Azərbaycanda vergilər: sadə izah

Vergilər nə üçündür, muzdlu işdən gəlir vergisi, sosial, işsizlik və tibbi sığorta haqları, ƏDV və əmanət faizinə vergi — 1 oktyabr 2026-cı il vəziyyətinə bir cədvəldə.

  • 10 və 11-ci siniflər
  • 18 dəq
  • 12 sual
  • 28 dərsdən 21-cisi

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • birbaşa və dolayı vergiləri fərqləndirmək
  • maaşdan gəlir vergisini 2026-cı il qaydaları ilə hesablamaq
  • qiymətin içindəki ƏDV-ni tapmaq
  • orta və marjinal vergi dərəcəsini izah etmək

Məktəb, xəstəxana, yollar, ordu, təqaüdlər, ictimai nəqliyyat — bütün bunlar dövlət büdcəsindən maliyyələşir, büdcənin əsas mənbəyi isə vergilərdir. İlk maaşını alanda «əlinə çatan» məbləğin «hesablanmış» maaşdan az olduğunu görəcəksən. Bu dərsdə fərqin haradan gəldiyini və ən vacib vergiləri sadə dillə öyrənəcəksən.

Vergi növləri

Birbaşa vergiTərif

Gəlirdən və ya əmlakdan birbaşa tutulan vergi: muzdlu işdən gəlir vergisi, əmlak vergisi.

Dolayı vergiTərif

Malın və ya xidmətin qiymətinə daxil olan vergi: əlavə dəyər vergisi (ƏDV), aksiz. Onu satıcı büdcəyə ödəyir, amma əslində alıcı qiymətin içində ödəyir.

Bundan əlavə, maaşdan məcburi sığorta haqları tutulur: dövlət sosial sığortası (gələcək pensiya hüququ), işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta. Onlar vergi deyil, amma maaş vərəqəsində vergi ilə yanaşı görünür.

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Əsas dərəcələr — 1 oktyabr 2026

NəDərəcəKim ödəyir / qeyd
Gəlir vergisi — qeyri-neft-qaz özəl sektorunda maaş, ayda 2500 ₼-a qədər2026: 3%; 2027: 5%; 2028-ci ildən: 7%işçi (işəgötürən tutur); əsas iş yerində 200 ₼ vergidən azaddır
Həmin sektor, 2500–8000 ₼2026: 75 ₼ + 2500 ₼-dan artıq hissənin 10%-i8000 ₼-dan çox: 625 ₼ + artıq hissənin 14%-i (2026)
Gəlir vergisi — dövlət sektoru və neft-qaz sahəsi2500 ₼-a qədər 14%; artıq: 350 ₼ + 25%2500 ₼-a qədər maaşda 200 ₼ azaddır
Dövlət sosial sığortası (özəl qeyri-neft sektoru)işçi: ilk 200 ₼-dan 3% + qalan hissədən 10%işəgötürən: 22% + 15% (8000 ₼-a qədər)
İşsizlikdən sığorta0,5%işçi 0,5% + işəgötürən 0,5%
İcbari tibbi sığorta (özəl qeyri-neft sektoru)2500 ₼-a qədər 2%, artıq hissədən 0,5%işçi və işəgötürən eyni dərəcə ilə
Əlavə dəyər vergisi (ƏDV)18%qiymətə daxildir; satıcı 12 ayda 200 000 ₼-dan çox dövriyyədə ƏDV ödəyicisi olur
Əmanət faizi (fiziki şəxslər)10% (ödəmə mənbəyində)manat əmanətləri üçün güzəştlər var («Əmanətlər və faiz» dərsi)
Mənbələr: taxes.gov.az (Vergi Məcəlləsinə 9 dekabr 2025-ci il 297-VIIQD saylı Qanunla edilmiş, 1 yanvar 2026-cı ildən qüvvədə olan dəyişikliklər, «Suallar və cavablar»), Dövlət Vergi Xidmətinin 2026-cı il təqdimatı. Dərəcələr dəyişir — hər il yoxla.

Maaşdan gəlir vergisi

V = (G − 200) · 0,03

Burada

V
aylıq gəlir vergisi, ₼
G
hesablanmış aylıq maaş (2500 ₼-a qədər), ₼
200
əsas iş yerində vergidən azad hissə, ₼

Qeyri-neft-qaz özəl sektoru, 2026-cı il (2027-də 0,05, 2028-dən 0,07)

Nümunə 1. Üç maaş

Məsələ

2026-cı ildə özəl şirkətdə (qeyri-neft) əsas iş yerində işləyənlərin maaşları: a) 800 ₼; b) 3000 ₼. c) Dövlət müəssisəsində 800 ₼. Hər birinin aylıq gəlir vergisini tapın.

Həllini göstərHəllini gizlət

Həll

a) V = (800 − 200) · 0,03 = 18 ₼.
b) 3000 > 2500, 200 ₼ güzəşt tətbiq olunmur: V = 75 + (3000 − 2500) · 0,10 = 125 ₼.
c) V = (800 − 200) · 0,14 = 84 ₼ (dövlət sektoru).
Eyni 800 ₼ maaşda vergi sektordan asılıdır: 18 ₼ və 84 ₼.

Orta və marjinal dərəcəTərif

Orta dərəcə — verginin bütün gəlirə nisbəti (V / G). Marjinal dərəcə — gəlirin növbəti manatından tutulan faiz. Proqressiv sistemdə marjinal dərəcə ortadan yüksəkdir: 3000 ₼-lıq maaşda orta dərəcə 125 / 3000 ≈ 4,2%, marjinal isə 10%-dir.

ƏDV qiymətin içində

ƏDV = Q · 18 / 118ƏDV = Q · 18 / 118

Burada

ƏDV
qiymətə daxil olan vergi, ₼
Q
ƏDV daxil olmaqla qiymət, ₼

Qiymət = vergisiz qiymət · 1,18, ona görə vergi qiymətin 18/118 hissəsidir

Nümunə 2. Çekdə ƏDV

Məsələ

Mağazada (ƏDV ödəyicisi) qulaqlıq 59 ₼-dır. Qiymətin içində nə qədər ƏDV var? Vergisiz qiymət nə qədərdir?

Həllini göstərHəllini gizlət

Həll

ƏDV = 59 · 18 / 118 = 9 ₼.
Vergisiz qiymət: 59 − 9 = 50 ₼ (yoxlama: 50 · 1,18 = 59).
Tipik səhv: 59 · 0,18 ≈ 10,62 ₼ — bu, vergini artıq vergili qiymətə hesablamaqdır.

Nümunə 3. Vergi yükünün bölgüsü

Məsələ

Özəl qeyri-neft şirkətində 1500 ₼ maaş (2026). İşçinin ödədiyi gəlir vergisi, sosial, işsizlik və tibbi sığorta haqlarını tapın.

Həllini göstərHəllini gizlət

Həll

Gəlir vergisi: (1500 − 200) · 0,03 = 39 ₼.
Sosial sığorta: 200 · 0,03 + 1300 · 0,10 = 6 + 130 = 136 ₼.
İşsizlik: 1500 · 0,005 = 7,50 ₼.
Tibbi: 1500 · 0,02 = 30 ₼.
Cəmi tutulma: 39 + 136 + 7,50 + 30 = 212,50 ₼, əlinə çatan 1287,50 ₼. Maaş vərəqəsini növbəti dərsdə — «İlk iş və maaş vərəqəsi» dərsində addım-addım oxuyacağıq.

Yadda saxla

  • Vergilər dövlət büdcəsinin əsas mənbəyidir; birbaşa (gəlir) və dolayı (ƏDV) olur.
  • 2026: özəl qeyri-neft sektorunda 2500 ₼-a qədər maaşdan 3% (əsas iş yerində 200 ₼ azad); 2027 — 5%, 2028-dən — 7%.
  • Dövlət və neft-qaz sektorunda: 2500 ₼-a qədər 14%, artığı 350 ₼ + 25%.
  • ƏDV 18%-dir və qiymətə daxildir: ƏDV = Q · 18 / 118.
  • Yüksək dərəcə yalnız həddi keçən hissəyə tətbiq olunur; maaş artımı həmişə xalis gəliri artırır.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

12 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 12

Sual 1 / 12. Hansı dolayı vergidir?