Gösterge panoları ve veri görselleştirme

Bu derste öğreneceklerin

Temel KPI ölçülerini doğru formüllerle hesaplamak
Soru türüne göre grafik seçmek
Mini grafikler ve simgeli koşullu biçimlendirme eklemek
Panoyu “veri → hesaplamalar → pano” yapısıyla düzenlemek

Müdürün her pazartesi sabahı beş dakikası var: hangi şube planı tutturuyor, hangisi geride, satışlar artıyor mu azalıyor mu? Ona 40 sayfalık bir rapor değil, tek ekranlık bir pano (dashboard) gerekiyor. İyi bir pano üç soruyu yanıtlar: “Ne oluyor?”, “Plana göre nasılız?”, “Nereye müdahale etmeliyiz?”

KPI'ların matematiği

Achievement = A / T; Variance = A − T; Growth = (A − P) / PAchievement = A / T; Variance = A − T; Growth = (A − P) / P

burada:

Agerçekleşen sonuç (örneğin satış, ₼)
Thedef (plan), ₼
Pönceki dönemin sonucu, ₼

Gerçekleşme ve büyüme orandır (yüzde biçimi), sapma ise manat cinsindendir. İşaret önemlidir: giderlerde negatif sapma iyidir, satışlarda kötüdür.

Etkileşimli

Simülasyon yükleniyor…

Şubelere göre hedef, gerçekleşen ve geçen yıl (manat cinsinden): gerçekleşme, sapma, yıllık büyüme ve durum.

CAGR = (Vₙ / V₀)^(1/n) − 1CAGR = (Vₙ / V₀)^(1/n) − 1

burada:

V₀, Vₙbaşlangıç ve bitiş değeri, ₼
nyıl sayısı (dönemler arasındaki adımlar)

Yıllık bileşik büyüme oranı, Vₙ = V₀ · (1 + g)ⁿ eşitliğini g için çözerek bulunur. Excel: =(B6/B2)^(1/4)-1 ya da =RRI(4,B2,B6).

CAGR ve “ortalama yüzde” tuzağı

1) Bir şirketin geliri 2021'de 80.000 ₼, 2025'te 117.128 ₼. Ortalama yıllık büyüme nedir? 2) Başka bir şirketin satışları bir yıl %50 artmış, ertesi yıl %50 düşmüş. “Ortalama büyüme %0” demek doğru mu?

Çözümü göster

1) 2021'den 2025'e n = 4 adım var.
CAGR = (117.128 / 80.000)^(1/4) − 1 = 1,4641^0,25 − 1 = %10. Kontrol: 80.000 · 1,1⁴ = 117.128.
2) Hayır! 100 → 150 → 75: iki yılda −%25.
CAGR = (75 / 100)^(1/2) − 1 = √0,75 − 1 ≈ yılda −%13,4.
Yüzdeleri toplayıp bölmek (aritmetik ortalama) bileşik büyümede yanlıştır; geometrik ortalama kullan.

Soruya uygun grafik

Soru	Grafik	Excel yolu
Kategorileri karşılaştır	çubuk, sıralı	`Insert › Charts › Bar`
Zaman içindeki değişim	çizgi	`Insert › Charts › Line`
Gerçekleşen ve hedef	birleşik: sütun + çizgi	`Insert › Charts › Combo`
Sapmayı adım adım açıkla	şelale (waterfall)	`Insert › Charts › Waterfall`
Dağılım	histogram, kutu grafiği	`Insert › Charts › Insert Statistic Chart`
İki ölçü arasındaki ilişki	dağılım	`Insert › Charts › Scatter`
Bütünün parçaları (≤ 5)	%100 yığılmış çubuk ya da pasta	`Insert › Charts › Pie`

1
Mini grafik ekle
Aylık satışları seç (örneğin C2:N5) › Insert › Sparklines › Line › Location Range: O2:O5. Her hücrede küçük bir eğilim çizgisi oluşur.
2
Noktaları vurgula
Sparkline › Show: High Point ve Low Point'i işaretle; en iyi ve en kötü ay renkle görünür.
3
Eksenleri eşitle
Sparkline › Group › Axis › Same for All Sparklines (en küçük ve en büyük değer için). Yoksa her mini grafik kendi ölçeğinde çizilir ve küçük bir şube büyükmüş gibi görünür.
4
Durum için simgeler
Gerçekleşme sütununu (E2:E5) seç › Home › Styles › Conditional Formatting › Icon Sets › 3 Traffic Lights › Manage Rules › Edit Rule: Type = Number, yeşil >= 100, sarı >= 90. Bunun altında kalan her şey kırmızı ışık alır ve müdür sorunu tek bakışta görür.

Pano yerleşimi

Üç katman: Data (Excel tablolarında ham veri), Calc (Özet Tablolar, KPI formülleri), Dashboard (yalnızca grafikler, kartlar, dilimleyiciler). Panoya asla elle sayı yazma.
En önemlisi sol üstte. Göz ekranı “Z” çizgisiyle okur: üstte 3–5 KPI kartı, altında eğilim, sonra ayrıntılar.
Az renk, anlamlı renk: tek ana renk, kırmızı yalnızca sorunlar için. Kılavuz çizgilerini gizle: View › Show › Gridlines.
Tek ekran, beş saniye: ana mesaj 5 saniyede okunmuyorsa sadeleştir. 3B efektleri, gölgeleri ve gereksiz göstergeleri kaldır.

KPI kartlarını hesapla

Tabloya göre panonun üstünde dört kart olacak: toplam satış, plan gerçekleşmesi, yıllık büyüme ve “geride kalan şubeler” (gerçekleşme < %90). Değerleri ve formülleri bul.

Çözümü göster

1) Toplam satış: =C6 → 111.200 ₼.
2) Gerçekleşme: =C6/B6 → 111.200 / 112.000 ≈ %99,3 (şube yüzdelerinin ortalaması %97,75 olurdu; yanlış ölçü).
3) Yıllık büyüme: =C6/D6-1 → 111.200 / 103.900 − 1 ≈ +%7,0.
4) Geride kalanlar: =COUNTIF(E2:E5,"<90") → 1 (Sumgayıt, %86).
Kartlarda büyük yazı, altında kısa bir yorum: “planın %99,3'ü, 800 ₼ eksik”.

Seçili verilerden aynı sayfada grafikAlt+F1

Seçili grafik öğesinin biçim bölmesini açCtrl+1

Son biçimlendirme işlemini yinele (örneğin sonraki karta aynı renk)F4

Önemli noktalar

Gerçekleşme = gerçekleşen / hedef, sapma = gerçekleşen − hedef, büyüme = (gerçekleşen − önceki) / önceki.
Toplam yüzde, toplamların oranıdır, yüzdelerin ortalaması değildir; çok yıllık büyüme için CAGR kullan.
Grafiği soruya göre seç: karşılaştırma — çubuk, zaman — çizgi, plan/gerçekleşen — birleşik, sapmanın açıklaması — şelale.
Simge kümelerinde Type = Number seç; mini grafiklerde eksenleri eşitle.
Pano: Data → Calc → Dashboard, en önemlisi sol üstte, az renk, tek ekran.

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

1 / 10

Hedef 30.000 ₼, gerçekleşen 27.900 ₼. Gerçekleşme ve sapma nedir?