Ümumi tarix
Sivilizasiyalar, imperiyalar və dünyanı dəyişən hadisələr
Mesopotamiya və Misirin ilk şəhərlərindən bugünkü qloballaşmış rəqəmsal dünyaya qədər səyahət et. Tarixçilərin mənbələr və tarixlərlə necə işlədiyini öyrənəcək, böyük sivilizasiya və imperiyaların yüksəlişini və süqutunu izləyəcək, müasir dünyanı formalaşdıran inqilabları və dünya müharibələrini anlayacaqsan. Universitet modulunda isə mənbələri peşəkar kimi təhlil etməyi, millətçilik və imperiyaları, iqtisadi artımı rəqəmlərlə öyrənəcəksən.
Kursun məzmunu
Qədim dünya
BaşlanğıcTarix elminin əsasları, ilk sivilizasiyalar — Mesopotamiya və Misir, eləcə də Qədim Yunanıstan və Roma.
- 1Tarix nədir və tarixçilər necə işləyir?Tarixin nəyi öyrəndiyini, tarixi mənbələrin növlərini, e.ə. və b.e. tarixləri ilə hesablamağı və tarixin dövrlərə bölünməsini öyrən.5–6-cı sinif13 dəq
- 2İlk sivilizasiyalar: Mesopotamiya və Misirİlk şəhərlərin niyə çay vadilərində yarandığını, şumerlərin mixi yazısını, Hammurapi qanunlarını və Nil sahilindəki fironlar ölkəsini öyrən.5–6-cı sinif14 dəq
- 3Qədim Yunanıstan: polislər, demokratiya və İskəndərYunan polislərini, Afina demokratiyasını və Spartanın hərbi qaydalarını müqayisə et, yunan-fars müharibələrini və Makedoniyalı İskəndərin yürüşlərini öyrən.5–6-cı sinif15 dəq
- 4Qədim Roma: respublikadan imperiyayaKiçik bir şəhərin necə nəhəng dövlətə çevrildiyini, Roma respublikasının və imperiyasının necə idarə olunduğunu və 476-cı ildə Qərbi Roma imperiyasının niyə süqut etdiyini öyrən.5–6-cı sinif15 dəq
Orta əsrlər
OrtaBizans və feodal Avropa, səlib yürüşləri, İslam mədəniyyətinin intibahı və Monqol imperiyası.
- 5Bizans, feodal Avropa və səlib yürüşləriMin il yaşamış Bizans imperiyası, feodal nərdivanın pillələri, orta əsr kəndliləri və cəngavərləri, eləcə də səlib yürüşlərinin səbəbləri və nəticələri ilə tanış ol.6–7-ci sinif15 dəq
- 6İslam mədəniyyətinin intibahı və Monqol imperiyasıBağdaddakı Hikmət evinin alimləri ilə tanış ol, cəbrin və alqoritmin haradan gəldiyini öyrən, sonra Çingiz xanın yaratdığı tarixin ən böyük quru imperiyasının yolunu izlə.6–7-ci sinif15 dəq
İntibahdan inqilablara
Ortaİntibah, kitab çapı və Böyük coğrafi kəşflər, Amerika və Fransa inqilabları, sənaye çevrilişi.
- 7İntibah, kitab çapı və Böyük coğrafi kəşflərİntibah dövrünün insana yeni baxışını, Qutenberqin çap maşınının dünyanı necə dəyişdirdiyini və Kolumbdan Magellana qədər dəniz səyahətlərinin dünya xəritəsini necə yenidən çəkdiyini öyrən.7–8-ci sinif15 dəq
- 8İnqilablar dövrü: Amerika, Fransa və sənaye çevrilişiMaarifçilik ideyalarının 1776-cı ildə Amerikada və 1789-cu ildə Fransada inqilablara necə səbəb olduğunu və buxar maşınının insanların həyatını və işini necə dəyişdirdiyini öyrən.8–9-cu sinif16 dəq
İmperiyalar, iman və inqilab: dərinləşdirilmiş kurs
OrtaQədim İran, Hindistan və Çin, Osmanlı imperiyası, Reformasiya və din müharibələri, Napoleon dövrü və Vyana konqresi.
- 9Qədim İran, Hindistan və ÇinƏhəmənilərin nəhəng dövlətini, Hind vadisinin şəhərlərini, Mauryalar imperiyasını və Çinin Şan sülaləsindən Han sülaləsinə qədər yolunu öyrən: yollar, dinlər və ixtiralar.5–6-cı sinif16 dəq
- 10Osmanlı imperiyası: yüksəliş, islahatlar və süqutKiçik bir bəylikdən üç qitəyə yayılan imperiyaya: İstanbulun fəthi, Qanuni Süleyman dövrü, Tənzimat islahatları və 1922-ci ildə Osmanlı dövlətinin sonu.7–8-ci sinif17 dəq
- 11Reformasiya və din müharibələriLüterin 95 tezisindən Vestfaliya sülhünə qədər: Qərbi xristian dünyası necə parçalandı, Katolik kilsəsi necə cavab verdi və din müharibələri Avropanı necə dəyişdi.7–8-ci sinif16 dəq
- 12Napoleon dövrü və Vyana konqresiKorsikalı zabitin imperatora çevrilməsi, Napoleon məcəlləsi, Austerlitsdən Vaterlooya qədər müharibələr, 1812-ci il Rusiya yürüşü və Avropanı yenidən quran Vyana konqresi.8–9-cu sinif16 dəq
XX əsr və müasir dünya
İrəliBirinci və İkinci dünya müharibələri, «soyuq müharibə», müstəmləkə sisteminin dağılması, SSRİ-nin süqutu və qloballaşma dövrü.
- 13Birinci və İkinci dünya müharibələriXX əsrin iki dünya müharibəsinin səbəblərini, əsas hadisələrini və nəticələrini, eləcə də iki müharibə arasındakı böhran illərini və Holokost faciəsini öyrən.9–10-cu sinif18 dəq
- 14«Soyuq müharibə» və müasir dünyaBMT-nin yaranmasını, ABŞ ilə SSRİ arasındakı «soyuq müharibəni», müstəmləkə sisteminin dağılmasını, 1991-ci ildə SSRİ-nin süqutunu və qloballaşma ilə rəqəmsal dövrün dünyanı necə dəyişdirdiyini öyrən.10–11-ci sinif18 dəq
XX əsr dərindən: dünya müharibələri və dekolonizasiya
İrəliBirinci və İkinci dünya müharibələrinin cəbhələri, dönüş nöqtələri və sülh müqavilələri, eləcə də Asiya və Afrikada müstəmləkə imperiyalarının dağılması.
- 15Birinci dünya müharibəsi: səbəblər, cəbhələr və sülh1914-cü il iyul böhranından Paris sülh konfransına qədər: uzunmüddətli səbəblər, Qərb, Şərq və Osmanlı cəbhələri, «total müharibə» və imperiyaların taleyini həll edən müqavilələr.9–10-cu sinif18 dəq
- 16İkinci dünya müharibəsi: yollar, dönüş nöqtələri və qələbəMünhendən Nürnberqə qədər: təcavüzkarı sakitləşdirmə siyasəti, blitskriq, «Barbarossa» və «Edelveys» planları, Stalinqrad və Midvey, Böyük üçlüyün konfransları və müharibənin qiyməti.10–11-ci sinif19 dəq
- 17Müstəmləkə sisteminin dağılması (dekolonizasiya)1945-ci ildən sonra Asiya və Afrikada onlarla yeni dövlət necə yarandı: Hindistan və Pakistan, İndoneziya və Vyetnam, «Afrika ili», Əlcəzair müharibəsi, Süveyş böhranı və aparteidin sonu.10–11-ci sinif17 dəq
Tarixi təhlil: metod, dövlət və iqtisadiyyat
UniversitetMənbə tənqidi və tarixşünaslıq, müasir dövlət, millətçilik və imperiyalar, sənayeləşmə və qloballaşmanın iqtisadi tarixi — hesablamalar və mənbə təhlili ilə.
- 18Tarixi metod və tarixşünaslıqMənbə tənqidinin addımlarını, qərəzi tanımağı, radiokarbon üsulu ilə tarix təyin etməyi və Herodotdan «Annallar» məktəbinə qədər tarixçilərin keçmişi necə fərqli şərh etdiyini öyrən.28 dəq
- 19Müasir dövlət, millətçilik və imperiyalar (XIX–XX əsrlər)Müasir dövlətin nə olduğunu, millətçiliyin necə yarandığını, İtaliya və Almaniyanın birləşməsini, «yeni imperializmi» və imperiyaların milli dövlətlərə necə yol verdiyini təhlil et.28 dəq
- 20İqtisadi tarix: sənayeləşmə, dünya iqtisadiyyatı və qloballaşmaSənaye inqilabından əvvəl və sonra iqtisadi artımı müqayisə et, mürəkkəb artım düsturu və «70 qaydası» ilə hesabla, qloballaşmanın iki dalğasını və Bretton-Vuds sistemini təhlil et.30 dəq
Zaman, müharibə və dünya nizamı
UniversitetTəqvimlər və dövrləşdirmə, «Annallar» məktəbi və qlobal tarix, böyük müharibələrin səbəblərinin nəzəri təhlili və Millətlər Liqasından BMT və Aİ-yə qədər beynəlxalq təşkilatlar — hesablamalarla.
- 21Təqvimlər, dövrləşdirmə, «Annallar» məktəbi və qlobal tarixTarixçi zamanla necə işləyir: Yulian–Qriqorian və hicri–miladi tarixlərin çevrilməsi düsturları, dövrləşdirmə sxemlərinin tənqidi, Brodelin üç zaman səviyyəsi və qlobal tarixin əsas yanaşmaları.30 dəq
- 22Böyük müharibələr niyə başlayır? Səbəblərin təhliliSəbəb, bəhanə və qərar arasında fərq, əks-faktik test, Uoltsun üç təhlil səviyyəsi, təhlükəsizlik dilemması, güc keçidi və danışıqların iflası nəzəriyyələri, CINC güc indeksi ilə hesablamalar və dünya müharibələrinin mənşəyi haqqında tarixşünaslıq mübahisələri.30 dəq
- 23Vyana konqresindən BMT və Avropa İttifaqına: beynəlxalq təşkilatların tarixiXIX əsrin konqreslərindən və «texniki» ittifaqlarından Millətlər Liqasına, BMT-yə və Avropa inteqrasiyasına: quruluş, səsvermə qaydaları (veto, üçdə iki, ixtisaslı çoxluq), uğurlar və uğursuzluqlar, Azərbaycanın yeri.30 dəq