Məzmuna keç
Educora
AZ
AzərbaycancaEnglishРусскийTürkçe
Mənim səhifəmEducora StudioParametrlər

Düsturlar və asan yollar

Ümumi tarix · 34

Bu kursdakı bütün düsturlar və yadda saxlamağın asan yolları bir səhifədə.

1. Qədim dünya2. İntibahdan inqilablara3. İmperiyalar, iman və inqilab: dərinləşdirilmiş kurs4. XX əsr və müasir dünya5. XX əsr dərindən: dünya müharibələri və dekolonizasiya6. Tarixi təhlil: metod, dövlət və iqtisadiyyat7. Zaman, müharibə və dünya nizamı

1Qədim dünyaBaşlanğıc

Tarix nədir və tarixçilər necə işləyir?

Dərsə keç

İlk sivilizasiyalar: Mesopotamiya və Misir

Dərsə keç

2İntibahdan inqilablaraOrta

İntibah, kitab çapı və Böyük coğrafi kəşflər

Dərsə keç

İnqilablar dövrü: Amerika, Fransa və sənaye çevrilişi

Dərsə keç

3İmperiyalar, iman və inqilab: dərinləşdirilmiş kursOrta

Qədim İran, Hindistan və Çin

Dərsə keç

Osmanlı imperiyası: yüksəliş, islahatlar və süqut

Dərsə keç

Reformasiya və din müharibələri

Dərsə keç

Napoleon dövrü və Vyana konqresi

Dərsə keç

4XX əsr və müasir dünyaİrəli

Birinci və İkinci dünya müharibələri

Dərsə keç

«Soyuq müharibə» və müasir dünya

Dərsə keç

5XX əsr dərindən: dünya müharibələri və dekolonizasiyaİrəli

Birinci dünya müharibəsi: səbəblər, cəbhələr və sülh

Dərsə keç

İkinci dünya müharibəsi: yollar, dönüş nöqtələri və qələbə

Dərsə keç

Müstəmləkə sisteminin dağılması (dekolonizasiya)

Dərsə keç

6Tarixi təhlil: metod, dövlət və iqtisadiyyatUniversitet

Tarixi metod və tarixşünaslıq

Dərsə keç
N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)
burada:
  • Nnümunədə qalan C-14 miqdarı (və ya faizi)
  • N₀ölüm anındakı ilkin miqdar (100 %)
  • tölümdən keçən vaxt, illə
  • T½C-14-ün yarımparçalanma dövrü ≈ 5730 il

Haradan gəlir: hər T½ ildən sonra miqdar ½-ə vurulur; t/T½ dövr keçibsə, (½)^(t/T½) alınır. Loqarifmləsək, t üçün ifadəni tapırıq.

Müasir dövlət, millətçilik və imperiyalar (XIX–XX əsrlər)

Dərsə keç

İqtisadi tarix: sənayeləşmə, dünya iqtisadiyyatı və qloballaşma

Dərsə keç
Yₜ = Y₀ · (1 + g)ᵗ
burada:
  • Yₜt ildən sonrakı göstərici (məsələn, adambaşına ÜDM)
  • Y₀başlanğıc qiymət
  • gillik artım sürəti, onluq kəsr kimi (3 % = 0,03)
  • tillərin sayı

Haradan gəlir: hər il göstərici (1 + g)-yə vurulur; t ildə bu vurma t dəfə təkrarlanır. Bank faizi ilə eyni məntiqdir.

t₂ₓ ≈ 70 / g(%)t₂ₓ ≈ 70 / g(%)
burada:
  • t₂ₓgöstəricinin iki dəfə artması üçün lazım olan illər
  • g(%)illik artım faizlə (3 % üçün 3 yazılır)

«70 qaydası». Çıxarılışı: (1 + g)ᵗ = 2 ⇒ t = ln 2 / ln(1 + g). Kiçik g üçün ln(1 + g) ≈ g, ln 2 ≈ 0,693, deməli t ≈ 0,693 / g ≈ 70 / g(%).

Real = Nominal / (P / 100) Açıqlıq = (X + M) / ÜDM · 100 %Real = Nominal / (P / 100) Açıqlıq = (X + M) / ÜDM · 100 %
burada:
  • Pqiymət indeksi (baza ilində 100)
  • Xixrac
  • Midxal
  • ÜDMümumi daxili məhsul — ölkədə il ərzində istehsal olunmuş bütün məhsul və xidmətlərin dəyəri

Real göstərici inflyasiyanı çıxarır: pul deyil, həmin pula nə alına biləcəyi ölçülür. Açıqlıq ölkənin dünya ticarətinə nə qədər bağlı olduğunu göstərir.

7Zaman, müharibə və dünya nizamıUniversitet

Təqvimlər, dövrləşdirmə, «Annallar» məktəbi və qlobal tarix

Dərsə keç
Δ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2Δ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2
burada:
  • ΔQriqorian tarixinin Yulian tarixindən neçə gün irəlidə olduğu
  • Yil (Y ilinin 1 martından etibarən olan tarixlər üçün)
  • ⌊ ⌋tam hissə (kəsr hissə atılır)

Haradan gəlir: Yulian təqvimində hər əsr ili uzun ildir, Qriqorian təqvimində isə yalnız 400-ə bölünən əsr illəri. İslahatdan sonra «buraxılan» hər uzun gün fərqi bir gün artırır; −2 sabiti 1582-ci ilin ilkin 10 günlük fərqinə uyğunlaşdırır: 15 − 3 − 2 = 10. Əsr ilinin yanvar–fevral ayları üçün Y − 1 götür.

G ≈ H − H / 33 + 622 ⇔ H ≈ (G − 622) · 33 / 32G ≈ H − H / 33 + 622 ⇔ H ≈ (G − 622) · 33 / 32
burada:
  • Gmiladi (Qriqorian) il
  • Hhicri qəməri il
  • 622hicrət ili — hicri erasının başlanğıcı
  • 33 / 3233 / 3233 qəməri il ≈ 32 Günəş ili (354,37 / 365,24 ≈ 0,97)

Haradan gəlir: H qəməri il H · 0,97 Günəş ilinə bərabərdir, 0,97 ≈ 1 − 1/33. Nəticə ±1 il dəqiqlikdədir, çünki hicri il iki Qriqorian ilinə düşür.

Böyük müharibələr niyə başlayır? Səbəblərin təhlili

Dərsə keç
CINC = (TPOP + UPOP + IRST + PEC + MILEX + MILPER) / 6CINC = (TPOP + UPOP + IRST + PEC + MILEX + MILPER) / 6
burada:
  • TPOPölkənin dünya əhalisindəki payı (0–1)
  • UPOPdünya şəhər əhalisindəki payı
  • IRSTdünya dəmir və polad istehsalındakı payı
  • PECdünya ilkin enerji istehlakındakı payı
  • MILEXdünya hərbi xərclərindəki payı
  • MILPERdünyada hərbi qulluqçuların sayındakı payı

Haradan gəlir: altı payın ədədi ortası demoqrafik, sənaye və hərbi ölçülərə bərabər çəki verir. Bütün dövlətlərin CINC qiymətlərinin cəmi 1-ə bərabərdir.

R = CINC(iddiaçı) / CINC(hakim)R = CINC(iddiaçı) / CINC(hakim)
burada:
  • Rgüc nisbəti; güc keçidi tədqiqatlarında R ≈ 0,8 və daha çox çox vaxt «paritetə yaxınlaşma» sayılır
  • iddiaçıyüksələn, iddiaçı dövlət
  • hakimhakim dövlət

Vyana konqresindən BMT və Avropa İttifaqına: beynəlxalq təşkilatların tarixi

Dərsə keç
Qəbul ⇔ (Lehinə ≥ 9) ∧ (daimi üzvlərdən «əleyhinə» = 0)
burada:
  • LehinəTəhlükəsizlik Şurasının 15 üzvündən «lehinə» səs verənlərin sayı
  • daimi üzvlərdən «əleyhinə»beş daimi üzvdən əleyhinə səs verənlərin sayı (veto); bitərəf qalmaq veto sayılmır

Təhlükəsizlik Şurasında əsas (prosedur olmayan) məsələlər üzrə qərar. Prosedur məsələlərdə 9 səs kifayətdir və veto tətbiq olunmur. Daimi üzvün bitərəf qalmasının veto sayılmaması 1940-cı illərdən təcrübədir, Beynəlxalq Məhkəmə bunu 1971-ci ildə təsdiqləyib.

Qəbul (vacib məsələ) ⇔ Lehinə ≥ ⅔ · (Lehinə + Əleyhinə)
burada:
  • Lehinə + Əleyhinə«iştirak edən və səs verən üzvlər»; bitərəf qalanlar sayılmır

Baş Assambleyada vacib məsələlər (sülh və təhlükəsizlik, yeni üzvlərin qəbulu, büdcə) üzrə qərar; digər məsələlər sadə çoxluqla qəbul olunur. Assambleyanın qətnamələri, bir qayda olaraq, tövsiyə xarakteri daşıyır.

Qəbul ⇔ (Dövlətlər ≥ 55 %) ∧ (Əhali ≥ 65 %)
burada:
  • Dövlətlərlehinə səs verən üzv dövlətlərin payı; 27 üzvdə 0,55 · 27 = 14,85 → ən azı 15
  • Əhalibu dövlətlərin Aİ əhalisindəki payı

Aİ Şurasında ixtisaslı çoxluq («ikiqat çoxluq», Lissabon müqaviləsi). Bloklayan azlıq ən azı 4 dövlətdən ibarət olmalı və əhalinin 35 %-dən çoxunu təmsil etməlidir; 4-dən az dövlət əleyhinədirsə, ixtisaslı çoxluq əldə olunmuş sayılır.