Qədim Şərq

Başlanğıc

Tarix nədir və tarixçilər necə işləyir?

Dərsə keç

Qədim Mesopotamiya: Şumer şəhər-dövlətləri, Akkad və Babil

Dərsə keç

Qədim Misir

Dərsə keç

Qədim İran: Midiya və Əhəmənilər imperiyası

Dərsə keç

Qədim Hindistan

Dərsə keç

Böyük Hun dövləti

Dərsə keç

Qədim Yunanıstan və Makedoniya

Başlanğıc

Qədim Yunanıstan: Krit, Mikena, polislər və koloniyalar

Dərsə keç

Afina və Sparta: Drakon, Solon, tiranlıq

Dərsə keç

Yunan–Əhəməni müharibələri

Dərsə keç

Perikl dövründə Afina demokratiyası və Peloponnes müharibəsi

Dərsə keç

Makedoniyalı İsgəndər və ellinizm

Dərsə keç

Erkən orta əsrlər: feodalizm, türk xaqanlıqları və Xilafət

Orta

Xalqların böyük köçü, Avropa Hun dövləti və Ağ Hunlar

Dərsə keç

Birinci və İkinci Göytürk xaqanlıqları

Dərsə keç

Uyğur xaqanlığı və Xəzər dövləti

Dərsə keç

Qaraxanlı və Qəznəli dövlətləri

Dərsə keç

Orta əsrlərdə Avropa və Bizans

Orta

German tayfaları, Frank dövləti və vikinqlər

Dərsə keç

Bizans imperiyası

Dərsə keç

Xaçlı (səlib) yürüşləri

Dərsə keç

Fransada mərkəzləşdirilmiş dövlət və Yüzillik müharibə

Dərsə keç

İngiltərə və Müqəddəs Roma imperiyası orta əsrlərdə

Dərsə keç

Səlcuqlar, Monqollar, Teymurilər və Hindistan

Orta

Böyük Səlcuq dövləti

Dərsə keç

Böyük Monqol imperiyası

Dərsə keç

Qızıl Orda dövləti

Dərsə keç

Teymuri dövləti

Dərsə keç

Hindistan: Dehli sultanlığı və Böyük Moğol dövləti

Dərsə keç

Osmanlı dövləti və türk xalqlarının mədəniyyəti

Orta

Osmanlı dövlətinin yaranması və Konstantinopolun fəthi

Dərsə keç

Sultanlıqdan xilafətə: I Səlim və Qanuni Sultan Süleyman

Dərsə keç

XI–XVI əsrlərdə türk xalqlarının mədəniyyəti

Dərsə keç

Avropa XV–XVII əsrlərdə: kəşflər, reformasiya, Moskva

Orta

İntibah, kitab çapı və Böyük coğrafi kəşflər

Dərsə keç

Reformasiya və din müharibələri

Dərsə keç

Moskva knyazlığı: yüksəliş və IV İvan

Dərsə keç

Yeni dövr: İngiltərə, Rusiya, ABŞ, Fransa və Osmanlı (XVII–XVIII əsrlər)

Orta

Rusiya XVII–XVIII əsrlərdə: I Pyotr və II Yekaterina

Dərsə keç

İnqilablar dövrü: Amerika, Fransa və sənaye çevrilişi

Dərsə keç

XIX əsr: Avropa və Osmanlı imperiyası

İrəli

Napoleon dövrü və Vyana konqresi

Dərsə keç

XIX əsr: Rusiya imperiyası, Şimali Qafqaz və ABŞ

İrəli

Rusiya imperiyası XIX əsrdə

Dərsə keç

Şimali Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın işğalı

Dərsə keç

Rusiya XX əsrin əvvəllərində: 1905–1907 inqilabı və Stolıpin islahatları

Dərsə keç

Birinci dünya müharibəsi və Versal–Vaşinqton sistemi

İrəli

Birinci və İkinci dünya müharibələri

Dərsə keç

Birinci dünya müharibəsi: səbəblər, cəbhələr və sülh

Dərsə keç

İkinci dünya müharibəsi

İrəli

İkinci dünya müharibəsi: yollar, dönüş nöqtələri və qələbə

Dərsə keç

«Soyuq müharibə» və müasir dünya

İrəli

«Soyuq müharibə» və müasir dünya

Dərsə keç

Müstəmləkə sisteminin dağılması (dekolonizasiya)

Dərsə keç

Tarixi təhlil: metod, dövlət və iqtisadiyyat

Universitet

Tarixi metod və tarixşünaslıq

Dərsə keç
N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)

Burada

N
nümunədə qalan C-14 miqdarı (və ya faizi)
N₀
ölüm anındakı ilkin miqdar (100 %)
t
ölümdən keçən vaxt, illə
T½
C-14-ün yarımparçalanma dövrü ≈ 5730 il

Haradan gəlir: hər T½ ildən sonra miqdar ½-ə vurulur; t/T½ dövr keçibsə, (½)^(t/T½) alınır. Loqarifmləsək, t üçün ifadəni tapırıq.

Müasir dövlət, millətçilik və imperiyalar (XIX–XX əsrlər)

Dərsə keç

İqtisadi tarix: sənayeləşmə, dünya iqtisadiyyatı və qloballaşma

Dərsə keç
Yₜ = Y₀ · (1 + g)ᵗ

Burada

Yₜ
t ildən sonrakı göstərici (məsələn, adambaşına ÜDM)
Y₀
başlanğıc qiymət
g
illik artım sürəti, onluq kəsr kimi (3 % = 0,03)
t
illərin sayı

Haradan gəlir: hər il göstərici (1 + g)-yə vurulur; t ildə bu vurma t dəfə təkrarlanır. Bank faizi ilə eyni məntiqdir.

t₂ₓ ≈ 70 / g(%)t₂ₓ ≈ 70 / g(%)

Burada

t₂ₓ
göstəricinin iki dəfə artması üçün lazım olan illər
g(%)
illik artım faizlə (3 % üçün 3 yazılır)

«70 qaydası». Çıxarılışı: (1 + g)ᵗ = 2 ⇒ t = ln 2 / ln(1 + g). Kiçik g üçün ln(1 + g) ≈ g, ln 2 ≈ 0,693, deməli t ≈ 0,693 / g ≈ 70 / g(%).

Real = Nominal / (P / 100)Açıqlıq = (X + M) / ÜDM · 100 %Real = Nominal / (P / 100)Açıqlıq = (X + M) / ÜDM · 100 %

Burada

P
qiymət indeksi (baza ilində 100)
X
ixrac
M
idxal
ÜDM
ümumi daxili məhsul — ölkədə il ərzində istehsal olunmuş bütün məhsul və xidmətlərin dəyəri

Real göstərici inflyasiyanı çıxarır: pul deyil, həmin pula nə alına biləcəyi ölçülür. Açıqlıq ölkənin dünya ticarətinə nə qədər bağlı olduğunu göstərir.

Zaman, müharibə və dünya nizamı

Universitet

Təqvimlər, dövrləşdirmə, «Annallar» məktəbi və qlobal tarix

Dərsə keç
Δ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2Δ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2

Burada

Δ
Qriqorian tarixinin Yulian tarixindən neçə gün irəlidə olduğu
Y
il (Y ilinin 1 martından etibarən olan tarixlər üçün)
⌊ ⌋
tam hissə (kəsr hissə atılır)

Haradan gəlir: Yulian təqvimində hər əsr ili uzun ildir, Qriqorian təqvimində isə yalnız 400-ə bölünən əsr illəri. İslahatdan sonra «buraxılan» hər uzun gün fərqi bir gün artırır; −2 sabiti 1582-ci ilin ilkin 10 günlük fərqinə uyğunlaşdırır: 15 − 3 − 2 = 10. Əsr ilinin yanvar–fevral ayları üçün Y − 1 götür.

G ≈ H − H / 33 + 622 ⇔ H ≈ (G − 622) · 33 / 32G ≈ H − H / 33 + 622 ⇔ H ≈ (G − 622) · 33 / 32

Burada

G
miladi (Qriqorian) il
H
hicri qəməri il
622
hicrət ili — hicri erasının başlanğıcı
33 / 3233 / 32
33 qəməri il ≈ 32 Günəş ili (354,37 / 365,24 ≈ 0,97)

Haradan gəlir: H qəməri il H · 0,97 Günəş ilinə bərabərdir, 0,97 ≈ 1 − 1/33. Nəticə ±1 il dəqiqlikdədir, çünki hicri il iki Qriqorian ilinə düşür.

Böyük müharibələr niyə başlayır? Səbəblərin təhlili

Dərsə keç
CINC = (TPOP + UPOP + IRST + PEC + MILEX + MILPER) / 6CINC = (TPOP + UPOP + IRST + PEC + MILEX + MILPER) / 6

Burada

TPOP
ölkənin dünya əhalisindəki payı (0–1)
UPOP
dünya şəhər əhalisindəki payı
IRST
dünya dəmir və polad istehsalındakı payı
PEC
dünya ilkin enerji istehlakındakı payı
MILEX
dünya hərbi xərclərindəki payı
MILPER
dünyada hərbi qulluqçuların sayındakı payı

Haradan gəlir: altı payın ədədi ortası demoqrafik, sənaye və hərbi ölçülərə bərabər çəki verir. Bütün dövlətlərin CINC qiymətlərinin cəmi 1-ə bərabərdir.

R = CINC(iddiaçı) / CINC(hakim)R = CINC(iddiaçı) / CINC(hakim)

Burada

R
güc nisbəti; güc keçidi tədqiqatlarında R ≈ 0,8 və daha çox çox vaxt «paritetə yaxınlaşma» sayılır
iddiaçı
yüksələn, iddiaçı dövlət
hakim
hakim dövlət

Vyana konqresindən BMT və Avropa İttifaqına: beynəlxalq təşkilatların tarixi

Dərsə keç
Qəbul ⇔ (Lehinə ≥ 9) ∧ (daimi üzvlərdən «əleyhinə» = 0)

Burada

Lehinə
Təhlükəsizlik Şurasının 15 üzvündən «lehinə» səs verənlərin sayı
daimi üzvlərdən «əleyhinə»
beş daimi üzvdən əleyhinə səs verənlərin sayı (veto); bitərəf qalmaq veto sayılmır

Təhlükəsizlik Şurasında əsas (prosedur olmayan) məsələlər üzrə qərar. Prosedur məsələlərdə 9 səs kifayətdir və veto tətbiq olunmur. Daimi üzvün bitərəf qalmasının veto sayılmaması 1940-cı illərdən təcrübədir, Beynəlxalq Məhkəmə bunu 1971-ci ildə təsdiqləyib.

Qəbul (vacib məsələ) ⇔ Lehinə ≥ ⅔ · (Lehinə + Əleyhinə)

Burada

Lehinə + Əleyhinə
«iştirak edən və səs verən üzvlər»; bitərəf qalanlar sayılmır

Baş Assambleyada vacib məsələlər (sülh və təhlükəsizlik, yeni üzvlərin qəbulu, büdcə) üzrə qərar; digər məsələlər sadə çoxluqla qəbul olunur. Assambleyanın qətnamələri, bir qayda olaraq, tövsiyə xarakteri daşıyır.

Qəbul ⇔ (Dövlətlər ≥ 55 %) ∧ (Əhali ≥ 65 %)

Burada

Dövlətlər
lehinə səs verən üzv dövlətlərin payı; 27 üzvdə 0,55 · 27 = 14,85 → ən azı 15
Əhali
bu dövlətlərin Aİ əhalisindəki payı

Aİ Şurasında ixtisaslı çoxluq («ikiqat çoxluq», Lissabon müqaviləsi). Bloklayan azlıq ən azı 4 dövlətdən ibarət olmalı və əhalinin 35 %-dən çoxunu təmsil etməlidir; 4-dən az dövlət əleyhinədirsə, ixtisaslı çoxluq əldə olunmuş sayılır.