Reformasiya və din müharibələri

Lüterin 95 tezisindən Vestfaliya sülhünə qədər: Qərbi xristian dünyası necə parçalandı, Katolik kilsəsi necə cavab verdi və din müharibələri Avropanı necə dəyişdi.

  • 7 və 8-ci siniflər
  • 16 dəq
  • 10 sual
  • 50 dərsdən 32-cisi

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • Reformasiyanın səbəblərini izah etmək
  • Lüter, Kalvin və Anqlikan kilsəsinin fərqlərini müqayisə etmək
  • Əks-reformasiyanın tədbirlərini sadalamaq
  • Din müharibələrinin nəticələrini və Vestfaliya sülhünün əhəmiyyətini qiymətləndirmək

1517-ci ildə kiçik bir alman şəhərində professor elmi mübahisə üçün 95 qısa müddəa yazdı. Bir neçə həftə ərzində onun çap olunmuş nüsxələri bütün Almaniyaya yayıldı, bir neçə onillikdən sonra isə Qərbi xristian dünyası bir neçə kilsəyə parçalandı. Bir mətn Avropanı necə bu qədər dəyişə bildi?

Reformasiya niyə başladı?

XVI əsrin əvvəlində Qərbi Avropada Katolik kilsəsi çox varlı və qüdrətli idi, onun başında Roma papası dururdu. Çoxları bəzi ruhanilərin dünyəvi həyatını, kilsə vergilərini və xüsusilə indulgensiyaların satışını tənqid edirdi; bu pulların bir hissəsi Romada Müqəddəs Pyotr bazilikasının yenidən tikilməsinə gedirdi. Hələ əvvəllər İngiltərədə Con Uiklif, Çexiyada Yan Hus (1415-ci ildə tonqalda yandırıldı) islahat tələb etmişdilər. İndi isə humanist alimlər Bibliyanı orijinal dillərdə oxuyur, kitab çapı isə yeni ideyaları sürətlə yayırdı.

İndulgensiyaTərif

Orta əsr katolik təliminə görə, bağışlanmış günahlara görə cəzanın azaldılması; Lüterin dövründə onlar tez-tez pulla satılırdı.

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Martin Lüter və protestantlar

31 oktyabr 1517-ci ildə Vittenberqdən olan rahib və professor Martin Lüter indulgensiya satışına qarşı 95 tezisini Mayns arxiyepiskopuna göndərdi. Lüter öyrədirdi ki, insan indulgensiya almaqla deyil, yalnız imanla xilas olur, ən yüksək nüfuz isə papa və kilsə məclislərindən üstün olan Bibliyadır. 1521-ci ildə Vorms reyxstaqında o, imperator V Karlın qarşısında fikirlərindən imtina etmədi və qanundankənar elan edildi. Saksoniya kurfürstü Müdrik Fridrix onu Vartburq qəsrində gizlətdi; burada Lüter Əhdi-Cədidi alman dilinə tərcümə etdi (1522).

Bir çox alman knyazı Lüteri dəstəklədi — qismən inamdan, qismən də kilsə torpaqlarını ələ keçirmək imkanına görə. 1524–1525-ci illərdə böyük Kəndli müharibəsi baş verdi; Lüter onu pislədi, knyazlar isə üsyanı yatırdılar. 1529-cu ildə Şpeyer reyxstaqında Lüterin tərəfdarları katolik çoxluğun qərarına etiraz etdilər və o vaxtdan protestantlar adlandırıldılar. Onilliklər sürən qarşıdurmadan sonra Auqsburq sülhü (1555) Müqəddəs Roma imperiyasının hər bir knyazına öz torpaqları üçün katolikliklə lüteranlıq arasında seçim hüququ verdi: «kimin hakimiyyəti, onun da dini».

Digər islahatçılar və katoliklərin cavabı

Sürixdə Ulrix Svinqli, Cenevrədə isə Jan Kalvin daha sərt reformasiya kilsəsi yaratdılar. Kalvin predestinasiya — Allahın kimin xilas olacağını əvvəlcədən müəyyən etməsi ideyasını təbliğ edir, zəhməti, intizamı və seçilmiş icma şurasını yüksək qiymətləndirirdi. Kalvinizm Şotlandiyaya, Niderlanda, Fransaya (hugenotlar) və Macarıstana yayıldı. İngiltərədə nikahını pozdurmaq istəyən kral VIII Henrix Romadan ayrıldı: Supremasiya aktı (1534) kralı İngiltərə kilsəsinin başçısı elan etdi.

Katolik kilsəsi öz islahatı ilə — Əks-reformasiya (katolik islahatı) ilə cavab verdi. Trident Kilsə Məclisi (1545–1563) katolik təlimini təsdiqlədi, indulgensiya satanların fəaliyyətinə son qoydu və keşişlər hazırlamaq üçün seminariyalar yaratdı. İqnati Loyolanın qurduğu və 1540-cı ildə təsdiqlənən İsa cəmiyyəti — yezuitlər məktəblər açır, missionerlərini Hindistana, Yaponiyaya və Amerikaya qədər göndərirdi.

SualKatolik kilsəsiLüteranlar
Ən yüksək nüfuzBibliya və kilsə ənənəsi, papayalnız Bibliya
İnsan necə xilas olur?iman, xeyirxah əməllər və müqəddəs ayinlərləyalnız iman və Allahın mərhəməti ilə
Müqəddəs ayinlər (sakramentlər)yeddiiki əsas: vəftiz və birlik ayini
İbadət dililatın dili (1960-cı illərə qədər)xalqın öz dili
Ruhanilərkeşişlər evlənmirpastorlar ailə qura bilər

Din müharibələri və Vestfaliya sülhü

Dini parçalanma qanlı münaqişələrə səbəb oldu. Fransada katoliklərlə hugenotlar arasındakı din müharibələrinin (1562–1598) ən dəhşətli hadisəsi Varfolomey gecəsi (24 avqust 1572) idi: Parisdə və digər şəhərlərdə minlərlə protestant öldürüldü. Kral IV Henrix Nant edikti (1598) ilə hugenotlara məhdud ibadət azadlığı verərək müharibələrə son qoydu. Ən ağırı Otuzillik müharibə (1618–1648) oldu: o, Çexiyada Praqa defenestrasiyası ilə başladı və Avropanın əksər dövlətlərini içinə çəkdi. Alman torpaqları xarabaya döndü, bir çox bölgə əhalisinin böyük hissəsini itirdi. Münster və Osnabrükdə imzalanan Vestfaliya sülhü (1648) kalvinizmi də tanıdı və hər dövlətin öz işlərini özü həll etməsi prinsipini möhkəmləndirdi.

İnteraktiv

Simulyasiya yüklənir…
Reformasiya və din müharibələrinin əsas şəhərləri. Mavi ox Lüterin 1521-ci ildə Vormsa səfərini, narıncı qırıq xətt isə onun Vartburq qəsrində gizlədilməsini göstərir.
  1. 1415

    Yan Hus tonqalda yandırılır

  2. 31 oktyabr 1517

    Lüterin 95 tezisi

  3. 1521

    Vorms reyxstaqı; Lüter qanundankənar elan olunur

  4. 1524–1525

    Almaniyada Kəndli müharibəsi

  5. 1534

    Supremasiya aktı: İngiltərə kilsəsi Romadan ayrılır

  6. 1540

    Yezuitlər ordeni təsdiqlənir

  7. 1545–1563

    Trident Kilsə Məclisi

  8. 1555

    Auqsburq dini sülhü

  9. 1572

    Varfolomey gecəsi

  10. 1598

    Nant edikti

  11. 1618–1648

    Otuzillik müharibə

  12. 1648

    Vestfaliya sülhü

Boşluqları doldur
  1. 1.1517-ci ildə Martin Lüter tezis yazdı.
  2. 2.«Kimin hakimiyyəti, onun da dini» prinsipini 1555-ci il sülhü təsbit etdi.
  3. 3.Cenevrədə islahatçı Jan predestinasiya ideyasını təbliğ edirdi.
  4. 4.Yezuitlər ordenini İqnati qurdu.
  5. 5.Otuzillik müharibə 1648-ci ildə sülhü ilə başa çatdı.
1 / 6

Yadda saxla

  • Reformasiya 1517-ci ildə Lüterin indulgensiya satışına qarşı 95 tezisi ilə başladı; kitab çapı ideyaları sürətlə yaydı.
  • Lüterə görə insan yalnız imanla xilas olur və ən yüksək nüfuz Bibliyadır.
  • Kalvin Cenevrədə, VIII Henrix isə İngiltərədə (1534) öz kilsələrini yaratdılar.
  • Katolik kilsəsi Trident məclisi və yezuitlərlə cavab verdi — Əks-reformasiya.
  • Din müharibələri Otuzillik müharibə ilə zirvəyə çatdı və Vestfaliya sülhü (1648) ilə başa çatdı.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 10

Sual 1 / 10. Lüter 95 tezisində ilk növbədə nəyi tənqid edirdi?