JavaScript nədir? İlk proqram

Sosial şəbəkədə «Bəyən» düyməsinə basanda ürək işarəsi dərhal qırmızı olur, səhifə isə yenidən yüklənmir. Xəritəni barmağınla sürüşdürürsən, axtarış xanası isə sən yazdıqca təkliflər göstərir. Bütün bunların arxasında adətən eyni dil dayanır — JavaScript.

JavaScript nədir?

JavaScript veb-səhifələri canlı və interaktiv edən proqramlaşdırma dilidir. HTML səhifənin məzmununu, CSS isə görünüşünü təyin edir. JavaScript isə səhifənin davranışını idarə edir: düyməyə basanda nə baş verəcəyini, formadakı məlumatın düzgün olub-olmadığını, yeni xəbərlərin necə yüklənəcəyini.

JavaScript əvvəlcə yalnız brauzerlərdə işləyirdi. Bu gün isə o, demək olar ki, hər yerdədir:

• Veb-saytlar: menyular, formalar, xəritələr, onlayn oyunlar.
• Serverlər: Node.js sayəsində JavaScript brauzer olmadan da, kompüterdə və serverdə işləyir.
• Tətbiqlər: məsələn, məşhur kod redaktoru Visual Studio Code veb texnologiyaları əsasında hazırlanıb.

İlk proqram: console.log

Yeni dil öyrənən proqramçılar ənənəvi olaraq əvvəlcə ekrana «Hello, world!» yazdırırlar. JavaScript-də bunun üçün console.log() əmri var: o, mötərizənin içindəkini konsola çıxarır. Aşağıdakı kodu işə sal və nəticəyə bax.

console.log('Hello, world!');
console.log('I am learning JavaScript');
console.log(2 + 3);

Hello, world!
I am learning JavaScript
5

Hər sətir ayrıca bir əmrdir, kompüter onları yuxarıdan aşağıya, bir-bir yerinə yetirir. Dırnaq içindəki mətn — sətir (string) — olduğu kimi çap olunur, dırnaqsız 2 + 3 isə əvvəlcə hesablanır. Əmrin sonundakı nöqtəli vergül ; onun bitdiyini bildirir.

console.log bir neçə qiyməti də birdən çıxara bilər: onları vergüllə ayırsan, bir sətirdə, aralarında boşluqla çap olunacaq. Dırnaqlı '2 + 3' ilə dırnaqsız 2 + 3 arasındakı fərqə diqqət et.

console.log('2 + 3');
console.log(2 + 3);
console.log('Score:', 95, 'points');
console.log('Baku', 'Ganja', 'Sumqayit');

2 + 3
5
Score: 95 points
Baku Ganja Sumqayit

Şərhlər və tipik səhvlər

Şərh (comment) kompüterin nəzərə almadığı, insanlar üçün yazılan qeyddir. // işarəsindən sətrin sonuna qədər olan hər şey şərhdir. Bir neçə sətirlik şərh /* ilə başlayır və */ ilə bitir. Şərhlər kodun nə etdiyini sonra xatırlamağa və başqalarına izah etməyə kömək edir.

// This line is a comment: it is not executed
console.log('Comments are for people');

/* A comment
   over several lines */
console.log('Done'); // a comment can also stand here

Comments are for people
Done

Kodu harada işə salmaq olar?

• Bu dərslərdə: nümunənin yanındakı işə salma düyməsini bas — kod elə brauzerində işləyəcək.
• Brauzerin konsolunda: tərtibatçı alətlərini aç və Console bölməsinə keç.
• HTML səhifəsində: kodu <script> teqinin içinə yaz.
• Kompüterində: Node.js quraşdır və faylı node app.js əmri ilə işə sal.

Brauzerdə JavaScript səhifənin özünü də dəyişə bilər. Aşağıdakı nümunədə HTML-də başlıq «Hello!» yazılıb, amma skript onu səhifə açılan kimi dəyişir. Hələlik hər sətri anlamasan da olar — bunu DOM dərsində ətraflı öyrənəcəksən.

<h1 id="title">Hello!</h1>
<p>This paragraph comes from HTML.</p>
<script>
  document.getElementById('title').textContent = 'Hello from JavaScript!';
</script>

// 1) print the text Hello, Educora!
// 2) print the result of 365 * 24

Hello, Educora!
8760