Elvin 谢谢 (xièxie, teşekkürler) kelimesini iki güçlü 4. tonla söylüyor: «SYE! SYE!». Çinli arkadaşı 李华 (Lǐ Huá) gülüyor: «Kızgın gibisin». Sebep basit: ikinci xie hafif ve kısa bir hecedir; bu nötr tondur. Akşam Pekin'de bir taksi şoförü ona 去哪儿? (Qù nǎr?) diye soruyor. Elvin ders kitabında 哪里 (nǎlǐ, nerede) öğrenmişti, burada ise «nar» duyuyor. Bu da erhua, Pekin telaffuzunun ünlü «r»sidir. Bu derste ikisini de öğreneceksin.
Nötr ton nedir?
Nötr ton (轻声 qīngshēng, «hafif ses») kendine ait çizgisi olan beşinci bir ton değildir. Tonunu kaybetmiş kısa ve zayıf bir hecedir. Pinyinde işareti yoktur: māma, xièxie, péngyou. Yüksekliği önceki heceye bağlıdır: 1. ve 2. tondan sonra orta-alçak, 3. tondan sonra en yüksek, 4. tondan sonra en alçaktır. Nötr hece hiçbir zaman kelimenin başında gelmez, her zaman başka bir heceden sonra gelir.
| Önceki ton | Nötr hece | 汉字 | Pinyin | Anlamı |
|---|---|---|---|---|
| 1 | orta-alçak (2) | 妈妈 | māma | anne |
| 2 | orta (3) | 朋友 | péngyou | arkadaş |
| 3 | en yüksek (4) | 姐姐 | jiějie | abla |
| 4 | en alçak (1) | 爸爸 | bàba | baba |
Türkçede vurgu çoğunlukla kelimenin son hecesine düşer: anné, kitáp, arabá. Bu yüzden öğrenenler 妈妈 kelimesinde de ikinci heceyi vurgular; Çincede ise tam tersi, ikinci hece en zayıf hecedir. Nötr heceyi ilk hecenin yarısı kadar kısa söyle, sanki onu «yutuyormuşsun» gibi.
Nötr ton nerede olur?
- Edatlar: 吗 (ma, soru), 呢 (ne, «ya…?»), 吧 (ba, öneri), 的 (de), 了 (le), 着 (zhe), 过 (guo): 你好吗? (Nǐ hǎo ma?)
- Ekler: 子 (zi) — 桌子 (zhuōzi, masa), 杯子 (bēizi, bardak); 们 (men) — 我们 (wǒmen, biz), bir de 什么 (shénme, ne) kelimesindeki me.
- İkilenen kelimelerin ikinci hecesi: 妈妈 (māma), 哥哥 (gēge), 弟弟 (dìdi), 谢谢 (xièxie), 看看 (kànkan, bir bakmak).
- Alışkanlıkla nötr olan kelimeler: bunları kuralla değil, ezberleyerek bilmek gerekir (tabloya bak).
| 汉字 | Pinyin | Anlamı |
|---|---|---|
| 东西 | dōngxi | eşya, şey |
| 衣服 | yīfu | giysi |
| 先生 | xiānsheng | bay; koca |
| 名字 | míngzi | ad |
| 时候 | shíhou | zaman (…-ken) |
| 喜欢 | xǐhuan | sevmek, hoşlanmak |
| 认识 | rènshi | tanımak |
| 意思 | yìsi | anlam |
| 休息 | xiūxi | dinlenmek |
| 漂亮 | piàoliang | güzel |
| 晚上 | wǎnshang | akşam |
| 眼睛 | yǎnjing | göz |
Nötr mü, tam ton mu?
Problem
Hangi kelimelerde ikinci hece nötrdür ve neden? 桌子 (zhuōzi), 学习 (xuéxí), 看看 (kànkan), 中国 (Zhōngguó), 喜欢 (xǐhuan).
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) 学习 — tam ton: xí işaretlidir, 2. tondur.
3) 看看 — nötr: ikilenen fiilin ikinci hecesi; 4. tondan sonra en alçakta.
4) 中国 — tam ton: guó 2. tondur, zayıflatılamaz.
5) 喜欢 — alışkanlıkla nötr; 3. tondan sonra huan yukarı sıçrar.
Kural: pinyinde işaret yoksa hece nötrdür.
Nötr ton anlamı değiştirir
Problem
东西 iki şekilde okunabilir: dōngxi ve dōng xī. Fark nedir? 我去买东西。 cümlesinde hangi okuyuş gerekir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) İkinci hece nötr olunca dōngxi yeni bir kelimedir: «eşya, şey».
3) 我去买东西。 (Wǒ qù mǎi dōngxi.) — «Alışverişe gidiyorum» (kelimesi kelimesine «şey almaya gidiyorum»). Burada xi kısa ve hafiftir.
Erhua: -r eki
Erhua (儿化 érhuà), bir heceye 儿 eklenince hecenin dil ucu kıvrık bir «r» sesiyle bitmesidir. Bu sırada yeni bir hece oluşmaz: 哪儿 tek hecedir ve nǎr yazılır, «na-er» değil. Erhua Pekin'e ve kuzey konuşmasına özgüdür. Güneyde (Şanghay, Guangzhou gibi yerlerde) genellikle başka kelimeler kullanılır: 哪里 (nǎlǐ), 这里 (zhèlǐ), 一点 (yìdiǎn). İki biçim de doğrudur ve HSK listesinde ikisi de vardır.
| Erhua ile | Pinyin | Erhua'sız | Pinyin | Anlamı |
|---|---|---|---|---|
| 哪儿 | nǎr | 哪里 | nǎlǐ | nerede? |
| 这儿 | zhèr | 这里 | zhèlǐ | burada |
| 那儿 | nàr | 那里 | nàlǐ | orada |
| 一点儿 | yìdiǎnr | 一点 | yìdiǎn | biraz |
| 有点儿 | yǒudiǎnr | 有点 | yǒudiǎn | biraz, epey |
| 一会儿 | yíhuìr | 一会 | yíhuì | birazdan; bir an |
| 玩儿 | wánr | 玩 | wán | oynamak; eğlenmek |
| 小孩儿 | xiǎoháir | 小孩 | xiǎohái | çocuk |
Erhua telaffuzu biraz değiştirir. Ünlüyle biten heceye sadece «r» eklenir: 哪儿 (nǎr), 这儿 (zhèr). Hece -n ile bitiyorsa n düşer: 玩儿 (wánr) ≈ «war», 一点儿 (yìdiǎnr) ≈ «yìdiǎr». ai, ei, ui'de -i düşer: 小孩儿 (xiǎoháir) ≈ «xiǎohár». Yazıda ise her zaman sadece -r eklenir. 儿'in tam hece olduğu kelimelerle karıştırma: 儿子 (érzi, oğul), 女儿 (nǚ'ér, kız evlat) — burada 儿 erhua değil, kendi tonu olan ér hecesidir. Ve dikkat: 哪儿 (nǎr, nerede?) ile 那儿 (nàr, orada) yalnızca tonla ayrılır!
Cümlede nötr ton ve erhua
Problem
Oku ve her hecenin tonunu belirle: 你去哪儿? — 我去朋友家玩儿。
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) Wǒ qù péngyou jiā wánr. — 朋友: 2 + nötr, you kısa ve orta yükseklikte; 玩儿 ≈ «war».
3) Anlamı: «Arkadaşıma gidiyorum, takılmaya» (kelimesi kelimesine «arkadaşın evine oynamaya gidiyorum»).
李华:艾尔文,你去哪儿?
艾尔文:我去商店买东西。你呢?
李华:我去朋友家玩儿。
艾尔文:好,一会儿见!
| 汉字 | Pinyin | Anlamı |
|---|---|---|
| 李华:艾尔文,你去哪儿? | Lǐ Huá: Ài'ěrwén, nǐ qù nǎr? | Li Hua: Elvin, nereye gidiyorsun? |
| 艾尔文:我去商店买东西。你呢? | Ài'ěrwén: Wǒ qù shāngdiàn mǎi dōngxi. Nǐ ne? | Elvin: Mağazaya alışverişe gidiyorum. Ya sen? |
| 李华:我去朋友家玩儿。 | Lǐ Huá: Wǒ qù péngyou jiā wánr. | Li Hua: Bir arkadaşıma gidiyorum. |
| 艾尔文:好,一会儿见! | Ài'ěrwén: Hǎo, yíhuìr jiàn! | Elvin: Tamam, sonra görüşürüz! |
Etkileşimli
Etkileşimli
Tipik hatalar ve kolay yol
- 1.你好?
- 2.我很好,你?
- 3.你去?
- 4.我会说汉语。
- 5.我们走!
- 6.这是我的朋。
- 7.我去商店买东。
Unutma
- Nötr ton kısa, zayıf ve işaretsizdir; yüksekliği önceki tona bağlıdır: 1 → 2, 2 → 3, 3 → 4, 4 → 1.
- Nötr olanlar: edatlar (吗 呢 吧 的 了), ekler (子 们), ikilemelerin ikinci hecesi (妈妈 谢谢) ve bazı kelimeler (朋友 东西 衣服).
- Nötr ton anlamı değiştirebilir: 东西 dōngxi «eşya», dōng xī «doğu ve batı».
- Erhua -r ile yazılır ve yeni hece oluşturmaz: 哪儿 nǎr, 一点儿 yìdiǎnr; -n ve -i düşer (玩儿 ≈ «war»).
- Erhua kuzeye, özellikle Pekin'e özgüdür; güneyde 哪里, 这里, 一点 denir. 哪儿 nǎr «nerede?», 那儿 nàr «orada».