Murad yeni bir karakter görür: 休 (xiū). Solda bir insan (亻), sağda bir ağaç (木) var. “İnsan ağaca yaslanmış… dinleniyor mu?” diye tahmin eder. Doğru bildi: 休 “dinlenmek” demektir, 休息 (xiūxi) ise “mola vermek, dinlenmek”. Karakterlerin çoğu böyle “bilmecelerdir”: nasıl oluştuklarını bilen onları çok daha kolay hatırlar.
Çinli bilginler eskiden beri karakterleri altı türe ayırır (六书 liùshū, “altı yazım yolu”). Öğrenen biri için bunlardan dördü önemlidir.
Resim ve işaret karakterleri
Piktogram (象形 xiàngxíng)Tanım
Bir nesnenin sadeleştirilmiş çiziminden doğan karakter.
| 汉字 | Pinyin | Anlamı |
|---|---|---|
| 日 | rì | güneş, gün (daire) |
| 月 | yuè | ay (hilal) |
| 山 | shān | dağ (üç tepe) |
| 人 | rén | insan (yürüyen biri) |
| 口 | kǒu | ağız |
| 木 | mù | ağaç (dallar ve kökler) |
| 火 | huǒ | ateş (alev) |
| 雨 | yǔ | yağmur (buluttan damlalar) |
| 马 | mǎ | at |
| 鱼 | yú | balık |
İşaret karakteri (指事 zhǐshì)Tanım
Soyut bir fikri bir işaretle gösteren karakter: 一 二 三 çizgi sayısıyla, 上 “üst” ve 下 “alt” bir çizginin üstündeki ya da altındaki işaretle, 本 “kök, temel” ise 木 ağacının altındaki ek çizgiyle.
İki anlamın birleşimi
Bileşik ideogram (会意 huìyì)Tanım
Anlamı iki (veya daha çok) anlam parçasının birleşiminden doğan karakter.
| Karakter | Pinyin | Parçalar | Anlamı |
|---|---|---|---|
| 休 | xiū | 亻 insan + 木 ağaç | dinlenmek |
| 明 | míng | 日 güneş + 月 ay | parlak, açık |
| 好 | hǎo | 女 kadın + 子 çocuk | iyi |
| 林 | lín | 木 + 木 | koru |
| 森 | sēn | 木 + 木 + 木 | sık orman |
| 从 | cóng | 人 + 人: biri diğerinin ardından | izlemek; -den |
| 看 | kàn | 手 el + 目 göz: eli gözün üstüne koyup bakmak | bakmak |
Anlam + ses: karakterlerin çoğu
Ses-anlam karakteri (形声 xíngshēng)Tanım
Bir parçası anlam alanını (kök), diğer parçası yaklaşık okunuşu gösteren karakter. Günümüz karakterlerinin büyük çoğunluğu — genellikle yaklaşık beşte dördü olduğu kabul edilir — bu türdendir.
Örnek 1: 青 ailesi
Problem
Ses parçası 青 (qīng) olan dört karaktere bak: 请, 清, 晴, 情. Her birinin anlamını köküne göre açıkla.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
清 qīng = 氵 (su) + 青 → berrak, temiz.
晴 qíng = 日 (güneş) + 青 → güneşli, açık.
情 qíng = 忄 (kalp) + 青 → duygu.
Ses her seferinde qing’dir, ton ise farklı olabilir.
Örnek 2: yeni bir karakteri “okumak”
Problem
饱 karakterini ilk kez görüyorsun. 饣 ve 包 (bāo, çanta, sarmak) parçalarından anlamını ve okunuşunu tahmin et.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
包 sesi verir: bāo.
Cevap: 饱 bǎo “tok”. Ton farklı (3.), hece aynı.
跑 pǎo (koşmak) da 包 ses parçalıdır; burada ünsüz de değişmiştir.
Etkileşimli
Etkileşimli
Basitleştirilmiş ve geleneksel karakterler
1950–60’lı yıllarda Çin Halk Cumhuriyeti’nde binlerce karakter basitleştirildi: çizgi sayısı azaltıldı. Bugün Çin anakarasında ve Singapur’da basitleştirilmiş karakterler (简体字 jiǎntǐzì), Tayvan, Hong Kong ve Makao’da ise geleneksel karakterler (繁体字 fántǐzì) kullanılır. HSK sınavı ve bu kurs basitleştirilmiş karakterleri kullanır. Karşılaştırma için: 汉 — 漢, 马 — 馬, 门 — 門, 说 — 說, 国 — 國 (her çiftin ikincisi gelenekseldir).
- 1.休 = 亻 +
- 2.明 = 日 +
- 3.好 = 女 +
- 4.林 = 木 +
- 5.妈 = 女 +
- 6.晴 = 日 +
Unutma
- Piktogramlar (象形) nesnelerin çiziminden doğmuştur: 日, 山, 木, 鱼.
- İşaret karakterleri (指事) bir fikri işaretle gösterir: 一 二 三, 上, 下, 本.
- Bileşik ideogramlar (会意) iki anlamı birleştirir: 休 = 亻 + 木, 明 = 日 + 月.
- Karakterlerin çoğu anlam + ses (形声) türündendir: 妈 = 女 (anlam) + 马 (ses); ses parçası okunuşu yalnızca yaklaşık verir.
- Çin anakarası ve Singapur basitleştirilmiş, Tayvan, Hong Kong ve Makao geleneksel karakterleri kullanır; HSK basitleştirilmiş karakterlerle yapılır.