Leyla üniversitenin spor kulübüne yazıldı. Çinli sınıf arkadaşı Zhang Li soruyor: “你有什么爱好?” — “Hobilerin neler?” Leyla cevap veriyor: “我喜欢游泳,一个星期游三次泳。” Zhang Li gülümsüyor: Leyla 游泳’yu doğru “bölmüş”, 游 ile 泳 arasına 三次 koymuş. Neden böyle? Çünkü 游泳 aslında “fiil + nesne”dir. Bu derste spor ve hobi sözcüklerini, bu “ayrılabilen” fiilleri ve bir şeyi ne kadar süre ve kaç kez yaptığını söylemeyi öğreneceksin.
Spor ve hobi sözcükleri
爱好 (àihào) “hobi”dir: 你有什么爱好? 运动 (yùndòng) hem “spor”, hem “spor yapmak”tır: 我每天运动. Top oyunlarında fiil, vücudun hangi kısmıyla oynandığına bağlıdır: ayakla — 踢 (tī) “tekmelemek”: 踢足球 “futbol oynamak”; elle — 打 (dǎ) “vurmak”: 打篮球 “basketbol oynamak”, 打羽毛球 “badminton oynamak” (HSK 3), 打乒乓球 “masa tenisi oynamak” (ek sözcük). Türkçede hepsi “oynamak”tır ama Çincede 打足球 ✗ denmez. Şarkı söylemek 唱歌 (chàng gē), dans etmek 跳舞 (tiàowǔ, kelimesi kelimesine “dans zıplamak”), koşmak 跑步 (pǎobù), yüzmek 游泳 (yóuyǒng). Sıklık sözcükleri: 经常 (jīngcháng) “sık sık”, 有时 (yǒushí, konuşmada 有时候) “bazen”, 一起 (yìqǐ) “birlikte”. Maç, yarışma 比赛’dır (bǐsài, HSK 3).
Ayrılabilen fiiller: 游泳 → 游一个小时泳
Ayrılabilen fiil (离合词)Tanım
Bazı iki heceli fiiller aslında fiil + nesnedir: 游泳 = 游 “yüzmek” + 泳 “yüzme”, 跑步 = 跑 “koşmak” + 步 “adım”, 跳舞 = 跳 “zıplamak” + 舞 “dans”, 帮忙 = 帮 “yardım etmek” + 忙 “iş, telaş”, 唱歌 = 唱 + 歌. Bunlara 离合词 (líhécí, “ayrılıp birleşen sözcük”) denir. Nesneye ait her şey — süre, kaç kez, 的’li niteleyici — iki parçanın arasına girer; 了 ve 过 ise ilk parçaya eklenir.
| Fiil | Bölünmüş biçim | Anlamı |
|---|---|---|
| 游泳 | 游了一个小时(的)泳 | bir saat yüzdü |
| 跑步 | 跑了两次步 | iki kez koştu |
| 帮忙 | 帮我一个忙 | bana bir yardım et |
| 跳舞 | 跳了一个晚上的舞 | bütün akşam dans etti |
Bu fikir bize yabancı değil: Türkçede “yardım etmek” de iki parçalıdır ve araya sözcük girebilir: “büyük yardım etti”. İngilizcedeki “do me a favour” da tam böyle kurulur — 帮我一个忙 kelimesi kelimesine “bana bir yardım yardım et” gibidir. Bu yüzden ayrılabilen fiilden sonra ikinci bir nesne konmaz: 帮忙他 ✗. Doğrusu 帮他 (yalnız 帮) ya da 帮他的忙. Bu fiiller ikilenirken yalnızca ilk parça ikilenir (AAB): 跑跑步, 游游泳, 帮帮忙 — sıradan fiillerin ABAB’ı (休息休息) ile karıştırma.
Örnek 1: bir saat yüzdüm
Problem
Çevir: “Dün bir saat yüzdüm.”
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) Süre ortada, nesneden önce: 一个小时 (istersen 的 ile).
我昨天游了一个小时的泳。
Wǒ zuótiān yóu le yí gè xiǎoshí de yǒng.
Örnek 2: yardım iste
Problem
Hatayı düzelt: 你能帮忙我吗?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
你能帮我一个忙吗?
Nǐ néng bāng wǒ yí gè máng ma?
你能帮我吗?
Nǐ néng bāng wǒ ma?
Ne kadar ve kaç kez? Süre ve 次
“Ne zaman” önce, “ne kadar” sonraTanım
Zaman noktası (ne zaman?) fiilden önce gelir: 我八点跑步 “saat sekizde koşarım”. Süre (ne kadar?) ise fiilden sonra: 我跑了半个小时 “yarım saat koştum”, 请等一会儿 “biraz bekleyin”. Kaç kez yapıldığı da fiilden sonra, 次 ile söylenir: 我去了三次 “üç kez gittim”. Sıklık: dönem + fiil + sayı + 次: 一个星期游三次泳 “haftada üç kez yüzer”.
Burada dillerimiz Çinceden çok farklıdır: Türkçede “iki yıl Çince öğrendim”, “haftada üç kez yüzerim” deriz — süre fiilden önce gelir. Çincede ise süre ve kaç kez fiilden sonradır. Nesne varsa iki yol vardır: süreyi nesneden önce koymak — 学了两年(的)汉语, ya da fiili tekrarlamak — 学汉语学了两年. İkinci biçimle sonraki derslerde daha çok karşılaşacaksın; şimdilik tanıman yeterli. Kişi zamiri ise 次’dan önce gelir: 我见过他两次.
Örnek 3: haftada iki kez
Problem
Çevir: “Haftada iki kez basketbol oynarım.”
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) Fiil + sayı + 次 + nesne: 打两次篮球.
我一个星期打两次篮球。
Wǒ yí gè xīngqī dǎ liǎng cì lánqiú.
3) Yanlış: 我一个星期两次打篮球 ✗ — 次 fiilden sonra gelmeli.
Örnek 4: ne kadar?
Problem
Söyle: 1) “Yarım saat koştu.” 2) “İki yıl Çince öğrendim.”
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
她跑步跑了半个小时。
Tā pǎobù pǎo le bàn gè xiǎoshí.
2) Süre nesneden önce:
我学了两年汉语。
Wǒ xué le liǎng nián Hànyǔ.
Yanlış: 我两年学了汉语 ✗.
Alışkanlıklar: 经常, 有时, 一起
| Sözcük | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| 经常 | sık sık | 我经常跑步。 |
| 常 / 常常 (HSK 3) | sık sık (konuşma dili) | 他常常去游泳。 |
| 有时(候) | bazen | 我有时去打篮球。 |
| 一起 | birlikte | 我们一起踢足球吧。 |
Hepsi zarftır ve özneden sonra, fiilden önce durur. İngilizcede “I play football often” denebilir ama Çincede zarf sona geçmez: 我踢足球经常 ✗ → 我经常踢足球 ✓. 一起 genellikle 跟 “ile” ile kullanılır: 我跟朋友一起打篮球 “arkadaşımla birlikte basketbol oynarım”. Olumsuzda 不 zarftan önce gelir: 我不常运动 “sık spor yapmam”.
Cümleler ve diyalog
| 汉字 | Pinyin | Çeviri |
|---|---|---|
| 你有什么爱好?——我喜欢唱歌和跳舞。 | Nǐ yǒu shénme àihào? — Wǒ xǐhuan chàng gē hé tiàowǔ. | Hobilerin neler? — Şarkı söylemeyi ve dans etmeyi severim. |
| 我每个星期游三次泳。 | Wǒ měi gè xīngqī yóu sān cì yǒng. | Her hafta üç kez yüzerim. |
| 昨天我跑步跑了半个小时。 | Zuótiān wǒ pǎobù pǎo le bàn gè xiǎoshí. | Dün yarım saat koştum. |
| 你能帮我一个忙吗? | Nǐ néng bāng wǒ yí gè máng ma? | Bana bir yardım edebilir misin? |
| 我们经常一起踢足球。 | Wǒmen jīngcháng yìqǐ tī zúqiú. | Sık sık birlikte futbol oynarız. |
| 他有时去打篮球。 | Tā yǒushí qù dǎ lánqiú. | Bazen basketbol oynamaya gider. |
| 我学了两年汉语。 | Wǒ xué le liǎng nián Hànyǔ. | İki yıl Çince öğrendim. |
张丽:莱拉,你有什么爱好?
莱拉:我喜欢游泳,一个星期游两次泳。你呢?
张丽:我喜欢打篮球,也喜欢跳舞。
莱拉:你每天都运动吗?
张丽:不是每天。我有时跑跑步,有时打打球。
莱拉:明天下午我们一起去游泳吧!
张丽:好啊!可是我游得不太好,你能帮我一个忙吗?
莱拉:没问题!游完泳我们一起去吃饭吧。
| 汉字 | Pinyin | Çeviri |
|---|---|---|
| 张丽:莱拉,你有什么爱好? | Zhāng Lì: Láilā, nǐ yǒu shénme àihào? | Leyla, hobilerin neler? |
| 莱拉:我喜欢游泳,一个星期游两次泳。你呢? | Láilā: Wǒ xǐhuan yóuyǒng, yí gè xīngqī yóu liǎng cì yǒng. Nǐ ne? | Yüzmeyi severim, haftada iki kez yüzerim. Ya sen? |
| 张丽:我喜欢打篮球,也喜欢跳舞。 | Zhāng Lì: Wǒ xǐhuan dǎ lánqiú, yě xǐhuan tiàowǔ. | Ben basketbol oynamayı severim, dans etmeyi de. |
| 莱拉:你每天都运动吗? | Láilā: Nǐ měi tiān dōu yùndòng ma? | Her gün spor yapıyor musun? |
| 张丽:不是每天。我有时跑跑步,有时打打球。 | Zhāng Lì: Bú shì měi tiān. Wǒ yǒushí pǎopao bù, yǒushí dǎda qiú. | Her gün değil. Bazen biraz koşarım, bazen top oynarım. |
| 莱拉:明天下午我们一起去游泳吧! | Láilā: Míngtiān xiàwǔ wǒmen yìqǐ qù yóuyǒng ba! | Yarın öğleden sonra birlikte yüzmeye gidelim! |
| 张丽:好啊!可是我游得不太好,你能帮我一个忙吗? | Zhāng Lì: Hǎo a! Kěshì wǒ yóu de bú tài hǎo, nǐ néng bāng wǒ yí gè máng ma? | Olur! Ama pek iyi yüzemem, bana yardım eder misin? |
| 莱拉:没问题!游完泳我们一起去吃饭吧。 | Láilā: Méi wèntí! Yóu wán yǒng wǒmen yìqǐ qù chī fàn ba. | Sorun değil! Yüzdükten sonra birlikte yemeğe gidelim. |
- 1.我每个星期游三泳。
- 2.你能帮我一个吗?
- 3.他跑了半个。
- 4.我们一起踢足球。
- 5.他喜欢篮球。
- 6.我们去足球吧。
- 7.你有什么?
- 8.我学了两汉语。
Etkileşimli
| 汉字 | Pinyin | Anlamı |
|---|---|---|
| 爱好 | àihào | sevmek, meraklı olmak; hobi |
| 运动 | yùndòng | spor yapmak; spor |
| 足球 | zúqiú | futbol |
| 踢 | tī | tekmelemek; (futbol) oynamak |
| 篮球 | lánqiú | basketbol |
| 打 | dǎ | vurmak; (elle top) oynamak |
| 球 | qiú | top |
| 游泳 | yóuyǒng | yüzmek |
| 跑步 | pǎobù | koşu yapmak |
| 跳舞 | tiàowǔ | dans etmek |
| 唱 | chàng | (şarkı) söylemek |
| 歌 | gē | şarkı |
| 帮忙 | bāngmáng | yardım etmek |
| 比赛 | bǐsài | maç, yarışma — HSK 3 |
| 一起 | yìqǐ | birlikte |
| 经常 | jīngcháng | sık sık |
| 有时 | yǒushí | bazen |
| 常 | cháng | sık sık — HSK 3 |
| 次 | cì | kez, defa |
| 小时 | xiǎoshí | saat (süre) |
| 一会儿 | yíhuìr | biraz (zaman) |
| 身体 | shēntǐ | vücut; sağlık |
| 羽毛球 | yǔmáoqiú | badminton — HSK 3 |
| 乒乓球 | pīngpāngqiú | masa tenisi (ek sözcük) |
Unutma
- Top oyunları: ayakla 踢 (踢足球), elle 打 (打篮球, 打乒乓球).
- Ayrılabilen fiiller (游泳, 跑步, 跳舞, 帮忙) fiil + nesnedir: 了, süre ve 次 araya girer — 游了一个小时泳, 帮我一个忙.
- Ayrılabilen fiil ikinci nesne almaz: 帮忙他 ✗ → 帮他的忙; ikilemesi AAB’dir: 跑跑步.
- “Ne zaman” fiilden önce, “ne kadar” fiilden sonra: 我八点跑步 / 我跑了半个小时.
- Kaç kez: fiil + sayı + 次: 去了三次; sıklık: 一个星期游三次泳.
- 经常, 有时, 一起 özneden sonra, fiilden önce durur.