Tip annotasiyaları və dataclass-lar

Kodda tipləri yazmaq: `list[int]`, `int | None`, `Callable`, `Literal`, generiklər və `Protocol`, mypy ilə yoxlama, həmçinin `@dataclass`, `field`, `frozen`, `order` və `slots`.

  • İrəli
  • 22 dəq
  • 10 sual
  • 66 dərsdən 20-cisi

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • Funksiyalara və dəyişənlərə tip annotasiyaları yazmaq və onların icra zamanı yoxlanmadığını izah etmək
  • Callable, Literal, generik funksiyalar və Protocol ilə mürəkkəb tipləri təsvir etmək
  • @dataclass, field(default_factory=...) və __post_init__ ilə verilənlər sinfi yazmaq
  • frozen, order və slots parametrlərini yerində seçmək

def price(total, discount) funksiyasına bax: discount 0,1-dir, yoxsa 10? total None ola bilərmi? Kiçik skriptdə bunu yadda saxlayırsan, 50 000 sətirlik və beş proqramçının işlədiyi layihədə isə yox. Tip annotasiyaları cavabı kodun özünə yazır: def price(total: float, discount: float) -> float. Redaktorlar onlardan avtomatik tamamlama üçün istifadə edir, mypy kimi yoxlayıcılar isə səhvləri proqram hələ işə düşməmiş tapır. Dataclass-lar həmin annotasiyalar üzərində qurulub və sinfin darıxdırıcı hissələrini sənin əvəzinə yazır.

Funksiyalara və dəyişənlərə annotasiya

Annotasiya iki nöqtədən sonra, qaytarılan qiymətin tipi isə -> oxundan sonra yazılır. Python 3.9-dan bəri daxili kolleksiyaları birbaşa parametrləşdirmək olar: list[int], dict[str, float], tuple[int, int], set[str]. Python 3.10-dan bəri birləşmə | ilə yazılır: int | None tam ədəd və ya None deməkdir. Dəyişənlərə də annotasiya yazmaq olar: count: int = 0.

Python
def average(scores: list[float], precision: int = 1) -> float:
    return round(sum(scores) / len(scores), precision)

print(average([4.5, 5, 3.5]))
print(average.__annotations__)
print(average((1, 2)))
Gözlənilən nəticə
4.3
{'scores': list[float], 'precision': <class 'int'>, 'return': <class 'float'>}
1.5

Son sətir vacibdir: annotasiyada list[float] yazılsa da, (1, 2) korteji qəbul olundu. Python annotasiyaları icra zamanı yoxlamır. Onlar __annotations__-da saxlanır və alətlər tərəfindən oxunur. Səhvləri həqiqətən tapmaq üçün statik tip yoxlayıcısını işə sal:

Terminal
$ mypy shop.py
shop.py:12: error: Argument 1 to "average" has incompatible type "str"; expected "list[float]"  [arg-type]
Found 1 error in 1 file (checked 1 source file)
mypy pip install mypy ilə quraşdırılır və faylı icra etmədən təhlil edir.

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

typing modulunun alətləri

  • Callable[[int], int] — int qəbul edib int qaytaran funksiya.
  • Literal['r', 'w'] — yalnız məhz bu qiymətlərə icazə var.
  • type Vector = list[float] (Python 3.12+) — tip ləqəbi: uzun tip üçün qısa ad.
  • def first[T](items: list[T]) -> T (Python 3.12+) — generik funksiya: T tip dəyişənidir, ona görə list[str] üçün nəticə str olur. Köhnə versiyalarda bu, T = TypeVar('T') ilə yazılır.
  • Any — yoxlamanı söndürür; ondan mümkün qədər az istifadə et.
Python
from typing import Callable, Literal

type Vector = list[float]
Mode = Literal['r', 'w']

def scale(v: Vector, k: float) -> Vector:
    return [k * x for x in v]

def first[T](items: list[T], default: T | None = None) -> T | None:
    return items[0] if items else default

def apply(func: Callable[[int], int], value: int) -> int:
    return func(value)

def describe(mode: Mode) -> str:
    return 'read' if mode == 'r' else 'write'

print(scale([1.0, 2.5], 2))
print(first(['Aysel', 'Murad']), first([], default='nobody'))
print(apply(lambda n: n * n, 7))
print(describe('w'))
Gözlənilən nəticə
[2.0, 5.0]
Aysel nobody
49
write

Python-un fəlsəfəsi ördək tipləşdirməsidir (duck typing): obyektdə lazım olan metod varsa, o, yarayır. typing.Protocol bu ideyanı tip sisteminə gətirir. Protokol obyektin nə edə bildiyini təsvir edir; lazımi metodları olan istənilən sinif ondan varis olmadan avtomatik uyğun gəlir. Buna struktur tipləşdirmə deyilir:

Python
from typing import Protocol

class HasArea(Protocol):
    def area(self) -> float: ...

class Square:
    def __init__(self, side: float) -> None:
        self.side = side

    def area(self) -> float:
        return self.side ** 2

class Circle:
    def __init__(self, r: float) -> None:
        self.r = r

    def area(self) -> float:
        return 3.14159 * self.r ** 2

def total_area(shapes: list[HasArea]) -> float:
    return sum(s.area() for s in shapes)

print(round(total_area([Square(2), Circle(1)]), 2))
Gözlənilən nəticə
7.14

Square və Circle HasArea haqqında heç nə bilmir, amma tip yoxlayıcısı hər ikisini list[HasArea] siyahısında qəbul edir, çünki hər birinin area() -> float metodu var. area metodunu unudan sinif isə proqram işə düşməmiş xəta kimi göstəriləcək.

dataclasses: şablon kodsuz siniflər

Əsasən verilən saxlayan sinfə arqumentləri atributlara köçürən __init__, oxunaqlı __repr__ və sahələri bir-bir müqayisə edən __eq__ lazımdır. Onları əl ilə yazmaq uzun çəkir və səhvə yol açır. **@dataclass dekoratoru annotasiyalı sinif atributlarını (sahələri**) oxuyur və bu metodları sənin üçün yaradır:

Python
from dataclasses import dataclass, field

@dataclass
class Student:
    name: str
    grade: int
    scores: list[int] = field(default_factory=list)

    def average(self) -> float:
        return sum(self.scores) / len(self.scores) if self.scores else 0.0

a = Student('Aysel', 9, [5, 4, 5])
b = Student('Aysel', 9, [5, 4, 5])
print(a)
print(a == b, a is b)
print(round(a.average(), 2))
print(Student('Murad', 8))
Gözlənilən nəticə
Student(name='Aysel', grade=9, scores=[5, 4, 5])
True False
4.67
Student(name='Murad', grade=8, scores=[])

a == b True-dur, çünki yaradılmış __eq__ sahələri müqayisə edir, a is b isə False-dur — bunlar iki ayrı obyektdir. scores sahəsi Murad üçün field(default_factory=list) sayəsində yeni boş siyahı aldı: fabrik funksiya hər yeni obyekt üçün ayrıca çağırılır.

Python
from dataclasses import dataclass

try:
    @dataclass
    class Basket:
        items: list[str] = []
except ValueError as e:
    print(e)
Gözlənilən nəticə
mutable default <class 'list'> for field items is not allowed: use default_factory

frozen, order, slots və __post_init__

Dekoratorun parametrləri əlavə imkanlar açır. frozen=True obyektləri dəyişməz edir (buna görə də heşlənən olurlar: çoxluq elementi və lüğət açarı ola bilərlər), order=True sahələri kortejlər kimi ardıcıl müqayisə edən <, <=, >, >= operatorlarını yaradır, slots=True (Python 3.10+) isə atributları lüğətdə yox, __slots__-da saxlayır — bu, yaddaşa qənaət edir və müraciəti sürətləndirir. __post_init__ metodu yaradılmış __init__-dən dərhal sonra işləyir — yoxlamalar üçün yer məhz orasıdır:

Python
from dataclasses import dataclass, replace, asdict

@dataclass(frozen=True, order=True, slots=True)
class Version:
    major: int
    minor: int = 0
    patch: int = 0

    def __post_init__(self):
        if self.major < 0:
            raise ValueError('major must be >= 0')

v1 = Version(0, 1)
v2 = replace(v1, minor=2)
print(v1 < v2)
print(sorted([Version(1), v2, v1]))
print(asdict(v2))
print({v1, Version(0, 1, 0)})
try:
    v1.major = 1
except AttributeError as e:
    print(type(e).__name__)
Gözlənilən nəticə
True
[Version(major=0, minor=1, patch=0), Version(major=0, minor=2, patch=0), Version(major=1, minor=0, patch=0)]
{'major': 0, 'minor': 2, 'patch': 0}
{Version(major=0, minor=1, patch=0)}
FrozenInstanceError

Nəticəni təhlil edək. sorted order=True sayəsində işləyir: versiyalar (major, minor, patch) kortejləri kimi müqayisə olunur. Çoxluqda bir element qaldı, çünki bərabər dəyişməz obyektlərin heşi də eynidir. Mənimsətmə cəhdi isə AttributeError-un alt sinfi olan FrozenInstanceError verdi — obyekt yaradılandan sonra onu dəyişmək mümkün deyil.

ParametrNə verir
frozen=Truedəyişməz obyektlər; mənimsətmə FrozenInstanceError verir; heşlənmə
order=Truesahə-sahə müqayisə < <= > >=, obyektləri çeşidləmək olur
slots=True__slots__: az yaddaş, sürətli müraciət, yeni atribut əlavə etmək olmur
kw_only=Truebütün sahələr yalnız adla ötürülür
field(default_factory=...)hər obyekt üçün yeni susmaya görə qiymət
field(repr=False, compare=False)sahəni repr-dən və ya müqayisədən çıxarır

Tapşırıq

Cart dataclass-ını tamamla: susmaya görə boş lüğət olan items sahəsi əlavə et (hər səbətin öz lüğəti olsun), add məhsulu qiyməti ilə yadda saxlasın, total isə qiymətlərin 2 onluq rəqəmə qədər yuvarlaqlaşdırılmış cəmini qaytarsın.

Tapşırıq · Python
from dataclasses import dataclass, field

@dataclass
class Cart:
    owner: str
    # add a field `items`: dict[str, float], an empty dict by default

    def add(self, name: str, price: float) -> None:
        ...

    def total(self) -> float:
        ...

a = Cart('Aysel')
b = Cart('Murad')
a.add('tea', 3.5)
a.add('bread', 0.8)
print(a)
print(b)
print(a.total())
Gözlənilən nəticə
Cart(owner='Aysel', items={'tea': 3.5, 'bread': 0.8})
Cart(owner='Murad', items={})
4.3

Tapşırıq

Qaçışçılar vaxta görə (ən sürətlisi birinci), vaxtlar bərabər olanda isə ada görə sıralanmalıdır. key arqumenti işlətmədən sinfi elə dəyiş ki, sorted() məhz belə sıralasın.

Tapşırıq · Python
from dataclasses import dataclass

@dataclass(order=True, frozen=True)
class Runner:
    name: str
    time: float

results = [Runner('Murad', 12.4), Runner('Leyla', 11.9), Runner('Aysel', 12.4)]
for r in sorted(results):
    print(r.name, r.time)
Gözlənilən nəticə
Leyla 11.9
Aysel 12.4
Murad 12.4

Yadda saxla

  • Annotasiyalar (x: int, -> str, list[int], int | None) tipləri sənədləşdirir; Python onları icra zamanı yoxlamır.
  • mypy və ya pyright annotasiyaları statik, yəni proqram işə düşməmiş yoxlayır.
  • Generiklər (def first[T]), Callable, Literal və Protocol mürəkkəb müqavilələri təsvir edir; Protocol struktur tipləşdirmədir.
  • @dataclass annotasiyalı sahələrdən __init__, __repr__ və __eq__ yaradır; dəyişə bilən susmaya görə qiymətlərə field(default_factory=...) lazımdır.
  • frozen, order, slots və __post_init__ dəyişməzlik, sıralama, yaddaş qənaəti və yoxlama əlavə edir.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 10

Sual 1 / 10. x: int annotasiyalı funksiyaya icra zamanı sətir ötürsən, nə olar?