Sətirlər və f-sətirlər

Mesajlar, adlar, şifrələr, xəbər başlıqları — proqramların işlədiyi məlumatın böyük hissəsi mətndir. Təsəvvür et ki, sinif yoldaşların üçün avtomatik təbrik kartları hazırlayırsan: «Ad günün mübarək, Elvin! Bu gün 13 yaşın tamam olur.» Kartdan-karta yalnız ad və yaş dəyişir. Bu dərsdə mətnlərlə işləməyi və belə şablonları bir sətirlə qurmağı öyrənəcəksən.

Sətirlər

Sətir (str) dırnaq içində yazılmış simvollar ardıcıllığıdır: hərflər, rəqəmlər, boşluqlar, işarələr. Sətirləri + ilə birləşdirmək, * ilə təkrarlamaq, uzunluğunu isə len() funksiyası ilə tapmaq olar.

greeting = 'Hello'
name = 'Aysel'
message = greeting + ', ' + name + '!'
print(message)
print(len(message))
print('Ha' * 3)

Hello, Aysel!
13
HaHaHa

len() boşluqları və durğu işarələrini də sayır, ona görə 'Hello, Aysel!' sətrinin uzunluğu 13-dür. Bəzi simvollar xüsusi yazılır: sətrin içindəki \n mətni yeni sətrə keçirir. Mətndə apostrof varsa, sətri qoşa dırnağa al — onda Python apostrofu sətrin sonu hesab etməyəcək.

print('First line\nSecond line')
print("It's easy!")

First line
Second line
It's easy!

İndekslər və kəsiklər

Sətirdəki hər simvolun öz nömrəsi — indeksi var. Python-da saymaq 0-dan başlayır: birinci simvol [0], ikinci [1] və s. Mənfi indekslər sondan sayır: [-1] sonuncu simvoldur.

Kəsik sətrin bir hissəsini götürür: word[start:end]. Başlanğıc indeksi kəsiyə daxildir, son indeks isə daxil deyil. Rəqəmlərdən birini buraxsan, Python sətrin lap əvvəlindən və ya lap sonuna qədər götürür.

word = 'Python'
print(word[0])
print(word[5])
print(word[-1])
print(word[0:2])
print(word[2:])
print(word[:4])

P
n
n
Py
thon
Pyth

Sətir metodları

Metod müəyyən tipə məxsus funksiyadır və qiymətdən sonra nöqtə ilə çağırılır: name.upper(). Metodlar ilkin sətri dəyişmir, yeni sətir qaytarır. Ən faydalıları bunlardır:

city = '  baku  '
clean = city.strip()
print(clean.title())
print(clean.upper())

text = 'I like tea. Tea is tasty.'
print(text.lower().count('tea'))
print(text.replace('tea', 'coffee'))
print('tea' in text)
print(text.startswith('I'))

Baku
BAKU
2
I like coffee. Tea is tasty.
True
True

Diqqət et: replace böyük-kiçik hərfə həssasdır, ona görə yalnız kiçik hərfli tea əvəz olundu. count üçün isə əvvəlcə bütün mətni lower() ilə kiçik hərflərə çevirdik — metodları belə zəncirvari çağırmaq olar. in operatoru bir sətrin digərinin içində olub-olmadığını yoxlayır və True və ya False qaytarır.

f-sətirlər: şablonlar

Mətnə dəyişənlərin qiymətini yerləşdirməyin ən rahat yolu f-sətirlərdir. Dırnaqdan əvvəl f hərfi yaz, dəyişəni və ya istənilən ifadəni isə fiqurlu mötərizədə {} yaz. Python hər mötərizənin yerinə uyğun qiyməti qoyacaq.

name = 'Elvin'
age = 13
print(f'Happy birthday, {name}! You are {age} today.')
print(f'Next year you will be {age + 1}.')

price = 7.5
print(f'Price: {price:.2f} AZN')

Happy birthday, Elvin! You are 13 today.
Next year you will be 14.
Price: 7.50 AZN

{price:.2f} yazılışı ədədi kəsr hissəsində düz 2 rəqəmlə göstərir — pul məbləğləri üçün ideal formatdır. Bunun niyə vacib olduğunu real çek nümunəsində gör:

item = 'Notebook'
qty = 3
unit_price = 2.35
total = qty * unit_price
print(total)
print(f'{item}: {qty} x {unit_price} = {total:.2f} AZN')

7.050000000000001
Notebook: 3 x 2.35 = 7.05 AZN

Birinci sətirdəki qəribə 7.050000000000001 kompüterin onluq kəsrləri ikilik say sistemində saxlamasının nəticəsidir. Formatlama bu kiçik «quyruğu» gizlədir.

raw = '  aYSEL  '
# 1) name = raw without spaces, in title case
# 2) print name, its length and its first 3 letters in capitals

Aysel
5
AYS

item = 'Notebook'
qty = 4
unit_price = 1.35
# total = ...
# print the receipt line with an f-string

NOTEBOOK: 4 x 1.35 = 5.40 AZN