Modullar və standart kitabxana

Kvadrat kök almaq, təsadüfi ədəd seçmək, iki tarix arasında neçə gün olduğunu hesablamaq üçün kodu sıfırdan yazmaq lazım deyil. Python hazır alətlərlə dolu standart kitabxana ilə birlikdə gəlir. Bu alətlər modullarda toplanıb — sadəcə lazım olanı qoşub istifadə edirsən.

import və math modulu

import math

print(math.sqrt(144))
print(math.pi)
print(math.ceil(4.2), math.floor(4.8))
print(math.gcd(24, 36))

12.0
3.141592653589793
5 4
12

ceil ədədi yuxarıya, floor aşağıya yuvarlaqlaşdırır, gcd isə iki ədədin ən böyük ortaq bölənini tapır. Moduldan yalnız bir neçə ad lazımdırsa, onları from ... import ilə birbaşa götürmək olar — onda math. yazmağa ehtiyac qalmır:

from math import sqrt, pi

radius = 3
area = pi * radius ** 2
print(f'Circle area: {area:.2f}')
print(sqrt(2))

Circle area: 28.27
1.4142135623730951

random: təsadüfi ədədlər

Oyunlarda, viktorinalarda və sınaqlarda təsadüflük lazımdır. random modulunun ən çox işlənən funksiyaları: randint(a, b) — a ilə b arasında (hər ikisi daxil) təsadüfi tam ədəd, choice(list) — siyahıdan təsadüfi element, shuffle(list) — siyahını qarışdırmaq.

import random

for i in range(3):
    print(f'Roll {i + 1}: {random.randint(1, 6)}')

Bəzən təsadüfi nəticələri təkrarlamaq lazım olur — məsələn, proqramı sınaqdan keçirərkən. random.seed() ardıcıllığın başlanğıc nöqtəsini təyin edir: eyni ədədlə «toxum» verilsə, «təsadüfi» qiymətlər hər dəfə eyni çıxır.

import random

random.seed(42)
print(random.randint(1, 6))
print(random.choice(['rock', 'paper', 'scissors']))
cards = [1, 2, 3, 4, 5]
random.shuffle(cards)
print(cards)

6
rock
[2, 4, 5, 3, 1]

datetime: tarix və vaxt

Azərbaycanda dərs ili sentyabrın 15-də — Bilik Günündə başlayır. Həmin gündən Yeni ilə neçə gün qalır? datetime modulunda date tarixi, timedelta isə zaman fərqini bildirir. İki tarixi bir-birindən çıxanda timedelta alınır, onun days xassəsi günlərin sayını göstərir.

from datetime import date, timedelta

start = date(2026, 9, 15)
new_year = date(2027, 1, 1)
print(start)
print(start.strftime('%d.%m.%Y'))
print((new_year - start).days, 'days until New Year')
print(start + timedelta(days=100))

2026-09-15
15.09.2026
108 days until New Year
2026-12-24

strftime tarixi istədiyin formatda sətrə çevirir: %d gün, %m ay, %Y il deməkdir. date.today() isə bu günün tarixini verir — ona görə aşağıdakı kodun nəticəsi hər gün fərqli olacaq:

from datetime import date

today = date.today()
print('Today is', today.strftime('%d.%m.%Y'))
print('Days left this year:', (date(today.year, 12, 31) - today).days)

Standart kitabxanada daha nələr var?

import statistics
from collections import Counter

scores = [7, 9, 6, 9, 10, 8, 9]
print(round(statistics.mean(scores), 2))
print(statistics.median(scores))

votes = ['pizza', 'plov', 'plov', 'dolma', 'plov', 'pizza']
print(Counter(votes).most_common(2))

8.29
9
[('plov', 3), ('pizza', 2)]

pupils = 95
seats = 40
radius = 3.5
# 1) import math
# 2) print how many buses are needed
# 3) print the area of the pool with 2 digits after the point

3
38.48

grades = [5, 4, 5, 3, 5, 4, 2, 5]
# 1) import mean, median and Counter
# 2) print the mean and the median
# 3) print the most common grade like: Most common: 3 (2 times)

4.125
4.5
Most common: 5 (4 times)