Dövrlər: for və while

Təsəvvür et ki, ekrana 1-dən 100-ə qədər ədədləri çıxarmaq lazımdır. 100 dəfə print yazmaq? Heç də yox! Kompüterlərin ən güclü tərəfi eyni işi yorulmadan təkrarlamaqdır. Bunun üçün dövrlərdən istifadə olunur: bir neçə sətir kod minlərlə dəfə icra oluna bilər.

for dövrü

for dövrü ardıcıllığın elementlərini bir-bir götürür və hər biri üçün eyni bloku icra edir. Aşağıdakı kodda letter dəyişəni növbə ilə 'B', 'a', 'k' və 'u' qiymətlərini alır. Dövrün hər təkrarına iterasiya deyilir.

for letter in 'Baku':
    print(letter)

B
a
k
u

Ədədlər üzərində dövr üçün range() funksiyası istifadə olunur. O, ədədlər ardıcıllığı yaradır: range(1, 11) 1-dən 10-a qədər ədədləri verir — son qiymət, kəsiklərdə olduğu kimi, daxil deyil. Gəl, 7-yə vurma cədvəlini çap edək:

for i in range(1, 11):
    print(f'7 x {i} = {7 * i}')

7 x 1 = 7
7 x 2 = 14
7 x 3 = 21
7 x 4 = 28
7 x 5 = 35
7 x 6 = 42
7 x 7 = 49
7 x 8 = 56
7 x 9 = 63
7 x 10 = 70

Nəticəni toplamaq

Dövrlərlə tez-tez belə edirik: dövrdən əvvəl «toplayıcı» dəyişən yaradırıq, sonra hər iterasiyada ona nəsə əlavə edirik. Məsələn, 1-dən 100-ə qədər bütün ədədlərin cəmini tapaq:

total = 0
for n in range(1, 101):
    total += n
print('Sum:', total)

Sum: 5050

for i in range(1, 5):
    print('*' * i)

*
**
***
****

while dövrü

for təkrarların sayı əvvəlcədən məlum olanda rahatdır. Bəs neçə dəfə təkrarlanacağını bilmiriksə? Onda while dövrü köməyə gəlir: o, şərt doğru olduqca bloku təkrarlayır. Murad 100 manatlıq qulaqcıq almaq üçün hər həftə 15 manat yığır. Neçə həftə lazım olacaq?

price = 100
saved = 0
weeks = 0
while saved < price:
    saved += 15
    weeks += 1
print(f'After {weeks} weeks Murad has {saved} AZN.')

After 7 weeks Murad has 105 AZN.

break və continue

break dövrü dərhal tamamilə dayandırır — axtardığını tapanda əlverişlidir. Məsələn, həm 5-ə, həm də 7-yə bölünən ilk ədədi axtaraq:

for n in range(1, 100):
    if n % 5 == 0 and n % 7 == 0:
        print('Found:', n)
        break

Found: 35

continue isə dövrü dayandırmır, yalnız cari iterasiyanın qalanını keçir və növbəti iterasiyaya keçir. Aşağıdakı kod boşluqları nəzərə almadan mətndəki simvolları sayır:

text = 'Python is fun'
count = 0
for ch in text:
    if ch == ' ':
        continue
    count += 1
print('Letters:', count)

Letters: 11

# print the squares of 1..5 like: 3 x 3 = 9

1 x 1 = 1
2 x 2 = 4
3 x 3 = 9
4 x 4 = 16
5 x 5 = 25

n = 4096
total = 0
# while n is greater than 0:
#     add the last digit of n to total
#     remove the last digit from n
# print Digit sum: and total

Digit sum: 19