Python nədir? İlk proqramın

Telefonundakı tətbiqlər, YouTube-un sənə təklif etdiyi videolar, hava proqnozu — bunların hamısının arxasında kompüterə nə etməli olduğunu addım-addım izah edən proqramlar dayanır. Proqramları insanlar yazır, özü də xüsusi dillərdə. Bu dərsdə onların ən sevilənlərindən biri — Python ilə tanış olacaq və ilk proqramını yazacaqsan.

Python nədir?

Python sadə və oxunaqlı proqramlaşdırma dilidir. Onu Niderland proqramçısı Qvido van Rossum yaradıb, ilk versiyası 1991-ci ildə çıxıb. Python kodu adi ingilis cümlələrinə bənzədiyi üçün proqramlaşdırmaya başlamaq üçün ən yaxşı dillərdən biri sayılır. Eyni zamanda o, peşəkarların hər gün işlətdiyi güclü alətdir.

• Veb-saytlar və serverlər — Instagram kimi böyük xidmətlər serverlərində Python-dan istifadə edir.
• Verilənlərin təhlili — cədvəllər, qrafiklər və statistika.
• Süni intellekt — nitqi və şəkilləri tanıyan proqramlar.
• Elm — alimlər təcrübələrin nəticələrini Python ilə hesablayır.
• Avtomatlaşdırma — yüzlərlə faylın adını bir anda dəyişmək kimi darıxdırıcı işlər.

İlk proqramın

Proqramçılar arasında belə bir ənənə var: yeni dil öyrənəndə ilk proqram ekrana «Hello, world!» (Salam, dünya!) yazır. Python-da bunun üçün cəmi bir sətir kifayətdir. Kodu işə sal və nəticəyə bax.

print('Hello, world!')

Hello, world!

print Python-un hazır funksiyasıdır: mötərizədə ona nə versən, onu ekrana çıxarır. Dırnaq işarələri içindəki mətnə sətir (ingiliscə string) deyilir. Python-da tək ('...') və ya qoşa ("...") dırnaqdan istifadə etmək olar — əsas odur ki, açan və bağlayan dırnaq eyni olsun.

Proqram çoxlu sətirdən ibarət ola bilər. Python onları yuxarıdan aşağıya, bir-bir icra edir. print funksiyasına vergüllə ayrılmış bir neçə qiymət versən, o, onları aralarına boşluq qoyaraq bir sətirdə göstərir.

print('Hello! My name is Aysel.')
print('I live in Baku.')
print('I am', 12, 'years old.')
print('Year:', 2026)

Hello! My name is Aysel.
I live in Baku.
I am 12 years old.
Year: 2026

Python kalkulyator kimi

print yalnız mətni deyil, hesablamaların nəticəsini də göstərə bilər. Diqqət et: dırnaq içindəki '2 + 3' sadəcə mətndir, dırnaqsız 2 + 3 isə Python-un hesabladığı ifadədir.

print(2 + 3)
print('2 + 3')
print(7 * 8)
print(100 / 4)
print('Total:', 45 + 30)

5
2 + 3
56
25.0
Total: 75

Şərhlər

Bəzən koda özün və ya başqaları üçün izah yazmaq istəyirsən. Bunun üçün şərhlərdən istifadə olunur: # işarəsindən sətrin sonuna qədər olan hər şeyi Python nəzərə almır. Şərhlər bir sətri silmədən müvəqqəti «söndürmək» üçün də əlverişlidir.

# This program greets the learner
print('Welcome to Educora!')  # greeting
# print('This line is switched off')
print('Python is fun!')

Welcome to Educora!
Python is fun!

Xətalardan qorxma

Kompüter sənin nə demək istədiyini təxmin etmir — kodu hərfi-hərfinə icra edir. Kiçik bir səhv də proqramı dayandırır və Python xəta mesajı göstərir. Bu, cəza deyil, ipucudur: mesaj adətən nəyin səhv olduğunu dəqiq deyir.

# 1) print the text: Hello, Educora!
# 2) print the text: I am learning Python.

Hello, Educora!
I am learning Python.

# A notebook costs 3 AZN, a pen costs 2 AZN.
# Aysel buys 4 notebooks and 5 pens.
# 1) print Total: and the cost
# 2) print Change: and the change from 50 AZN

Total: 22
Change: 28