Siyahılar

Sinifdə 25 şagird var və hər birinin qiymətini yadda saxlamaq lazımdır. 25 ayrı dəyişən — grade1, grade2, grade3…? Bu, həm yorucu, həm də əlverişsizdir. Python-da bunun əvəzinə bütün qiymətləri bir siyahıda saxlamaq olar — bir ad altında istənilən qədər element.

Siyahı yaratmaq

Siyahıda indekslər və kəsiklər sətirlərdəki kimi işləyir: birinci element [0], sonuncu [-1], len() isə elementlərin sayını verir.

fruits = ['apple', 'pomegranate', 'fig', 'grape']
print(fruits)
print(len(fruits))
print(fruits[0], fruits[-1])
print(fruits[1:3])
print('fig' in fruits)

['apple', 'pomegranate', 'fig', 'grape']
4
apple grape
['pomegranate', 'fig']
True

Siyahını dəyişmək

Sətirlərdən fərqli olaraq siyahılar dəyişdirilə biləndir: elementi indekslə əvəz etmək, yeni element əlavə etmək və ya silmək olar. Bunun üçün siyahının metodları var:

cart = ['bread', 'milk']
cart.append('cheese')
cart.insert(0, 'tea')
print(cart)

cart.remove('milk')
last = cart.pop()
print('Removed:', last)

cart[0] = 'green tea'
print(cart)

['tea', 'bread', 'milk', 'cheese']
Removed: cheese
['green tea', 'bread']

Siyahılar və dövrlər

Siyahılar və for dövrü bir-biri üçün yaranıb. Hesablamalar üçün hazır funksiyalar da var: sum() cəmi, min() və max() ən kiçik və ən böyük elementi verir. Aysel rüb ərzində aldığı qiymətlərin ortasını hesablayır:

grades = [5, 4, 5, 3, 4, 5]
average = sum(grades) / len(grades)
print('Grades:', grades)
print('Max:', max(grades), 'Min:', min(grades))
print(f'Average: {average:.2f}')
print('Number of fives:', grades.count(5))

Grades: [5, 4, 5, 3, 4, 5]
Max: 5 Min: 3
Average: 4.33
Number of fives: 3

Dövr köhnə siyahıdan yeni siyahı qurmaq üçün də əlverişlidir: boş siyahı [] yaradırıq və şərtə uyğun elementləri ona append ilə əlavə edirik.

scores = [45, 82, 67, 90, 38]
passed = []
for s in scores:
    if s >= 50:
        passed.append(s)
print(passed)
print(len(passed), 'of', len(scores), 'passed')

[82, 67, 90]
3 of 5 passed

Çeşidləmə, split və join

sort() metodu siyahının özünü dəyişir, sorted() funksiyası isə yeni, çeşidlənmiş siyahı qaytarır və köhnəsinə toxunmur. reverse=True azalan sıra verir.

numbers = [42, 7, 19, 3]
print(sorted(numbers))
print(numbers)
numbers.sort(reverse=True)
print(numbers)

[3, 7, 19, 42]
[42, 7, 19, 3]
[42, 19, 7, 3]

Sətirlərlə siyahılar arasında körpü rolunu iki metod oynayır: split() sətri sözlərə bölüb siyahı qaytarır, join() isə siyahının elementlərini bir sətirdə birləşdirir.

line = 'Baku Ganja Sumgait Lankaran'
cities = line.split()
print(cities)
print(len(cities))
print(' - '.join(cities))

['Baku', 'Ganja', 'Sumgait', 'Lankaran']
4
Baku - Ganja - Sumgait - Lankaran

a = [1, 2, 3]
b = a
b.append(4)
print(a)

c = a.copy()
c.append(5)
print(a, c)

[1, 2, 3, 4]
[1, 2, 3, 4] [1, 2, 3, 4, 5]

scores = [72, 95, 88, 61, 90]
# 1) the highest score
# 2) the lowest score
# 3) the sum of all scores

95
61
406

temps = [22, 31, 27, 19, 33, 25, 29]
hot = []
# 1) append every temperature above 25 to hot
# 2) sort hot from highest to lowest and print it
# 3) print how many hot days there were

[33, 31, 29, 27]
4