CH₃–CH(OH)–CH₂–CH₃ maddəsini bir kitab «butanol-2», digəri «butan-2-ol», köhnə mənbə isə «ikili butil spirti» adlandırır — üçü də eyni maddədir. Milyonlarla üzvi birləşmə üçün vahid dil lazımdır: bu, IUPAC nomenklaturasıdır. DİM testlərində ad həm şərtdə, həm də cavab variantlarında olur, 2026-cı il imtahanında isə verilmiş birləşmədə dördlü karbon atomlarının sayı soruşulurdu. Bu dərsdə hər ikisini dəqiq alqoritmə çeviririk.
Adın quruluşu və əsas zəncir
IUPAC adı dörd hissədən qurulur: rəqəmlər (atomların nömrələri), ön şəkilçilər (əvəzedicilər: metil, xlor, hidroksi…), kök (əsas zəncirdəki karbon atomlarının sayı) və sonluq (doymuşluq və əsas funksional qrup). Məsələn, 2-metilbutanol-1 HO–CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH₃ adında «2-metil» — ikinci karbonda metil radikalı, «but» — əsas zəncirdə 4 C, «an» — yalnız tək rabitələr, «ol-1» — birinci karbonda OH qrupu deməkdir.
Üzvi maddənin adı ünvan kimidir və onu sondan əvvələ oxumaq rahatdır. Sonluq maddənin növünü deyir: -an — yalnız tək rabitələr, -en — ikiqat rabitə, -ol — spirt (OH qrupu). Kök ən uzun zəncirdə neçə karbon olduğunu deyir: met 1, et 2, prop 3, but 4, pent 5. Ön şəkilçilər zəncirə nəyin «asıldığını» (metil — CH₃, xlor — Cl), rəqəmlər isə onun zəncirin hansı karbonunda olduğunu göstərir.
Adı oxuyuruq
Məsələ
2-metilbutan adından formulu qurun.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Kök «but»: zəncirdə 4 karbon — C–C–C–C.
3) «2-metil»: ikinci karbona CH₃ qrupu bağlanıb.
4) Hidrogenləri elə əlavə et ki, hər karbonun 4 rabitəsi olsun: CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃ (C₅H₁₂).
| C sayı | Kök | Alkan | Radikal |
|---|---|---|---|
| 1 | met | metan CH₄ | metil CH₃– |
| 2 | et | etan C₂H₆ | etil C₂H₅– |
| 3 | prop | propan C₃H₈ | propil CH₃–CH₂–CH₂–, izopropil (CH₃)₂CH– |
| 4 | but | butan C₄H₁₀ | butil C₄H₉– (4 növ) |
| 5 | pent | pentan C₅H₁₂ | pentil C₅H₁₁– (8 növ) |
| 6 | heks | heksan C₆H₁₄ | heksil C₆H₁₃– |
| 7–10 | hept, okt, non, dek | heptan … dekan | heptil … desil |
Əsas zənciri seç
Ən uzun karbon zəncirini tap. O, əsas funksional qrupu (–OH, –CHO, –COOH…) və ikiqat, üçqat rabitələri mütləq daxil etməlidir. Uzunluğu eyni olan iki zəncirdən əvəzedicisi çox olanı götür.
Nömrələ
Əsas funksional qrupa ən yaxın ucdan başla; qrup yoxdursa — çoxqat rabitəyə, o da yoxdursa — birinci şaxəyə yaxın ucdan. –CHO və –COOH qrupunun karbonu həmişə C1-dir. Rəqəmlər ilk fərqlənən yerdə kiçik olmalıdır.
Əvəzediciləri yaz
Hər radikalın qarşısına nömrəsini yaz; eyni radikalları di-, tri-, tetra- ilə birləşdir (2,2-dimetil). Müxtəlif radikallar əlifba sırası ilə düzülür: 3-etil-2-metil.
Kökü və sonluğu əlavə et
Kök — əsas zəncirdəki C sayı; sonra -an, -en, -in, -dien və əsas qrupun sonluğu: -ol, -al, -on, «… turşusu». DİM yazılışında çoxqat rabitənin və OH-in yeri adın sonunda göstərilir: buten-2, propanol-2.
Adlandırma: addım-addım
Məsələ
Adlandırın:
1) CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)–CH₃
2) CH₃–CH(CH₃)–CH(C₂H₅)–CH₂–CH₃
3) CH₃–CH₂–C(CH₃)=CH–CH₃
4) CH₃–CH(OH)–CH(CH₃)–CH₃
5) CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CHO 6) CH₃–C(CH₃)₂–COOH
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Ən uzun zəncir 5 C-dir (etil qrupunu zəncirin davamı kimi götürsək də nəticə eynidir). Soldan şaxələr 2 və 3-də, sağdan 3 və 4-də → 3-etil-2-metilpentan (C₈H₁₈).
3) Zəncir C=C-ni daxil etməlidir və ona yaxın ucdan nömrələnir: CH₃(1)–CH(2)=C(3)(CH₃)–CH₂(4)–CH₃(5) → 3-metilpenten-2.
4) OH-a yaxın ucdan: 3-metilbutanol-2.
5) –CHO-nun karbonu C1-dir: 3-metilbutanal.
6) –COOH-un karbonu C1-dir, iki metil C2-dədir: 2,2-dimetilpropan turşusu.
Çətin adlarda üç qayda tez-tez həlledici olur. 1) Ən uzun zəncir yazıldığı kimi düz sətirdə olmaya bilər: şaxə kimi yazılmış etil qrupu çox vaxt zəncirin davamıdır. 2) İlk fərq qaydası: iki nömrələmənin rəqəmlərini bir-bir müqayisə edirik, ilk fərqlənən yerdə kiçik rəqəmi olan qalib gəlir — cəmlər yox (2,2,4 2,4,4-dən «kiçikdir»). 3) IUPAC-da radikallar əlifba sırası ilə yazılır, di-, tri- ön şəkilçiləri isə nəzərə alınmır: 4-etil-2,2-dimetilheksan (e hərfi m-dən əvvəldir).
Olimpiada üslubunda: tələli adlar
Məsələ
1) Adlandırın: CH₃–CH(C₂H₅)–CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH₃.
2) CH₃–C(CH₃)₂–CH₂–CH(CH₃)–CH₃ maddəsini şagird «2,4,4-trimetilpentan» adlandırıb. Səhvi tapın.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Soldan 2,2,4, sağdan 2,4,4. Birinci rəqəmlər eynidir (2), ikincilər fərqlənir: 2 < 4 → düzgün ad 2,2,4-trimetilpentan (izooktan).
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Siniflər, sonluqlar və qrupların üstünlüyü
Molekulda bir neçə funksional qrup olduqda sonluğu ən «böyük» qrup verir, qalanları ön şəkilçi kimi yazılır. Üstünlük sırası: –COOH > –COOR > –CHO > >C=O > –OH > –NH₂; çoxqat rabitələr, halogenlər və alkil radikalları bunlardan sonra gəlir. Məsələn, HO–CH₂–CH₂–COOH — 3-hidroksipropan turşusu, CH₃–CH(NH₂)–COOH — 2-aminopropan turşusu (alanin), CH₂=CH–CH₂–OH — propen-2-ol-1.
Molekulda bir neçə funksional qrup olanda adın sonluğunu yalnız biri — ən «böyüyü» verir, qalanları ön şəkilçiyə çevrilir. Sıranı yarışın nəticələri kimi yadda saxla: 1-ci yer turşu (–COOH), sonra mürəkkəb efir (–COOR), aldehid (–CHO), keton (>C=O), spirt (–OH), amin (–NH₂); ikiqat rabitə, halogen və alkil radikalları bu siyahıdan sonra gəlir. Məsələn, HO–CH₂–CH₂–COOH-da həm OH, həm COOH var: COOH qalib gəlir, ad «… turşusu» ilə bitir, OH isə «hidroksi» ön şəkilçisi olur — 3-hidroksipropan turşusu.
| Sinif | Qrup | Adda | Nümunə |
|---|---|---|---|
| Alkanlar | C–C | -an | CH₃–CH(CH₃)–CH₃ — 2-metilpropan |
| Tsikloalkanlar | halqa | tsiklo-…-an | C₄H₇–CH₃ — metiltsiklobutan |
| Alkenlər | C=C | -en | CH₂=CH–CH₂–CH₃ — buten-1 |
| Alkadienlər | 2 C=C | -dien | CH₂=CH–CH=CH₂ — butadien-1,3 |
| Alkinlər | C≡C | -in | CH≡C–CH₂–CH₃ — butin-1 |
| Arenlər | C₆H₅– | -benzol | C₆H₅–CH₃ — metilbenzol (toluol) |
| Halogenli törəmələr | –Cl, –Br | xlor-, brom- | CH₃–CHCl–CH₃ — 2-xlorpropan |
| Spirtlər | –OH | -ol | CH₃–CH(OH)–CH₃ — propanol-2 |
| Sadə efirlər | –O– | radikallar + «efiri» | CH₃–O–C₂H₅ — metiletil efiri |
| Aldehidlər | –CHO | -al | CH₃–CH₂–CHO — propanal |
| Ketonlar | >C=O | -on | CH₃–CO–CH₃ — propanon (aseton) |
| Karbon turşuları | –COOH | «… turşusu» | CH₃–CH₂–COOH — propan turşusu |
| Mürəkkəb efirlər | –COO– | spirt radikalı + turşu qalığı | CH₃–COO–C₂H₅ — etilasetat |
| Aminlər | –NH₂ | -amin | CH₃–NH₂ — metilamin |
Karbon atomlarının növləri
Birli, ikili, üçlü və dördlü karbon atomuTərif
Karbon atomunun növünü onun birbaşa birləşdiyi karbon atomlarının sayı müəyyən edir: bir C ilə — birli (I), iki C ilə — ikili (II), üç C ilə — üçlü (III), dörd C ilə — dördlü (IV). Hidrogen atomları sayılmır. Bu təsnifat əsasən alkanlarda və tsikloalkanlarda işlədilir.
Burada
- n(I)
- birli karbon atomlarının sayı
- n(III)
- üçlü karbon atomlarının sayı
- n(IV)
- dördlü karbon atomlarının sayı
Halqası olmayan istənilən alkan üçün (C₂ və daha böyük) doğrudur: hər üçlü atom zəncirə bir, hər dördlü atom iki əlavə «uc» verir. İkili atomlar bərabərliyə daxil deyil — onlar sayı yoxlamağa kömək edir.
DİM üslubunda: karbon atomlarının növləri (kodlaşdırılan tapşırıq)
Məsələ
1) 2,2,4-trimetilpentanda (izooktan) birli karbon atomlarının sayını düsturla tapın.
2) CH₃–C(CH₃)₂–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)–CH₃ birləşməsini adlandırın. Molekulda birli karbon atomlarının sayı a, üçlü karbon atomlarının sayı c-dir. a + c cəmini hesablayın.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Əsas zəncir 6 C, şaxələr 2, 2, 3, 5-də (digər ucdan 2, 4, 5, 5 olardı) → 2,2,3,5-tetrametilheksan, C₁₀H₂₂.
C2 dörd karbonla bağlıdır — dördlü; C3 və C5 üçlüdür (c = 2); C4 ikili; C1, C6 və dörd metil birlidir (a = 6). Yoxlama: 2 + 2 + 2 · 1 = 6.
a + c = 6 + 2 = 8.
n(I) = 2 + n(III) + 2 · n(IV) düsturunu sübut etmək olar. Halqasız alkanın karbon skeleti riyaziyyatda ağac adlanan qrafdır: n karbon atomu düz n − 1 C–C rabitəsi ilə birləşir. Hər rabitənin iki ucu var, ona görə bütün karbon qonşularının cəmi 2(n − 1)-dir: n(I) + 2 · n(II) + 3 · n(III) + 4 · n(IV) = 2 · (n(I) + n(II) + n(III) + n(IV)) − 2. Sadələşdirəndə n(II) ixtisar olunur və n(I) = 2 + n(III) + 2 · n(IV) qalır. Bir halqalı tsikloalkanda rabitələr bir artıq olur, onda n(I) = n(III) + 2 · n(IV).
İzomerlik və onun növləri
İzomerlər və homoloqlarTərif
İzomerlər — molekulyar formulu eyni, quruluşu və buna görə xassələri fərqli olan maddələr (molyar kütlələri eynidir). Homoloqlar — eyni sinfə aid olan və bir-birindən bir və ya bir neçə CH₂ qrupu qədər fərqlənən maddələr; onların formulları fərqlidir, ona görə homoloqlar heç vaxt izomer olmur.
İzomerləri eyni LEGO kərpiclərindən yığılmış müxtəlif fiqurlar kimi təsəvvür et. C₄H₁₀ — 4 karbon və 10 hidrogen «kərpici»: onlardan düz zəncir (butan) də, şaxəli zəncir (2-metilpropan) də yığmaq olar. Kərpiclər eynidir — formul eynidir; quruluş fərqlidir — xassələr də fərqlidir. Homoloqlar isə bir vaqonu artıq olan qatara bənzəyir: metan CH₄, etan C₂H₆, propan C₃H₈ — hər dəfə bir CH₂ «vaqonu» əlavə olunur. Kərpiclərin sayı fərqli olduğu üçün homoloqlar heç vaxt izomer olmur.
- Karbon skeletinin (zəncirin) izomerliyi: butan CH₃–CH₂–CH₂–CH₃ və 2-metilpropan CH₃–CH(CH₃)–CH₃.
- Vəziyyət izomerliyi: çoxqat rabitənin (buten-1 və buten-2), funksional qrupun (propanol-1 və propanol-2) və ya əvəzedicinin (1-xlorpropan və 2-xlorpropan) yeri dəyişir.
- Siniflərarası izomerlik: formul eyni, sinif fərqlidir — etanol C₂H₅OH və dimetil efiri CH₃–O–CH₃ (hər ikisi C₂H₆O).
- Sis-trans (həndəsi) izomerlik: atomların ardıcıllığı eyni, fəzada yerləşməsi fərqlidir, çünki C=C ətrafında fırlanma yoxdur. Şərt: ikiqat rabitənin hər bir karbonunda iki müxtəlif qrup olmalıdır. Buten-2-nin sis- (CH₃ qrupları bir tərəfdə) və trans- (qarşı tərəflərdə) formaları var, buten-1-in və 2-metilpropenin yoxdur. Halqada da olur: 1,2-dimetiltsiklopropan.
| Ümumi formul | Siniflər (bir-birinin siniflərarası izomerləri) | Ən kiçik n |
|---|---|---|
| CₙH₂ₙ₊₂ | alkanlar | 1 |
| CₙH₂ₙ | alkenlər; tsikloalkanlar | 2; 3 |
| CₙH₂ₙ₋₂ | alkinlər; alkadienlər; tsikloalkenlər | 2; 3; 3 |
| CₙH₂ₙ₋₆ | benzol homoloqları (arenlər) | 6 |
| CₙH₂ₙ₊₂O | doymuş biratomlu spirtlər; sadə efirlər | 1; 2 |
| CₙH₂ₙO | doymuş aldehidlər; ketonlar | 1; 3 |
| CₙH₂ₙO₂ | doymuş birəsaslı turşular; mürəkkəb efirlər | 1; 2 |
| CₙH₂ₙ₊₃N | doymuş aminlər (birli, ikili, üçlü) | 1 |
Burada
- D
- doymamışlıq dərəcəsi: halqaların və π-rabitələrin cəmi
- C, H, N
- molekulda karbon, hidrogen və azot atomlarının sayı
- Hal
- halogen atomlarının sayı; oksigen nəzərə alınmır
Hər halqa və hər π-rabitə D-ni 1 artırır: C=C və C=O — 1, C≡C — 2, benzol halqası — 4.
D-ni «çatışmayan hidrogen cütləri» kimi başa düş. n karbonlu ən «dolu» karbohidrogen alkandır — CₙH₂ₙ₊₂, məsələn, C₅H₁₂. Hər halqa və hər ikiqat rabitə formuldan 2 H «aparır»: bir halqa — C₅H₁₀, halqa və bir ikiqat rabitə — C₅H₈; üçqat rabitə isə 4 H aparır. Deməli, formulda alkana nisbətən neçə cüt H çatmırsa, molekulda bir o qədər halqa və π-rabitə var. Oksigen bu hesaba təsir etmir: C₂H₆O-da da etan C₂H₆ qədər H var, D = 0.
Formul hansı siniflərə uyğundur?
Məsələ
D-ni hesablayın və mümkün sinifləri göstərin: 1) C₄H₆ 2) C₃H₆O 3) C₆H₆ 4) C₂H₇N
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) D = (6 + 2 − 6) / 2 = 1: C=O (propanal, propanon), C=C (propen-2-ol-1) və ya bir halqa.
3) D = (12 + 2 − 6) / 2 = 4: benzol — bir halqa və üç π-rabitə.
4) D = (4 + 2 + 1 − 7) / 2 = 0: doymuş amin — etilamin C₂H₅–NH₂ və ya dimetilamin CH₃–NH–CH₃.
DİM üslubunda: sis-trans izomerliyi (kodlaşdırılan tapşırıq)
Məsələ
Hansı maddələrin sis-trans izomerləri var? Doğru bəndlərin nömrələrini yazın.
1. buten-1
2. buten-2
3. 2-metilbuten-2
4. penten-2
5. 1,2-dixloreten CHCl=CHCl
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
1. CH₂=CH–C₂H₅: birinci karbonda iki H → yoxdur.
2. CH₃–CH=CH–CH₃: hər karbonda H və CH₃ → var.
3. (CH₃)₂C=CH–CH₃: C2-də iki eyni CH₃ → yoxdur.
4. CH₃–CH=CH–C₂H₅: H/CH₃ və H/C₂H₅ → var.
5. CHCl=CHCl: hər karbonda H və Cl → var.
Cavab: 2, 4, 5.
Sis-trans yeganə fəza izomerliyi deyil. Dörd müxtəlif qrupla birləşmiş karbon atomu (asimmetrik karbon, C*) molekula iki forma verir: onlar sağ və sol əl kimi bir-birinin güzgü əksidir, amma üst-üstə düşmür. Bu, optik izomerlikdir (enantiomerlər): belə izomerlər polyarlaşmış işığın müstəvisini əks tərəflərə fırladır. Məsələn, butanol-2 CH₃–C*H(OH)–C₂H₅: C2-də H, OH, CH₃ və C₂H₅ var. Molekulda n stereomərkəz (C* atomları və sis-trans verən C=C) varsa, fəza izomerlərinin sayı ən çoxu 2ⁿ olur; simmetriya bu sayı azalda bilər.
Olimpiada üslubunda: fəza izomerlərini saymaq
Məsələ
Neçə fəza izomeri var?
1) penten-3-ol-2 CH₃–CH(OH)–CH=CH–CH₃
2) 2,3-dixlorbutan CH₃–CHCl–CHCl–CH₃
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) C2 və C3 asimmetrikdir, 2² = 4 gözlənilir. Amma molekul simmetrikdir: formalardan biri öz güzgü əksi ilə üst-üstə düşür (mezo-forma, optik fəal deyil). Cəmi 3 fəza izomeri: iki enantiomer və mezo-forma.
İzomerləri saymağın sabit üsulu
Sinifləri müəyyən et
Ümumi formula (və ya D-yə) görə formula uyğun gələn bütün sinifləri yaz: C₄H₁₀O — spirtlər və sadə efirlər.
Skeletləri çək
Düz zəncirdən başla, sonra zənciri bir C qısaldıb onu şaxə kimi mümkün yerlərə qoy, sonra iki C… Ucdakı atoma metil qoymaq olmaz — bu, sadəcə zənciri uzadır.
Qrupu və rabitəni yerləşdir
Hər skeletdə funksional qrupu (çoxqat rabitəni) bütün qeyri-ekvivalent yerlərə qoy. Simmetriyaya bax: zəncirin o biri ucundan eyni görünən yer yeni izomer deyil.
İki hissəli sinifləri böl
Sadə efirlərdə R–O–R′, ketonlarda R–CO–R′, mürəkkəb efirlərdə R–COO–R′ karbon atomlarını iki hissəyə payla və hər hissənin radikal növlərini vur.
Sis-trans-ı əlavə et
Sual «bütün izomerlər» haqqındadırsa, hər C=C-ni (və halqanı) yoxla və sis-trans formalarını əlavə et.
Saymağı öyrənirik: C₅H₁₂
Məsələ
C₅H₁₂ tərkibli neçə alkan var?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
1) Zəncir 5 C: C–C–C–C–C → pentan.
2) Zəncir 4 C + 1 metil. Metili ikinci karbona qoyuruq: C–C(C)–C–C → 2-metilbutan. Birinci karbona qoysaq, zəncir sadəcə uzanar (yenə pentan alınar); üçüncü karbon isə o biri ucdan baxanda elə ikincidir.
3) Zəncir 3 C + 2 metil: hər ikisi ortadakı karbona — C–C(C)₂–C → 2,2-dimetilpropan.
Cavab: 3 izomer. Hər addımda yoxla: yeni skelet əvvəlkilərdən birinin təkrarı deyil ki?
Hesablama: C₄H₁₀O-nun bütün izomerləri
Məsələ
C₄H₁₀O tərkibli neçə struktur izomer var? Hamısını adlandırın.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
Spirtlər C₄H₉OH — butil radikalı 4 növdür: butanol-1 CH₃–CH₂–CH₂–CH₂OH, butanol-2 CH₃–CH(OH)–CH₂–CH₃, 2-metilpropanol-1 (CH₃)₂CH–CH₂OH, 2-metilpropanol-2 (CH₃)₃C–OH → 4.
Sadə efirlər R–O–R′: 1 + 3 → CH₃–O–C₃H₇ (propil və izopropil — 2), 2 + 2 → C₂H₅–O–C₂H₅ (1): metilpropil, metilizopropil və dietil efiri → 3.
Cəmi: 4 + 3 = 7.
Hesablama: C₅H₁₀ — alkenlər və tsikloalkanlar
Məsələ
C₅H₁₀ tərkibli neçə struktur izomer var? Sis-trans izomerləri də sayılsa, neçə olar?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
Skelet C–C(C)–C–C: C=C 1–2, 2–3, 3–4 → 2-metilbuten-1, 2-metilbuten-2, 3-metilbuten-1.
Skelet C(C)₄: mərkəzi karbonun dörd valentliyi artıq karbonlarla doludur → ikiqat rabitə qoymaq olmur.
Alkenlər — 5.
Tsikloalkanlar: tsiklopentan, metiltsiklobutan, etiltsiklopropan, 1,1-dimetiltsiklopropan, 1,2-dimetiltsiklopropan — 5.
Struktur izomerlər: 5 + 5 = 10. Penten-2 və 1,2-dimetiltsiklopropan ikişər sis-trans forma verir → 12.
DİM üslubunda: turşular və mürəkkəb efirlər
Məsələ
C₄H₈O₂ tərkibli doymuş birəsaslı karbon turşularının və mürəkkəb efirlərin ümumi sayını müəyyən edin.
A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 E) 8
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
Mürəkkəb efirlər R–COO–R′: 4 karbonu turşu və spirt hissələrinə bölürük:
H–COO–C₃H₇ (1 + 3): propilformiat, izopropilformiat — 2;
CH₃–COO–C₂H₅ (2 + 2): etilasetat — 1;
C₂H₅–COO–CH₃ (3 + 1): metilpropionat — 1.
Efirlər 4, cəmi 2 + 4 = 6.
Doğru cavab: C.
Olimpiada üslubunda: C₅H₁₂O
Məsələ
C₅H₁₂O tərkibli neçə struktur izomer var? Optik izomerlər də sayılsa, neçə olar?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
Sadə efirlər R–O–R′: 1 + 4 → CH₃–O–C₄H₉, butil 4 növ → 4; 2 + 3 → C₂H₅–O–C₃H₇, propil 2 növ → 2. Cəmi 6.
Struktur izomerlər: 8 + 6 = 14.
Asimmetrik karbonu olanlar: pentanol-2, 2-metilbutanol-1, 3-metilbutanol-2 və 2-metoksibutan CH₃–O–CH(CH₃)–C₂H₅. Bu dördünün hər biri iki enantiomer verir: 14 + 4 = 18.
İnteraktiv
Yadda saxla
- Ad = rəqəmlər + ön şəkilçilər + kök + sonluq. Əsas zəncir əsas qrupu və çoxqat rabitələri daxil edir; nömrələmə əsas qrupa, sonra çoxqat rabitəyə, sonra şaxəyə yaxın ucdan aparılır.
- Üstünlük: –COOH > –COOR > –CHO > >C=O > –OH > –NH₂; DİM yazılışında yer adın sonundadır: buten-2, propanol-2.
- Karbonun növü karbon qonşularının sayıdır (I–IV); alkanlarda n(I) = 2 + n(III) + 2 · n(IV).
- Struktur izomerlik: zəncir, vəziyyət, siniflərarası (CₙH₂ₙ, CₙH₂ₙ₋₂, CₙH₂ₙ₊₂O, CₙH₂ₙO, CₙH₂ₙO₂ cütləri); sis-trans üçün C=C-nin hər karbonunda iki müxtəlif qrup lazımdır.
- Saymaq: siniflər → skeletlər → qeyri-ekvivalent yerlər → iki hissəli siniflərdə bölgü (radikallar 1, 1, 2, 4, 8) → sis-trans. C₄H₁₀O — 7, C₅H₁₀ — 10 (sis-trans ilə 12), C₄H₈O₂ — 2 turşu + 4 efir.