Aysel (阿伊莎 Āyīshā) Şanxayda oxuyur. Çin dili müəllimi Çen (陈老师) tələbələrə tapşırıq verib: «Ətrafımızda təbiət necə dəyişir?» mövzusunda qısa məruzə hazırlamaq. Aysel dostu Li Hua (李华) ilə universitetin yaxınlığındakı çayın sahilində gəzir. Li Hua deyir: 我小时候这条河又脏又臭。现在河里又有鱼了,可见水质改善了。 Sonra əlavə edir: 政府采取了很多措施,从而改善了这条河的环境。 Aysel bu iki cümlədən məruzə üçün iki faydalı qəlib götürür: nəticə çıxarmaq üçün 可见, görülən işin nəticəsini göstərmək üçün 从而. Bu dərsdə ekologiyanın HSK 5 sözlərini və rəsmi yazı dilinin dörd vasitəsini öyrənəcəksən: 从而, 因而, 可见 / 由此可见 və 没有……就没有…….
Təbiət, iqlim və resurslar
HSK 4-də 环境 (huánjìng), 气候 (qìhòu), 污染 (wūrǎn), 垃圾 (lājī) və 塑料 (sùliào) sözlərini öyrənmişdin; HSK 5 bu mövzunu xəbərlərin və elmi-kütləvi mətnlərin dilinə qaldırır. Təbiət: 土地 (tǔdì, torpaq, yer sahəsi), 河流 (héliú, çaylar — ümumi, kitab sözü; konkret çaya danışıqda 这条河 deyilir), 树木 (shùmù, ağaclar — toplu isimdir: 三棵树 ✓, amma 三棵树木 ✗), 沙漠 (shāmò, səhra), 生物 (shēngwù, canlılar; həm də «biologiya» fənni), 昆虫 (kūnchóng, həşərat). Hava: 降水 (jiàngshuǐ, yağıntı — hava proqnozu və elmi mətn sözü), 暴雨 (bàoyǔ, leysan), 雾 (wù, duman). Resurslar: 资源 (zīyuán, resurslar, ehtiyatlar) — 水资源, 自然资源; suyun keyfiyyəti isə 水质 (shuǐzhì, əlavə söz) adlanır.
İnsan və iqlim: 人类 (rénlèi, bəşəriyyət) — 人 bir adamdır, 人类 isə bütün insanlıq: 人类只有一个地球. 生存 (shēngcún, yaşamaq, sağ qalmaq) 生活-dan fərqlənir: 生活 gündəlik həyat sürməkdir, 生存 isə varlığını qorumaq: 动物的生存环境. 升温 (shēngwēn, temperaturun qalxması, isinmə) — 地球不断升温. 趋势 (qūshì, meyl, tendensiya) — 发展趋势, 有……的趋势. 消失 (xiāoshī, yox olmaq, itmək) — 很多昆虫正在消失. Bu sözlər həm xəbərlərdə, həm də HSK 5 yazı tapşırıqlarında tez-tez işlənir, ona görə onları hazır birləşmələrlə öyrən: 保护资源, 节约资源, 土地沙漠化 (shāmòhuà, səhralaşma, əlavə söz).
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 资源 | zīyuán | resurslar, ehtiyatlar |
| 土地 | tǔdì | torpaq, yer sahəsi |
| 河流 | héliú | çaylar (ümumi) |
| 树木 | shùmù | ağaclar (toplu) |
| 沙漠 | shāmò | səhra |
| 生物 | shēngwù | canlılar; biologiya |
| 昆虫 | kūnchóng | həşərat |
| 降水 | jiàngshuǐ | yağıntı |
| 暴雨 | bàoyǔ | leysan |
| 雾 | wù | duman |
| 人类 | rénlèi | bəşəriyyət |
| 生存 | shēngcún | yaşamaq, sağ qalmaq |
| 升温 | shēngwēn | isinmək, temperaturun qalxması |
| 趋势 | qūshì | meyl, tendensiya |
| 消失 | xiāoshī | yox olmaq |
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Zərər və tədbirlər
Zərər bildirən dörd yaxın söz fərqli obyektlərlə işlənir. 破坏 (pòhuài) — dağıtmaq, korlamaq (quruluşu, bütövü): 破坏环境, 破坏森林, 破坏平衡. 危害 (wēihài) — ciddi təhlükə yaratmaq, ağır zərər vurmaq (sağlamlığa, cəmiyyətə): 危害健康, 危害人类. 损害 (sǔnhài) — zədələmək, ziyan vurmaq (sağlamlığa, mənafeyə, nüfuza): 损害身体, 损害利益. 威胁 (wēixié) — təhdid etmək, təhlükə altına almaq: 威胁生物的生存. Sifət 有害 (yǒu hài) «zərərli» deməkdir: 有害气体, 对人体有害. Qısaca: 破坏 «sındırır», 危害 «təhlükə yaradır», 损害 «zədələyir», 威胁 «hədələyir».
Tədbirlər: 措施 (cuòshī, tədbir) demək olar ki, həmişə 采取 (cǎiqǔ, görmək, həyata keçirmək) feili ilə gəlir: 采取措施 — «tədbir görmək»; 采取 da əsasən 措施, 办法, 行动 ilə işlənir. 防止 (fángzhǐ) — pis bir şeyin qarşısını almaq: 防止污染, 防止沙漠扩大. 改善 (gǎishàn) — vəziyyəti, şəraiti yaxşılaşdırmaq: 改善环境, 改善空气质量. Gündəlik həyat: 回收 (huíshōu, təkrar emal üçün yığmaq), 分类 (fēnlèi, çeşidləmək) — 垃圾分类; 一次性 (yícìxìng, birdəfəlik) — 一次性筷子, 一次性吸管 (吸管 xīguǎn, içki qamışı). Enerji: 燃烧 (ránshāo, yanmaq, yandırmaq), 汽油 (qìyóu, benzin), 电动 (diàndòng, elektrikli) — 电动汽车. Qənaət üçün iki söz var: HSK 4-dəki 节约 (jiéyuē) daha rəsmidir və resurslar, şüarlar üçündür (节约用水, 节约用电), HSK 5-in 节省 (jiéshěng) sözü isə daha çox konkret qənaətdir: 节省时间, 节省钱.
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 破坏 | pòhuài | dağıtmaq, korlamaq |
| 危害 | wēihài | ciddi zərər vurmaq, təhlükə yaratmaq |
| 损害 | sǔnhài | zədələmək, ziyan vurmaq |
| 威胁 | wēixié | təhdid etmək; təhdid |
| 有害 | yǒu hài | zərərli |
| 措施 | cuòshī | tədbir |
| 采取 | cǎiqǔ | (tədbir) görmək |
| 防止 | fángzhǐ | qarşısını almaq |
| 改善 | gǎishàn | yaxşılaşdırmaq |
| 回收 | huíshōu | təkrar emal üçün yığmaq |
| 分类 | fēnlèi | çeşidləmək |
| 一次性 | yícìxìng | birdəfəlik |
| 吸管 | xīguǎn | içki qamışı |
| 燃烧 | ránshāo | yanmaq, yandırmaq |
| 汽油 | qìyóu | benzin |
Düzgün feili seç
Məsələ
破坏, 危害, 采取, 防止, 改善 sözlərindən birini qoy: 1) 大量使用塑料会___环境。 2) 燃烧汽油产生的有害气体会___人体健康。 3) 政府___了很多措施。 4) 我们要___河水再次被污染。 5) 新公园___了这里的空气质量。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Sağlamlığa ciddi təhlükə → 危害人体健康 (损害 da olar).
3) Tədbir «görülür» → 采取了很多措施.
4) Pis hadisənin qarşısını almaq → 防止河水再次被污染.
5) Şərait yaxşılaşıb → 改善了空气质量.
Hər feili öz obyekti ilə birlikdə əzbərlə: 破坏环境, 危害健康, 采取措施, 防止污染, 改善环境.
……,从而…… və ……,因而……: tədbir, səbəb, nəticə
从而 (cóng’ér) «bununla da, beləliklə» deməkdir. Birinci hissədə kiminsə gördüyü iş, tədbir, üsul, ikinci hissədə isə bu işin nəticəsi və ya əldə edilən məqsəd gəlir: 城市推广了垃圾分类,从而减少了污染。 (Şəhər tullantıların çeşidlənməsini geniş yaydı və bununla da çirklənməni azaltdı.) Üç qayda: 1) 从而 ikinci hissənin əvvəlində durur və ondan sonra mübtəda adətən təkrarlanmır — iki hissənin «iş görəni» eynidir; 2) 从而-dan sonra çox vaxt 减少, 提高, 改善, 使, 达到 kimi nəticə feilləri gəlir; 3) bu, rəsmi yazı dilidir: xəbərlərdə, hesabatlarda, inşada işlənir; dostla söhbətdə sadəcə 所以 və ya 这样就 deyirsən. Pinyindəki apostrofa diqqət et: cóng’ér, yīn’ér — 而 saitlə başlayır, apostrof heca sərhədini göstərir.
因而 (yīn’ér) «buna görə də, nəticədə» deməkdir və istənilən səbəb–nəticə əlaqəsini bildirir, təbii hadisələri də: 这里降水很少,因而树木很难生存。 Mənaca 所以 və HSK 4-dən tanıdığın 因此 ilə eynidir, amma rəsmi səslənir; ikinci hissədə yeni mübtəda da ola bilər. Çox vaxt 由于 ilə cüt gəlir: 由于汽车越来越多,因而空气质量下降了。 (因为 isə 所以 ilə cütləşir.) Fərqi yadda saxla: 从而 — «kimsə bir iş gördü → bununla nəyəsə nail oldu»; 因而 — «bir şey belədir → ona görə başqa bir şey belə oldu». Yağış, quraqlıq, isinmə kimi heç kimin «görmədiyi» hadisələrdən sonra 从而 işlənmir. Azərbaycan dilində 从而 — «bununla da», 因而 — «buna görə də»; rus dilində müvafiq olaraq тем самым və поэтому.
| Qəlib | Nə bildirir | Nümunə |
|---|---|---|
| tədbir,从而 + nəticə | görülən iş → onunla əldə olunan nəticə; mübtəda birdir | 城市推广了垃圾分类,从而减少了污染。 |
| səbəb,因而 + nəticə | istənilən səbəb → nəticə; yeni mübtəda ola bilər | 这里降水很少,因而树木很难生存。 |
| 由于 A,因而 / 因此 B | rəsmi cüt | 由于汽车越来越多,因而空气质量下降了。 |
| 因为 A,所以 B | danışıq dili | 因为下暴雨,所以我没出门。 |
从而, yoxsa 因而?
Məsələ
Boşluğu doldur: 1) 政府采取了多种措施,___改善了空气质量。 2) 这里降水很少,___树木很难生存。 3) 我们公司开始使用电动汽车,___节省了大量汽油。 4) 昨天下了一场暴雨,___很多航班推迟了。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Az yağıntı təbii faktdır, ikinci hissədə yeni mübtəda (树木) var → 因而.
3) Şirkətin gördüyü iş → bununla əldə etdiyi qənaət → 从而.
4) Leysanı heç kim «görməyib», nəticədə uçuşlar gecikib → 因而 (və ya 所以).
Yoxlama sualı: birinci hissədə kimsə bir iş görürmü və ikinci hissədə həmin «iş görənin» nəticəsi varmı? Hər ikisinə «hə» → 从而.
İki cümləni birləşdir
Məsələ
从而 və ya 因而 ilə bir cümlə et: 1) 工厂改用了新技术。工厂减少了污染。 2) 很多人不再用一次性吸管。塑料垃圾少了很多。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) İkinci hissədə yeni mübtəda var (塑料垃圾) → 因而: 很多人不再用一次性吸管,因而塑料垃圾少了很多。
3) İkinci cümləni 从而 ilə də demək olar, amma onda mübtəda eyni qalmalıdır: 很多人不再用一次性吸管,从而减少了塑料垃圾。
Nəticə: 从而 «iş görənin» nəticəsini, 因而 isə istənilən nəticəni bildirir.
Səhvləri düzəlt
Məsələ
1) 昨天下了暴雨,从而河水上涨了。 2) 大家都节约用水,从而我们保护了水资源。 3) 因为天气太冷,因而我穿了很多衣服。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) 从而-dan sonra yeni mübtəda olmur → 大家都节约用水,从而保护了水资源。
3) 因为 adətən 所以 ilə cütləşir, üstəlik bu, gündəlik söhbətdir → 因为天气太冷,所以我穿了很多衣服。
Rəsmi bağlayıcını rəsmi mətndə, danışıq bağlayıcısını söhbətdə işlət.
……,可见…… və 没有……就没有……: nəticə çıxarmaq
可见 (kějiàn) «deməli, buradan görünür ki» deməkdir: danışan əvvəl faktı deyir, sonra ondan nəticə çıxarır: 河里又有鱼了,可见水质改善了。 Diqqət et: balığın qayıtması suyun təmizlənməsinin səbəbi deyil, sübutudur. 所以 və 因而 səbəbdən nəticəyə gedir (因为水质改善了,所以河里又有鱼了), 可见 isə sübutdan nəticəyə — yəni fikir əks istiqamətdə hərəkət edir. Danışıqda eyni mənada HSK 3-dən tanıdığın 看来 (kànlái) daha çox işlənir: 河里又有鱼了,看来水质好多了。 Bir neçə fakt sadalanandan sonra yeni cümlə çox vaxt 由此可见 (yóu cǐ kějiàn, «buradan aydın olur ki») ilə başlayır; bu, HSK 5 inşalarının ən sevilən yekun ifadəsidir: 由此可见,保护环境就是保护人类自己。 由此-dəki 此 (cǐ) yazı dilində «bu» deməkdir (= 这).
没有 A,就没有 B — «A olmasa, B də olmaz»: A-nın B üçün zəruri şərt olduğunu vurğulayır: 没有干净的水,就没有健康的生活。 Hər iki hissədə adətən isim birləşməsi durur və cümlə şüar kimi qısa, güclü səslənir: 没有大家的努力,就没有今天的成绩。 Burada 没有 «yoxdur» mənasındadır, keçmiş zamanın inkarı deyil; 有 isə heç vaxt 不 ilə inkar olunmur. Neytral şərt üçün HSK 4-dən tanıdığın 如果没有……就…… da olar, amma o, belə qəti deyil: 如果没有树木,很多动物就没有家了。 Azərbaycan dilindəki «Su yoxsa, həyat da yoxdur» bu qəlibin tam qarşılığıdır.
| Qəlib | Fikrin istiqaməti | Nümunə |
|---|---|---|
| 因为 A,所以 B | səbəb → nəticə | 因为水质改善了,所以河里又有鱼了。 |
| A,可见 B | sübut → nəticə (fikir) | 河里又有鱼了,可见水质改善了。 |
| ……。由此可见,…… | bir neçə fakt → yekun | 由此可见,保护环境就是保护人类自己。 |
| 没有 A,就没有 B | A — zəruri şərt | 没有干净的水,就没有健康的生活。 |
所以, yoxsa 可见?
Məsələ
Boşluğu doldur və səbəbini izah et: 1) 最近蓝天越来越多,___空气质量比以前好了。 2) 附近的工厂都搬走了,___空气质量比以前好了。 3) 这种昆虫在这里越来越少,___它的生存环境受到了破坏。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Zavodların köçməsi havanın təmizlənməsinin səbəbidir → 所以 (rəsmi mətndə 因而).
3) Həşəratın azalması mühitin pozulmasının sübutudur → 可见.
Qayda: birinci hissə ikincinin səbəbidirsə — 所以 / 因而; sübutudursa — 可见.
没有…就没有… və 由此可见 ilə yaz
Məsələ
1) Çincə de: «Ağaclar olmasa, təmiz hava da olmaz.» 2) Çincə de: «Hamının əməkdaşlığı olmasa, təmiz məhəllə də olmaz.» 3) Abzası 由此可见 ilə bitir: 我们小区以前很脏。从去年开始,大家都主动做垃圾分类。现在小区又干净又漂亮。由此可见,……
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) 没有 + 大家的配合,就没有 + 干净的小区 → 没有大家的配合,就没有干净的小区。
3) Faktlar: əvvəl çirkli idi → hamı çeşidləməyə başladı → indi təmizdir. Yekun: 由此可见,只要大家一起努力,环境就能改善。
由此可见-dən sonra yeni fakt yox, bütün faktlardan çıxan ümumi fikir gəlir.
Çay sahilində: cümlələr, dialoq və mədəniyyət
Aşağıdakı cümlələr xəbərlərdə və inşalarda tez-tez rast gəlinən tipik ifadələrdir. Hər cümlədə bağlayıcıya baxıb müəyyən et: səbəb–nəticə, tədbir–nəticə, yoxsa sübut–nəticə? Sonra Aysel ilə Li Huanın söhbətini oxu və dinlə.
| 汉字 | Pinyin | Tərcüməsi |
|---|---|---|
| 地球的资源是有限的,我们应该节约使用。 | Dìqiú de zīyuán shì yǒuxiàn de, wǒmen yīnggāi jiéyuē shǐyòng. | Yer kürəsinin resursları məhduddur, onlara qənaətlə yanaşmalıyıq. |
| 很多城市推广了垃圾分类,从而减少了污染。 | Hěn duō chéngshì tuīguǎng le lājī fēnlèi, cóng’ér jiǎnshǎo le wūrǎn. | Bir çox şəhər tullantıların çeşidlənməsini geniş yaydı və bununla da çirklənməni azaltdı. |
| 这里降水很少,因而树木很难生存。 | Zhèlǐ jiàngshuǐ hěn shǎo, yīn’ér shùmù hěn nán shēngcún. | Burada yağıntı çox azdır, buna görə də ağaclar çətin yaşayır. |
| 河里又有鱼了,可见水质改善了。 | Hé li yòu yǒu yú le, kějiàn shuǐzhì gǎishàn le. | Çayda yenə balıq var, deməli, suyun keyfiyyəti yaxşılaşıb. |
| 没有干净的水,就没有健康的生活。 | Méiyǒu gānjìng de shuǐ, jiù méiyǒu jiànkāng de shēnghuó. | Təmiz su olmasa, sağlam həyat da olmaz. |
| 燃烧汽油产生的有害气体会危害人体健康。 | Ránshāo qìyóu chǎnshēng de yǒu hài qìtǐ huì wēihài réntǐ jiànkāng. | Benzinin yanmasından yaranan zərərli qazlar insan sağlamlığı üçün təhlükəlidir. |
| 地球不断升温,威胁着很多生物的生存。 | Dìqiú búduàn shēngwēn, wēixié zhe hěn duō shēngwù de shēngcún. | Yer kürəsi durmadan isinir və bu, bir çox canlının yaşamını təhdid edir. |
| 我们应该采取措施,防止沙漠继续扩大。 | Wǒmen yīnggāi cǎiqǔ cuòshī, fángzhǐ shāmò jìxù kuòdà. | Səhranın daha da genişlənməsinin qarşısını almaq üçün tədbir görməliyik. |
| 电动汽车不烧汽油,因而对空气的污染更小。 | Diàndòng qìchē bù shāo qìyóu, yīn’ér duì kōngqì de wūrǎn gèng xiǎo. | Elektrikli avtomobillər benzin yandırmır, buna görə havanı daha az çirkləndirir. |
| 一些昆虫正在慢慢消失,这个趋势让人担心。 | Yìxiē kūnchóng zhèngzài mànmàn xiāoshī, zhège qūshì ràng rén dānxīn. | Bəzi həşəratlar yavaş-yavaş yox olur və bu meyl insanı narahat edir. |
阿伊莎:李华,你看!河里有好多小鱼。
李华:是啊。我小时候这条河又脏又臭,一条鱼都没有。现在又有鱼了,可见水质改善了不少。
阿伊莎:变化真大!政府采取了什么措施?
李华:政府让附近的工厂都搬走了,还在河边种了很多树,从而改善了这条河的环境。
阿伊莎:在巴库,现在也有越来越多的人重视环保了。
李华:其实保护环境不只是政府的事。比如少用一次性吸管和塑料袋,每个人都能做到。
阿伊莎:对,没有每个人的努力,就没有干净的城市。
李华:说得真好!你的报告最后就写这句话吧。
| 汉字 | Pinyin | Tərcüməsi |
|---|---|---|
| 阿伊莎:李华,你看!河里有好多小鱼。 | Āyīshā: Lǐ Huá, nǐ kàn! Hé li yǒu hǎoduō xiǎo yú. | Aysel: Li Hua, bax! Çayda nə qədər balaca balıq var. |
| 李华:是啊。我小时候这条河又脏又臭,一条鱼都没有。现在又有鱼了,可见水质改善了不少。 | Lǐ Huá: Shì a. Wǒ xiǎoshíhou zhè tiáo hé yòu zāng yòu chòu, yì tiáo yú dōu méiyǒu. Xiànzài yòu yǒu yú le, kějiàn shuǐzhì gǎishàn le bù shǎo. | Li Hua: Hə. Uşaq olanda bu çay həm çirkli idi, həm də pis iy verirdi, bir dənə də balıq yox idi. İndi yenə balıq var, deməli, suyun keyfiyyəti xeyli yaxşılaşıb. |
| 阿伊莎:变化真大!政府采取了什么措施? | Āyīshā: Biànhuà zhēn dà! Zhèngfǔ cǎiqǔ le shénme cuòshī? | Aysel: Nə böyük dəyişiklik! Hökumət hansı tədbirləri görüb? |
| 李华:政府让附近的工厂都搬走了,还在河边种了很多树,从而改善了这条河的环境。 | Lǐ Huá: Zhèngfǔ ràng fùjìn de gōngchǎng dōu bān zǒu le, hái zài hébiān zhòng le hěn duō shù, cóng’ér gǎishàn le zhè tiáo hé de huánjìng. | Li Hua: Hökumət yaxınlıqdakı zavodların hamısını başqa yerə köçürdü, sahildə çoxlu ağac əkdi və bununla da çayın vəziyyətini yaxşılaşdırdı. |
| 阿伊莎:在巴库,现在也有越来越多的人重视环保了。 | Āyīshā: Zài Bākù, xiànzài yě yǒu yuèláiyuè duō de rén zhòngshì huánbǎo le. | Aysel: Bakıda da indi ətraf mühitin qorunmasına önəm verənlər getdikcə çoxalır. |
| 李华:其实保护环境不只是政府的事。比如少用一次性吸管和塑料袋,每个人都能做到。 | Lǐ Huá: Qíshí bǎohù huánjìng bù zhǐ shì zhèngfǔ de shì. Bǐrú shǎo yòng yícìxìng xīguǎn hé sùliàodài, měi gè rén dōu néng zuòdào. | Li Hua: Əslində, ətraf mühiti qorumaq təkcə hökumətin işi deyil. Məsələn, birdəfəlik qamışlardan və plastik paketlərdən az istifadə etməyi hər kəs bacarar. |
| 阿伊莎:对,没有每个人的努力,就没有干净的城市。 | Āyīshā: Duì, méiyǒu měi gè rén de nǔlì, jiù méiyǒu gānjìng de chéngshì. | Aysel: Düzdür, hər kəsin səyi olmasa, təmiz şəhər də olmaz. |
| 李华:说得真好!你的报告最后就写这句话吧。 | Lǐ Huá: Shuō de zhēn hǎo! Nǐ de bàogào zuìhòu jiù xiě zhè jù huà ba. | Li Hua: Çox gözəl dedin! Məruzəni elə bu cümlə ilə bitir. |
- 1.城市推广了垃圾分类,而减少了污染。
- 2.这里降水很少,因树木很难生存。
- 3.河里又有鱼了,见水质改善了。
- 4.此可见,保护环境就是保护人类自己。
- 5.没有干净的水,就有健康的生活。
- 6.我们应该采取施,防止沙漠扩大。
- 7.请少用一次吸管。
- 8.燃烧汽油产生的气体对人体有。
İnteraktiv
Yadda saxla
- 从而 — tədbir → onunla əldə olunan nəticə; mübtəda bir olur və 从而-dan sonra təkrarlanmır; rəsmi yazı dilidir.
- 因而 — istənilən səbəb → nəticə (təbii hadisələr də), yeni mübtəda ola bilər; = 所以 / 因此, rəsmi; 由于 ilə cütləşir.
- 可见 / 由此可见 — sübutdan nəticəyə: 河里又有鱼了,可见水质改善了; danışıqda 看来.
- 没有 A,就没有 B — A zəruri şərtdir; hər iki hissədə isim birləşməsi; 不有 heç vaxt deyilmir.
- Zərər sözləri: 破坏环境, 危害健康, 损害利益, 威胁生存; tədbir sözləri: 采取措施, 防止污染, 改善环境.