Aysel tətildə Pekinə gəlir və kiçik bir 宾馆-a (bīnguǎn, otel) yerləşir. Resepsiyada pasportunu istəyirlər, sonra soruşur ki, Böyük Çin səddinə qatarla, yoxsa avtobusla getmək rahatdır. Bu vaxt qapıdan bir qrup turist girir və işçi deyir: 今天宾馆里住进来很多游客。 Bu dərsdə səyahət sözlərini və üç HSK 3 qəlibini öyrənəcəksən: yaranma–yox olma cümlələri, 着 ilə müşayiət hərəkəti və «və ya» mənasında 或者 / 还是.
Səyahət sözləri
Səyahət: 旅游 (lǚyóu, səyahət etmək, turizm), 游客 (yóukè, turist), 出发 (chūfā, yola düşmək), 机场 (jīchǎng, hava limanı), 护照 (hùzhào, pasport), 行李 (xíngli, baqaj; 行李箱 — çamadan, əlavə söz). Oteldə: 宾馆 (bīnguǎn, otel), 房间, 客人 (kèrén, qonaq), 前台 (qiántái, resepsiya, əlavə söz). Şəkil: 相机 (xiàngjī, fotoaparat; 照相机 — eyni, əlavə söz), 照相 (zhàoxiàng) və 拍照 (pāizhào, şəkil çəkmək), 照片 (zhàopiàn, şəkil). Yerlər: 地图 (dìtú, xəritə), 城市 (chéngshì, şəhər), 世界 (shìjiè, dünya), 有名 (yǒumíng, məşhur). HSK 3 siyahısında olmayan, amma səyahətdə lazım olan sözlər: 订 (dìng, sifariş etmək), 航班 (hángbān, reys), 签证 (qiānzhèng, viza), 导游 (dǎoyóu, bələdçi), 换钱 (huàn qián, pul dəyişmək).
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Yaranma və yox olma: 前面走过来一个人
Yeni, qeyri-müəyyən adam və ya əşya birdən peyda olanda və ya yox olanda çin dili xüsusi söz sırası işlədir: yer / vaxt + feil + istiqamət və ya nəticə tamamlığı + (了) + say + isim. Məsələn: 前面走过来一个人。 (Qabaqdan bir adam gəldi), 宾馆里住进来几位客人。 (Otelə bir neçə qonaq yerləşdi), 我们班走了两个同学。 (Sinfimizdən iki şagird getdi), 冰箱里少了一个西瓜。 (Soyuducudan bir qarpız əskik oldu). Yeni məlumat cümlənin sonunda gəlir. Adam məlumdursa, adi sıra işlənir: 那个人走过来了。
| Qəlib | Nümunə | Mənası |
|---|---|---|
| yer + feil + 过来 + say + isim | 前面走过来一个人。 | Qabaqdan bir adam gəldi. |
| yer + feil + 进来 + say + isim | 宾馆里住进来几位客人。 | Otelə bir neçə qonaq yerləşdi. |
| yer + 来了 + say + isim | 机场来了很多游客。 | Hava limanına çoxlu turist gəldi. |
| yer + 走了 / 少了 + say + isim | 我们班走了两个同学。 | Sinfimizdən iki nəfər getdi. |
Yeni gələn və gedən
Məsələ
Çincəyə çevir: 1) Otelə bir qrup turist gəldi. 2) Qabaqdan bir taksi gəldi. 3) Otağımızdan bir çamadan yox olub. 4) Bu məşhur turist bələdçisi otaqdan çıxdı. (məlum adam)
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Yer + feil + 过来 + say + isim: 前面开过来一辆出租车。 (辆 — maşın üçün say sözü)
3) Yox olma: 我们房间里少了一个行李箱。
4) Adam məlumdur → adi sıra: 那位有名的导游从房间里走出来了。
Yeni və qeyri-müəyyən — sonda; məlum — əvvəldə.
Bu qəlibdə üç şeyə diqqət et. Birincisi, feil çox vaxt hərəkət feilidir (来, 走, 跑, 开, 住, 搬) və yanında istiqamət tamamlığı (过来, 进来, 出去) olur. İkincisi, 了 hadisənin artıq baş verdiyini göstərir: 楼下来了一辆出租车。 Üçüncüsü, sondakı isimdə adətən say və ya 一些 / 很多 olur, 这 / 那 isə olmur — çünki bu adam və ya əşya dinləyici üçün hələ tanış deyil. Cümlənin əvvəlindəki yer sözü (前面, 宾馆里, 楼下) mövzu rolunu oynayır və ondan əvvəl 在 qoyulmur: 在前面走过来一个人 ✗.
着 ilə müşayiət: 笑着说, 走着去
V1 + 着 + V2 qəlibində birinci feil ikincinin necə edildiyini göstərir; əsas hərəkət ikinci feildir: 她笑着说:"欢迎!" (Gülümsəyərək dedi), 我们走着去吧。 (Piyada gedək), 他坐着看书。 (Oturub kitab oxuyur), 我拿着护照去前台。 (Pasportu götürüb resepsiyaya gedirəm). Azərbaycan dilində bu, feili bağlama ilə verilir: «gülə-gülə dedi», «oturub oxuyur», «piyada getmək»; türk dilində «gülerek söyledi», rus dilində feili bağlama (улыбаясь, сказала), ingilis dilində isə -ing forması (said smiling).
Necə edir?
Məsələ
Çincəyə çevir: 1) Bələdçi gülümsəyərək bizi qarşıladı. 2) Muzey uzaq deyil, piyada gedə bilərik. 3) Turistlər ayaq üstə şəkil çəkdirirdilər. 4) Çamadanı götürüb hava limanına getdi.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) 博物馆不远,我们可以走着去。 (博物馆 — muzey, əlavə söz)
3) 游客们站着拍照。
4) 他拿着行李箱去机场了。
Hər cümlədə 着-li feil əsas hərəkətin üsulunu göstərir və ondan əvvəl gəlir.
着 ilə 在-i qarışdırma. 他在看书 — «indi kitab oxuyur» (proses); 他坐着看书 — «oturaraq oxuyur» (üsul). İkinci cümlədə 坐着 «necə?» sualına cavab verir; 站着, 走着, 笑着, 拿着 da belədir. İnkar əsas feilə aid olur: 他不是走着去的,是坐车去的。 (Piyada yox, maşınla getdi.)
或者 və 还是
İki sözün hər ikisi «və ya» deməkdir, amma yeri fərqlidir. 还是 — sualda seçim üçün: 你坐火车还是坐汽车? (Qatarla gedəcəksən, yoxsa avtobusla?) — belə suala 吗 əlavə olunmur. 或者 — nəqli cümlədə: 我们可以坐火车,或者坐汽车。 (Qatarla və ya avtobusla gedə bilərik). 或者 A,或者 B — «ya A, ya da B»: 或者今天去,或者明天去。 Azərbaycan dilində «yoxsa» (sual) və «və ya» (nəqli) fərqi buna çox uyğundur. Xatırlatma: ardıcıllıq üçün 先…,再 / 然后… işlənir: 先去宾馆,再去长城。
或者, yoxsa 还是?
Məsələ
Boşluğu doldur: 1) 你想住宾馆___住朋友家? 2) 去机场可以坐地铁,___坐出租车。 3) ___你来接我,___我自己去。 4) 我们先去长城___去故宫? (故宫 — Qədim saray, əlavə söz)
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Nəqli → 或者: 去机场可以坐地铁,或者坐出租车。
3) «Ya …, ya da …» → 或者…,或者…: 或者你来接我,或者我自己去。
4) Sual → 还是: 我们先去长城还是去故宫?
阿伊莎:您好!我在网上订了一个房间,这是我的护照。
服务员:欢迎!您住几天?
阿伊莎:三天。请问,明天去长城,坐火车还是坐汽车方便?
服务员:坐火车或者坐旅游车都可以。您看,前面走过来的那位就是导游,您可以问问他。
阿伊莎:太好了!附近有银行吗?我想换钱。
服务员:有,就在路口,您走着去五分钟就到了。
阿伊莎:谢谢您!
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 阿伊莎:您好!我在网上订了一个房间,这是我的护照。 | Āyīshā: Nín hǎo! Wǒ zài wǎngshang dìng le yí gè fángjiān, zhè shì wǒ de hùzhào. | Aysel: Salam! İnternetdə otaq sifariş etmişəm, bu da pasportum. |
| 服务员:欢迎!您住几天? | Fúwùyuán: Huānyíng! Nín zhù jǐ tiān? | İşçi: Xoş gəlmisiniz! Neçə gün qalacaqsınız? |
| 阿伊莎:三天。请问,明天去长城,坐火车还是坐汽车方便? | Āyīshā: Sān tiān. Qǐngwèn, míngtiān qù Chángchéng, zuò huǒchē háishi zuò qìchē fāngbiàn? | Aysel: Üç gün. Bağışlayın, sabah Səddə qatarla getmək rahatdır, yoxsa avtobusla? |
| 服务员:坐火车或者坐旅游车都可以。您看,前面走过来的那位就是导游,您可以问问他。 | Fúwùyuán: Zuò huǒchē huòzhě zuò lǚyóuchē dōu kěyǐ. Nín kàn, qiánmiàn zǒu guòlái de nà wèi jiù shì dǎoyóu, nín kěyǐ wènwen tā. | İşçi: Qatarla da, turist avtobusu ilə də olar. Baxın, qabaqdan gələn o adam bələdçidir, ondan soruşa bilərsiniz. |
| 阿伊莎:太好了!附近有银行吗?我想换钱。 | Āyīshā: Tài hǎo le! Fùjìn yǒu yínháng ma? Wǒ xiǎng huàn qián. | Aysel: Əla! Yaxınlıqda bank var? Pul dəyişmək istəyirəm. |
| 服务员:有,就在路口,您走着去五分钟就到了。 | Fúwùyuán: Yǒu, jiù zài lùkǒu, nín zǒuzhe qù wǔ fēnzhōng jiù dào le. | İşçi: Var, elə kəsişmədədir, piyada beş dəqiqəyə çatarsınız. |
| 阿伊莎:谢谢您! | Āyīshā: Xièxie nín! | Aysel: Təşəkkür edirəm! |
- 1.前面走过来一人。
- 2.宾馆里住进几位客人。
- 3.她笑说:"欢迎!"
- 4.你坐火车坐汽车?
- 5.我们可以坐地铁,坐出租车。
- 6.请给我您的照。
- 7.游客们站着照。
İnteraktiv
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 宾馆 | bīnguǎn | otel |
| 护照 | hùzhào | pasport |
| 行李 | xíngli | baqaj |
| 游客 | yóukè | turist |
| 出发 | chūfā | yola düşmək |
| 相机 | xiàngjī | fotoaparat |
| 照相 | zhàoxiàng | şəkil çəkmək |
| 拍照 | pāizhào | şəkil çəkmək |
| 照片 | zhàopiàn | şəkil, foto |
| 城市 | chéngshì | şəhər |
| 世界 | shìjiè | dünya |
| 有名 | yǒumíng | məşhur |
| 地图 | dìtú | xəritə |
| 客人 | kèrén | qonaq |
| 汽车 | qìchē | avtomobil, avtobus |
| 辆 | liàng | maşın üçün say sözü |
| 或者 | huòzhě | və ya (nəqli cümlədə) |
| 还是 | háishi | yoxsa (sualda) |
| 着 | zhe | müşayiət, davam (V1着V2) |
| 位 | wèi | nəfər (hörmətli say sözü) |
| 网上 | wǎngshang | internetdə |
| 订 | dìng | sifariş etmək (əlavə söz) |
| 行李箱 | xínglixiāng | çamadan (əlavə söz) |
| 航班 | hángbān | reys (əlavə söz) |
| 签证 | qiānzhèng | viza (əlavə söz) |
| 导游 | dǎoyóu | bələdçi (əlavə söz) |
| 照相机 | zhàoxiàngjī | fotoaparat (əlavə söz) |
| 前台 | qiántái | resepsiya (əlavə söz) |
| 服务员 | fúwùyuán | işçi, ofisiant (əlavə söz) |
Yadda saxla
- Yaranma / yox olma: yer + feil + tamamlıq + (了) + say + isim — 前面走过来一个人, 我们班走了两个同学.
- Yeni, qeyri-müəyyən isim sonda gəlir; məlum adam əvvəldə: 那个人走过来了.
- V1着V2 — birinci feil üsulu göstərir: 笑着说, 走着去, 坐着看.
- 还是 — sualda «yoxsa» (吗-sız); 或者 — nəqli cümlədə «və ya»; 或者…或者… — «ya…, ya da…».
- Səyahət: 宾馆, 护照, 行李, 游客, 拍照, 出发; ardıcıllıq: 先…,再 / 然后….