Səhər Elvin dərsə tələsir, amma heç nə alınmır: velosipedinin açarı yoxdur, çətiri yerində deyil, telefonu isə harasa itib. Yoldaşı 王明 sakitcə deyir: 别着急,我们想办法。 Sonra məlum olur ki, çətiri 被别人拿走了 — «başqası götürüb». Bu dərsdə problemlər haqqında danışmağı, 找到 («tapmaq»), 记住 («yadda saxlamaq») kimi nəticə bildirən feilləri və çin dilinin passivini — 被 quruluşunu öyrənəcəksən.
Problemlər və həll yolları: sözlər
Problem: 丢 (diū, itirmək) — 我的钥匙丢了; 坏 (huài, xarab) — 自行车坏了; 忘记 (wàngjì, unutmaq). Həll: 换 (huàn, dəyişmək), 办法 (bànfǎ, yol, üsul) — 想办法 (bir yol tapmaq), 解决 (jiějué, həll etmək) — 问题解决了. Hisslər və xəbərdarlıq: 着急 (zháojí, narahat olmaq, tələsmək) — 别着急! (narahat olma!), 小心 (xiǎoxīn, ehtiyatlı ol), 怎么办? (zěnme bàn?, nə edək?). Kömək: 帮助 (bāngzhù, kömək etmək/kömək). Zaman sözləri: 突然 (tūrán, birdən), 刚才 (gāngcái, bir az əvvəl), 马上 (mǎshàng, dərhal), 发现 (fāxiàn, fərqinə varmaq, aşkar etmək): 我突然发现钱包不见了。
借 (jiè) həm «borc almaq», həm də «borc vermək» deməkdir; istiqaməti əlavə sözlər göstərir: 我跟王明借了一把伞。 (Van Mindən çətir aldım), 王明借给我一把伞。 (Van Min mənə çətir verdi). Qaytarmaq — 还 (huán): 我明天还你。 Diqqət: 还 heroqlifinin iki oxunuşu var — hái («hələ, daha») və huán («qaytarmaq»). Azərbaycan dilində «borc almaq» və «borc vermək» fərqli ifadələrdir, çin dilində isə bir feil və istiqamət sözü kifayətdir.
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Nəticə tamamlıqları: 到, 住, 走, 上
Çin feilinin çox vaxt nəticəsi ayrıca söylənir: 找 (zhǎo) — «axtarmaq», 找到 (zhǎodào) — «tapmaq» (axtarıb nəticəyə çatmaq). HSK 3-ün dörd nəticə tamamlığı: 到 — məqsədə çatmaq: 找到, 买到, 看到, 听到; 住 — möhkəm, yerində saxlamaq: 记住 (yadda saxlamaq), 拿住 (bərk tutmaq); 走 — uzaqlaşma: 拿走 (götürüb aparmaq), 借走, 带走; 上 — bağlanma, birləşmə, üstə qoyulma: 关上 (bağlamaq), 穿上 (geyinmək), 写上 (üstünə yazmaq). İnkar 没 ilə olur: 我没找到。 (Tapmadım — axtardım, amma nəticə olmadı). Rus dilində bu fərq feilin növü ilə verilir: искать — найти, запоминать — запомнить.
| Tamamlıq | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|
| 到 | məqsədə çatmaq | 我找到钥匙了。 |
| 住 | möhkəm, yerində saxlamaq | 请记住我的电话。 |
| 走 | götürüb aparmaq, uzaqlaşma | 谁把我的伞拿走了? |
| 上 | bağlamaq, üstə qoymaq | 出去的时候把门关上。 |
Hansı tamamlıq?
Məsələ
Boşluğu 到, 住, 走 və ya 上 ilə doldur: 1) 我找了很久,终于找___了。 2) 这个词很重要,你要记___。 3) 我的书被同学借___了。 4) 天冷了,穿___衣服吧。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Yaddaşda möhkəm saxlamaq → 住: 你要记住 (yadda saxlamalısan).
3) Kitab aparılıb → 走: 借走了.
4) Paltarı geyinmək → 上: 穿上衣服吧 (geyin).
Sual və inkar
Məsələ
Suallara müsbət və mənfi cavab ver: 1) 你找到钥匙了吗? 2) 你记住他的名字了吗? 3) 你买到票了吗? (票 — bilet)
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) 记住了。 / 没记住。
3) 买到了。 / 没买到。 (Méi mǎidào. — Ala bilmədim: bilet axtardım, amma tapmadım.)
Qayda: feil + tamamlıq birlikdə cavab olur; inkarda 没 + feil + tamamlıq, 不 işlənmir.
被: passiv
被 quruluşu əşyanın başına nə gəldiyini bildirir: mübtəda (əşya) + 被 + icraçı + feil + əlavə hissə: 我的手机被弟弟拿走了。 (Telefonumu qardaşım götürüb aparıb). İcraçı məlum deyilsə və ya vacib deyilsə, buraxılır: 我的伞被拿走了。 və ya 别人 (biérén, başqası) deyilir: 被别人拿走了. 把 cümləsində olduğu kimi, feildən sonra nəsə olmalıdır (了, nəticə tamamlığı), inkar və modal sözlər isə 被-dən əvvəl gəlir: 我的书没被拿走。 Ənənəvi olaraq 被 çox vaxt xoşagəlməz hadisələr üçün işlənir: itmək, xarab olmaq, oğurlanmaq.
Digər dillərlə müqayisə: Azərbaycan və türk dillərində passiv -ıl / -il şəkilçisi ilə çox geniş işlənir: «Telefonum qardaşım tərəfindən götürüldü», «Məktub yazıldı». Rus dilində был взят, написано kimi formalar və ya -ся var; ingilis dilində passiv çox işlənir: The letter was written. Çin dilində isə 被 xeyli az işlənir. Neytral hallarda passiv mənası 被-siz verilir — əşya sadəcə cümlənin əvvəlinə keçir: 信写好了。 (Məktub yazılıb), 房间打扫干净了。 (Otaq təmizlənib). Ona görə hər «-ıl»-ı 被 ilə tərcümə etmə: 被-ni xüsusən itki, zərər və gözlənilməz hadisələr üçün saxla.
| Qəlib | Nümunə | Mənası |
|---|---|---|
| Əşya + 被 + icraçı + feil + əlavə | 我的手机被弟弟拿走了。 | Telefonumu qardaşım götürüb. |
| Əşya + 被 + feil + əlavə | 我的自行车被借走了。 | Velosipedimi (kimsə) aparıb. |
| Əşya + 没 + 被 + … | 我的书没被拿走。 | Kitabımı aparmayıblar. |
| Müqayisə: 把 (icraçı əvvəldə) | 弟弟把我的手机拿走了。 | Qardaşım telefonumu götürüb. |
把-dan 被-yə
Məsələ
被 cümləsinə çevir: 1) 弟弟把我的手机拿走了。 2) 同学把我的自行车借走了。 3) 小狗把我的书弄坏了。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
1) 我的手机被弟弟拿走了。
2) 我的自行车被同学借走了。
3) 我的书被小狗弄坏了。 (Wǒ de shū bèi xiǎo gǒu nònghuài le.; 弄坏 — xarab etmək, 弄 — əlavə söz)
Hər üç hadisə xoşagəlməzdir — 被 üçün tipik vəziyyət.
被 lazımdır, yoxsa yox?
Məsələ
Çincəyə çevir: 1) Çətirim (kimsə tərəfindən) aparılıb. 2) Məktub yazılıb. 3) Velosipedimin açarını götürməyiblər. 4) Otaq təmizlənib.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Neytral → 被-siz: 信写好了。 (Xìn xiěhǎo le.)
3) İnkar 被-dən əvvəl: 我的自行车钥匙没被拿走。
4) Neytral → 房间打扫干净了。
Bütün «-ıl»-lar 被 ilə deyil — yalnız xoşagəlməz və ya gözlənilməz hadisələr.
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 我的钥匙丢了,怎么办? | Wǒ de yàoshi diū le, zěnme bàn? | Açarım itib, nə edim? |
| 别着急,我们一起想办法。 | Bié zháojí, wǒmen yìqǐ xiǎng bànfǎ. | Narahat olma, birlikdə bir yol taparıq. |
| 我的自行车坏了,要换一个新的。 | Wǒ de zìxíngchē huài le, yào huàn yí gè xīn de. | Velosipedim xarab olub, yenisini almalıyam. |
| 我刚才发现钱包不见了。 | Wǒ gāngcái fāxiàn qiánbāo bú jiàn le. | Bir az əvvəl gördüm ki, pul kisəm yoxdur. |
| 我跟王明借了一本书,明天还他。 | Wǒ gēn Wáng Míng jiè le yì běn shū, míngtiān huán tā. | Van Mindən kitab götürmüşəm, sabah qaytaracam. |
| 外面下雨了,我的伞被别人拿走了。 | Wàimiàn xià yǔ le, wǒ de sǎn bèi biérén názǒu le. | Bayırda yağış yağır, çətirimi isə kimsə aparıb. |
| 过马路要小心! | Guò mǎlù yào xiǎoxīn! | Yolu keçəndə ehtiyatlı ol! |
| 问题解决了,谢谢你的帮助! | Wèntí jiějué le, xièxie nǐ de bāngzhù! | Problem həll olundu, köməyin üçün sağ ol! |
艾尔文:怎么办?我的自行车钥匙丢了!
王明:别着急,你再找找。刚才你把它放在哪儿了?
艾尔文:我记得放在桌子上,可是现在没有了。
王明:是不是被李华拿走了?他刚才借了你的自行车。
艾尔文:对!我突然想起来了,我把钥匙给他了。
王明:你看,问题解决了。下次要记住!
艾尔文:好,我马上给他打电话。
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 艾尔文:怎么办?我的自行车钥匙丢了! | Ài'ěrwén: Zěnme bàn? Wǒ de zìxíngchē yàoshi diū le! | Elvin: Nə edim? Velosipedimin açarı itib! |
| 王明:别着急,你再找找。刚才你把它放在哪儿了? | Wáng Míng: Bié zháojí, nǐ zài zhǎozhao. Gāngcái nǐ bǎ tā fàng zài nǎr le? | Van Min: Narahat olma, bir də axtar. Bir az əvvəl onu hara qoydun? |
| 艾尔文:我记得放在桌子上,可是现在没有了。 | Ài'ěrwén: Wǒ jìde fàng zài zhuōzi shang, kěshì xiànzài méiyǒu le. | Elvin: Yadımdadır ki, masanın üstünə qoymuşdum, amma indi yoxdur. |
| 王明:是不是被李华拿走了?他刚才借了你的自行车。 | Wáng Míng: Shì bu shì bèi Lǐ Huá názǒu le? Tā gāngcái jiè le nǐ de zìxíngchē. | Van Min: Bəlkə Li Hua aparıb? O, bir az əvvəl velosipedini götürdü. |
| 艾尔文:对!我突然想起来了,我把钥匙给他了。 | Ài'ěrwén: Duì! Wǒ tūrán xiǎng qǐlái le, wǒ bǎ yàoshi gěi tā le. | Elvin: Düzdür! Birdən yadıma düşdü, açarı ona vermişəm. |
| 王明:你看,问题解决了。下次要记住! | Wáng Míng: Nǐ kàn, wèntí jiějué le. Xià cì yào jìzhù! | Van Min: Gördün, problem həll olundu. Növbəti dəfə yadda saxla! |
| 艾尔文:好,我马上给他打电话。 | Ài'ěrwén: Hǎo, wǒ mǎshàng gěi tā dǎ diànhuà. | Elvin: Yaxşı, dərhal ona zəng edirəm. |
- 1.我的手机弟弟拿走了。
- 2.我找钥匙了!
- 3.请记我的电话。
- 4.出去的时候把门关。
- 5.别着,我们想办法。
- 6.我跟他借了一本书,明天他。
- 7.我的书被拿走。
- 8.我的自行车了,要换一个新的。
İnteraktiv
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 被 | bèi | passiv sözü (… tərəfindən) |
| 丢 | diū | itirmək |
| 坏 | huài | xarab, pis |
| 忘记 | wàngjì | unutmaq |
| 换 | huàn | dəyişmək |
| 借 | jiè | borc almaq; borc vermək |
| 还 | huán | qaytarmaq |
| 办法 | bànfǎ | yol, üsul |
| 怎么办 | zěnme bàn | nə edək? |
| 解决 | jiějué | həll etmək |
| 着急 | zháojí | narahat olmaq, tələsmək |
| 小心 | xiǎoxīn | ehtiyatlı |
| 帮助 | bāngzhù | kömək etmək; kömək |
| 发现 | fāxiàn | fərqinə varmaq, aşkar etmək |
| 突然 | tūrán | birdən |
| 刚才 | gāngcái | bir az əvvəl |
| 马上 | mǎshàng | dərhal |
| 找到 | zhǎodào | tapmaq |
| 记住 | jìzhù | yadda saxlamaq |
| 拿走 | názǒu | götürüb aparmaq |
| 关上 | guānshàng | bağlamaq |
| 别人 | biérén | başqası |
| 伞 | sǎn | çətir |
| 自行车 | zìxíngchē | velosiped |
| 钥匙 | yàoshi | açar (əlavə söz) |
| 钱包 | qiánbāo | pul kisəsi (əlavə söz) |
Yadda saxla
- Problem sözləri: 丢, 坏, 忘记; həll: 换, 办法, 解决; 别着急!, 小心!, 怎么办?
- 借 — həm borc almaq (跟…借), həm borc vermək (借给…); qaytarmaq — 还 (huán).
- Nəticə tamamlıqları: 到 (找到), 住 (记住), 走 (拿走), 上 (关上); inkar 没 ilə: 没找到.
- 被: əşya + 被 (+ icraçı) + feil + əlavə hissə; inkar və modal sözlər 被-dən əvvəl: 没被拿走.
- 被 əsasən xoşagəlməz hadisələr üçündür; neytral passiv 被-siz deyilir: 信写好了.