Leyla dostunun ad gününə saat hədiyyə almaq istəyir. Siao Lin onu dayandırır: «Çində qocalara saat bağışlamırlar — 送钟 (saat bağışlamaq) 送终 (sòngzhōng, «son yola salmaq») kimi səslənir». Dil və adət bir-birinə bağlıdır: çoxlu adət sözlərin səslənməsindən yaranıb, çoxlu fikir isə qısa, dördheroqlifli ifadələrdə yaşayır. Bu dərsdə bir neçə məşhur atalar sözünü (俗语), HSK 4-ün dördheroqlifli qəliblərini (四字格) və danışıqda çox lazım olan «X是X,就是…» qəlibini öyrənəcəksən. HSK 4 oxu mətnlərində atalar sözləri tez-tez çıxır və sual çox vaxt «bu söz nə deməkdir?» olur.
Atalar sözləri və adət sözləri
Sözlər: 俗语 (súyǔ, atalar sözü, xalq deyimi), 成语 (chéngyǔ, dördheroqlifli sabit ifadə), 风俗 / 习俗 (adət), 传统 (chuántǒng, ənənə), 文化, 礼物, 礼貌 (lǐmào, nəzakət), 客气, 庆祝 (qìngzhù, qeyd etmək), 祝贺 (zhùhè, təbrik etmək), 干杯 (gānbēi, «badələr dibinə!»), 尊重 (zūnzhòng, hörmət etmək), 美食 (měishí, ləzzətli yemək). Dörd məşhur ifadə: 百闻不如一见 — «yüz dəfə eşitmək bir dəfə görmək kimi deyil»; 熟能生巧 — «vərdiş ustalıq yaradır», yəni təkrar məşq bacarığa çevrilir; 入乡随俗 — «kəndə girdinsə, onun adətinə uy», yəni getdiyin yerin adətlərinə hörmət et; 民以食为天 — «xalq üçün yemək göy qədər vacibdir», çinlilərin yeməyə münasibətini göstərir. Diqqət: 百闻不如一见-də HSK 4-ün A不如B qəlibi var — «A, B qədər yaxşı deyil».
| 汉字 | Hərfən | Qarşılığı |
|---|---|---|
| 百闻不如一见 | yüz eşitmə bir görmə kimi deyil | Yüz dəfə eşitməkdənsə, bir dəfə görmək yaxşıdır. |
| 熟能生巧 | vərdiş ustalıq doğurur | Təkrar biliyin anasıdır. |
| 入乡随俗 | kəndə gir, adətinə uy | Getdiyin yerin adətinə uy. |
| 民以食为天 | xalq yeməyi göy sayır | Yemək hər şeydən vacibdir. |
| 活到老,学到老 | qocalana qədər yaşa, qocalana qədər öyrən | Ömür boyu öyrən. |
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Dördheroqlifli qəliblər: 一A一B, 无A无B, 有A有B
HSK 4 sabit qəlib kimi üç «çərçivə» öyrədir; A və B yerinə mənaca yaxın və ya əks sözlər qoyulur. 一A一B — iki variant: əks sözlərlə növbələşmə və ya qarşılıq (一问一答 — biri soruşur, biri cavab verir; 一来一去 — gediş-gəliş; 一上一下 — biri yuxarı, biri aşağı), yaxın sözlərlə «tam, bütün» (一心一意 — bütün qəlbi ilə; 一言一行 — hər sözü və hər əməli). 无A无B — yaxın mənalı iki sözlə «heç … yoxdur» deməkdir: 无忧无虑 (heç bir qayğısı yoxdur), 无声无息 (səssiz-səmirsiz). 有A有B — iki şeyin birlikdə olması: 有说有笑 (danışıb gülürlər), 有山有水 (həm dağ, həm su var — gözəl mənzərə), 有吃有喝 (yeyib-içməyə hər şey var). Bu qəliblər Azərbaycan dilindəki qoşa sözlərə bənzəyir: «səssiz-səmirsiz», «yeyib-içmək», «deyib-gülmək».
| Qəlib | Nümunə | Mənası |
|---|---|---|
| 一A一B (əks sözlər) | 老师和学生一问一答。 | Müəllim soruşur, tələbə cavab verir. |
| 一A一B (yaxın sözlər) | 她一心一意地学习汉语。 | O, bütün qəlbi ilə çin dili öyrənir. |
| 无A无B | 小时候我们无忧无虑。 | Uşaqlıqda heç bir qayğımız yox idi. |
| 有A有B | 大家在饭桌上有说有笑。 | Hamı süfrə başında deyib-gülür. |
Qəlibi tanı
Məsələ
Mənasını tap (bu ifadələri lüğətsiz başa düşməyə çalış): 1) 一年一次 2) 无边无际的大海 3) 这个故事有头有尾。 4) 他一言一行都很有礼貌。
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) 无A无B: 边 və 际 — «kənar»; «kənarı-sonu olmayan dəniz».
3) 有A有B: 头 — baş, 尾 — quyruq; «başı da var, sonu da» — hekayə tamdır.
4) 一A一B yaxın sözlərlə: «hər sözü və hər əməli» — o, həmişə nəzakətlidir.
X是X,就是/不过… — «…dır, amma…»
Çinlilər birbaşa «yox, pisdir» deməkdən çəkinir. Nəzakətli irad üçün HSK 4-də X是X,就是/不过/可是… qəlibi var: əvvəlcə müsbət cəhəti təsdiq edirsən (X是X — «X olmasına X-dir»), sonra problemi deyirsən: 这家饭馆的菜好吃是好吃,就是太辣了。 (Yeməkləri dadlı olmasına dadlıdır, amma çox acıdır). 这件衣服好看是好看,不过有点儿贵。 X adətən sifət və ya feildir və iki dəfə təkrarlanır. 就是 burada «yalnız, sadəcə» mənasındadır və problemi yumşaldır. Türk dilindəki «güzel olmasına güzel ama…» və rus dilindəki вкусно-то вкусно, но… eyni məntiqlədir — ona görə bu qəlib Azərbaycan, türk və rus dilli öyrənənlərə tanış gələcək.
Nəzakətlə irad bildir
Məsələ
X是X,就是… ilə de: 1) Bu mehmanxana rahatdır, amma şəhər mərkəzindən uzaqdır. 2) Bu kitab maraqlıdır, amma bir az çətindir. 3) Getmək istəyirəm, amma vaxtım yoxdur.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) 这本书有意思是有意思,不过有点儿难。
3) 我想去是想去,可是没有时间。 — X burada feil qrupudur (想去).
Diqqət: X iki dəfə eyni olmalıdır: 舒服是舒服, 舒服是好 ✗.
莱拉:下周是王老师的六十岁生日,我想送他一个手表,你觉得怎么样?
林:手表好是好,不过很多老人不喜欢别人送“钟”,因为“送钟”听起来像“送终”。
莱拉:原来是这样!那送什么比较好?
林:可以送茶叶,或者请他吃一碗长寿面。王老师一心一意教了我们三年,我们应该好好谢谢他。
莱拉:好主意!入乡随俗嘛。中国的习俗真有意思,百闻不如一见。
林:对。生日那天大家一起吃饭,有说有笑,王老师一定会很高兴的。
| 汉字 | Pinyin | Tərcümə |
|---|---|---|
| 莱拉:下周是王老师的六十岁生日,我想送他一个手表,你觉得怎么样? | Láilā: Xià zhōu shì Wáng lǎoshī de liùshí suì shēngrì, wǒ xiǎng sòng tā yí gè shǒubiǎo, nǐ juéde zěnmeyàng? | Gələn həftə Van müəllimin altmış yaşı tamam olur, ona qol saatı bağışlamaq istəyirəm. Necə fikirləşirsən? |
| 林:手表好是好,不过很多老人不喜欢别人送“钟”,因为“送钟”听起来像“送终”。 | Lín: Shǒubiǎo hǎo shì hǎo, búguò hěn duō lǎorén bù xǐhuan biérén sòng“zhōng”, yīnwèi“sòng zhōng” tīng qǐlái xiàng“sòngzhōng”. | Saat yaxşı olmasına yaxşıdır, amma çox yaşlı insan «saat» bağışlanmasını sevmir, çünki «送钟» «送终» kimi səslənir. |
| 莱拉:原来是这样!那送什么比较好? | Láilā: Yuánlái shì zhèyàng! Nà sòng shénme bǐjiào hǎo? | Demə belədir! Onda nə bağışlamaq daha yaxşıdır? |
| 林:可以送茶叶,或者请他吃一碗长寿面。王老师一心一意教了我们三年,我们应该好好谢谢他。 | Lín: Kěyǐ sòng cháyè, huòzhě qǐng tā chī yì wǎn chángshòumiàn. Wáng lǎoshī yìxīn-yíyì jiào le wǒmen sān nián, wǒmen yīnggāi hǎohǎo xièxie tā. | Çay bağışlamaq olar, ya da onu uzun ömür əriştəsinə qonaq etmək. Van müəllim üç il bütün qəlbi ilə bizə dərs keçib, ona layiqincə təşəkkür etməliyik. |
| 莱拉:好主意!入乡随俗嘛。中国的习俗真有意思,百闻不如一见。 | Láilā: Hǎo zhǔyi! Rùxiāng-suísú ma. Zhōngguó de xísú zhēn yǒu yìsi, bǎi wén bùrú yí jiàn. | Əla fikirdir! Getdiyin yerin adətinə uy, deyiblər. Çinin adətləri doğrudan da maraqlıdır — yüz dəfə eşitməkdənsə, bir dəfə görmək yaxşıdır. |
| 林:对。生日那天大家一起吃饭,有说有笑,王老师一定会很高兴的。 | Lín: Duì. Shēngrì nà tiān dàjiā yìqǐ chī fàn, yǒu shuō yǒu xiào, Wáng lǎoshī yídìng huì hěn gāoxìng de. | Bəli. Ad günündə hamı birlikdə yemək yeyib deyib-güləcək, Van müəllim mütləq sevinəcək. |
- 1.百闻不一见。
- 2.熟能生。
- 3.入乡随。
- 4.小时候我们无忧无。
- 5.大家在饭桌上有说有。
- 6.她一心一地学习。
- 7.好吃是好吃,是太辣了。
- 8.我们要尊别人的习惯。
İnteraktiv
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 传统 | chuántǒng | ənənə; ənənəvi |
| 文化 | wénhuà | mədəniyyət |
| 习惯 | xíguàn | vərdiş, adət |
| 礼物 | lǐwù | hədiyyə |
| 礼貌 | lǐmào | nəzakət; nəzakətli |
| 尊重 | zūnzhòng | hörmət etmək |
| 庆祝 | qìngzhù | qeyd etmək |
| 祝贺 | zhùhè | təbrik etmək |
| 干杯 | gānbēi | badələr dibinə! |
| 美食 | měishí | ləzzətli yemək |
| 茶叶 | cháyè | çay yarpağı |
| 不如 | bùrú | ...qədər yaxşı deyil |
| 原来 | yuánlái | demə |
| 就是 | jiùshì | sadəcə; məhz |
| 不过 | búguò | amma |
| 无 | wú | yoxdur, -sız |
| 互相 | hùxiāng | bir-birinə |
| 客气 | kèqi | nəzakətli; təklif etmək |
| 有趣 | yǒuqù | maraqlı |
| 说法 | shuōfǎ | deyim, ifadə |
| 俗语 | súyǔ | atalar sözü |
| 成语 | chéngyǔ | dördheroqlifli ifadə |
| 风俗 | fēngsú | adət |
Yadda saxla
- 百闻不如一见, 熟能生巧, 入乡随俗, 民以食为天 — dəyişdirilmədən işlənən sabit ifadələrdir.
- A不如B (+ sifət) — «A, B qədər (yaxşı) deyil»; sifətin qabağında 很 olmur.
- 一A一B: əks sözlərlə növbələşmə (一问一答), yaxın sözlərlə «tam» (一心一意).
- 无A无B — «heç … yoxdur» (无忧无虑); 有A有B — iki şey birlikdə (有说有笑).
- X是X,就是/不过… — əvvəl müsbəti təsdiq et, sonra problemi yumşaq de; X hər iki dəfə eynidir.