Leyla universitetin idman klubuna yazılıb. Çinli qrup yoldaşı Çjan Li soruşur: «你有什么爱好?» — «Hobbin nədir?» Leyla cavab verir: «我喜欢游泳,一个星期游三次泳。» Çjan Li gülümsəyir: Leyla 游泳 feilini düzgün «bölüb» — 游 ilə 泳 arasına 三次 qoyub. Niyə belədir? Çünki 游泳 əslində «feil + tamamlıq»dır. Bu dərsdə idman və hobbi sözlərini, belə «ayrılan» feilləri, hərəkətin nə qədər davam etdiyini və neçə dəfə edildiyini deməyi öyrənəcəksən.
İdman və hobbi sözləri
爱好 (àihào) «hobbi»: 你有什么爱好? 运动 (yùndòng) həm «idman», həm də «idmanla məşğul olmaq»dır: 我每天运动. Top oyunlarında feil bədənin hansı hissəsi ilə oynadığından asılıdır: ayaqla — 踢 (tī) «təpikləmək»: 踢足球 «futbol oynamaq»; əllə — 打 (dǎ) «vurmaq»: 打篮球 «basketbol oynamaq», 打羽毛球 «badminton oynamaq» (HSK 3), 打乒乓球 «stolüstü tennis oynamaq» (əlavə söz). Azərbaycan dilində hamısı «oynamaq»dır, çin dilində 打足球 ✗ deyilmir. Mahnı oxumaq — 唱歌 (chàng gē), rəqs etmək — 跳舞 (tiàowǔ, hərfən «rəqs atmaq»), qaçmaq — 跑步 (pǎobù), üzmək — 游泳 (yóuyǒng). Tezlik sözləri: 经常 (jīngcháng) «tez-tez», 有时 (yǒushí, danışıqda 有时候) «bəzən», 一起 (yìqǐ) «birlikdə». Yarış — 比赛 (bǐsài, HSK 3).
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Ayrılan feillər: 游泳 → 游一个小时泳
Ayrılan feil (离合词)Tərif
Bəzi ikihecalı feillər əslində feil + tamamlıq birləşməsidir: 游泳 = 游 «üzmək» + 泳 «üzgü», 跑步 = 跑 «qaçmaq» + 步 «addım», 跳舞 = 跳 «tullanmaq» + 舞 «rəqs», 帮忙 = 帮 «kömək etmək» + 忙 «iş, qayğı», 唱歌 = 唱 + 歌. Belə feillər 离合词 (líhécí, «ayrılıb-birləşən söz») adlanır. Tamamlığa aid hər şey — müddət, dəfə, 的 ilə təyin — iki hissənin arasına girir; 了 və 过 isə birinci hissəyə qoşulur.
| Feil | Bölünmüş forma | Mənası |
|---|---|---|
| 游泳 | 游了一个小时(的)泳 | bir saat üzdü |
| 跑步 | 跑了两次步 | iki dəfə qaçdı |
| 帮忙 | 帮我一个忙 | mənə bir kömək et |
| 跳舞 | 跳了一个晚上的舞 | bütün axşam rəqs etdi |
Bu fikir bizə yad deyil: azərbaycan dilində «kömək etmək» də iki hissədən ibarətdir və arasına söz girə bilir: «böyük kömək etdi». İngilis dilindəki «do me a favour», «have a long swim» da tam belə qurulur — 帮我一个忙 sözbəsöz «help me a favour»dur. Ona görə ayrılan feildən sonra ikinci tamamlıq qoymaq olmaz: 帮忙他 ✗. Doğrusu 帮他 (帮 tək) və ya 帮他的忙. Feil təkrarlananda da yalnız birinci hissə ikiləşir (AAB): 跑跑步, 游游泳, 帮帮忙 — adi feillərin ABAB-ı (休息休息) ilə qarışdırma.
Nümunə 1: bir saat üzdüm
Məsələ
Tərcümə et: «Dünən bir saat üzdüm.»
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Müddət tamamlıqdan əvvəl, ortada: 一个小时 (istəsən 的 ilə).
我昨天游了一个小时的泳。
Wǒ zuótiān yóu le yí gè xiǎoshí de yǒng.
Nümunə 2: kömək istə
Məsələ
Səhvi düzəlt: 你能帮忙我吗?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
你能帮我一个忙吗?
Nǐ néng bāng wǒ yí gè máng ma?
你能帮我吗?
Nǐ néng bāng wǒ ma?
Nə qədər və neçə dəfə? Müddət və 次
«Nə vaxt» əvvəl, «nə qədər» sonraTərif
Zaman nöqtəsi (nə vaxt?) feildən əvvəl gəlir: 我八点跑步 «saat səkkizdə qaçıram». Müddət (nə qədər?) isə feildən sonra: 我跑了半个小时 «yarım saat qaçdım», 请等一会儿 «bir az gözləyin». Dəfələrin sayı da feildən sonra, 次 ilə: 我去了三次 «üç dəfə getdim». Tezlik belə deyilir: dövr + feil + say + 次: 一个星期游三次泳 «həftədə üç dəfə üzür».
Burada bizim dillərlə fərq böyükdür: azərbaycanca «iki il çin dili öyrəndim», «həftədə üç dəfə üzürəm», rusca два года учил китайский deyirik — müddət feildən əvvəl gəlir. Çin dilində isə müddət və dəfə feildən sonradır. Tamamlıq varsa, iki yol var: müddəti tamamlıqdan əvvəl qoy — 学了两年(的)汉语, ya da feili təkrarla — 学汉语学了两年. İkinci forma ilə növbəti dərslərdə daha çox rastlaşacaqsan; indilik onu tanımaq kifayətdir. Şəxs əvəzliyi isə 次-dan əvvəl gəlir: 我见过他两次.
Nümunə 3: həftədə iki dəfə
Məsələ
Tərcümə et: «Həftədə iki dəfə basketbol oynayıram.»
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
2) Feil + say + 次 + tamamlıq: 打两次篮球.
我一个星期打两次篮球。
Wǒ yí gè xīngqī dǎ liǎng cì lánqiú.
3) Səhv: 我一个星期两次打篮球 ✗ — 次 feildən sonra gəlməlidir.
Nümunə 4: nə qədər?
Məsələ
De: 1) «O, yarım saat qaçdı.» 2) «İki il çin dili öyrəndim.»
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
她跑步跑了半个小时。
Tā pǎobù pǎo le bàn gè xiǎoshí.
2) Müddət tamamlıqdan əvvəl:
我学了两年汉语。
Wǒ xué le liǎng nián Hànyǔ.
Səhv: 我两年学了汉语 ✗.
Vərdişlər: 经常, 有时, 一起
| Söz | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|
| 经常 | tez-tez | 我经常跑步。 |
| 常 / 常常 (HSK 3) | tez-tez (danışıq) | 他常常去游泳。 |
| 有时(候) | bəzən | 我有时去打篮球。 |
| 一起 | birlikdə | 我们一起踢足球吧。 |
Hamısı zərflikdir və mübtədadan sonra, feildən əvvəl durur. İngilis dilində «I play football often» demək olar, çin dilində zərflik sona keçmir: 我踢足球经常 ✗ → 我经常踢足球 ✓. 一起 ilə adətən 跟 «ilə» işlənir: 我跟朋友一起打篮球 «dostumla birlikdə basketbol oynayıram». İnkarda 不 zərflikdən əvvəl gəlir: 我不常运动 «tez-tez idman etmirəm».
Cümlələr və dialoq
| 汉字 | Pinyin | Tərcümə |
|---|---|---|
| 你有什么爱好?——我喜欢唱歌和跳舞。 | Nǐ yǒu shénme àihào? — Wǒ xǐhuan chàng gē hé tiàowǔ. | Hobbin nədir? — Mahnı oxumağı və rəqs etməyi xoşlayıram. |
| 我每个星期游三次泳。 | Wǒ měi gè xīngqī yóu sān cì yǒng. | Hər həftə üç dəfə üzürəm. |
| 昨天我跑步跑了半个小时。 | Zuótiān wǒ pǎobù pǎo le bàn gè xiǎoshí. | Dünən yarım saat qaçdım. |
| 你能帮我一个忙吗? | Nǐ néng bāng wǒ yí gè máng ma? | Mənə bir kömək edə bilərsən? |
| 我们经常一起踢足球。 | Wǒmen jīngcháng yìqǐ tī zúqiú. | Biz tez-tez birlikdə futbol oynayırıq. |
| 他有时去打篮球。 | Tā yǒushí qù dǎ lánqiú. | O, bəzən basketbol oynamağa gedir. |
| 我学了两年汉语。 | Wǒ xué le liǎng nián Hànyǔ. | İki il çin dili öyrənmişəm. |
张丽:莱拉,你有什么爱好?
莱拉:我喜欢游泳,一个星期游两次泳。你呢?
张丽:我喜欢打篮球,也喜欢跳舞。
莱拉:你每天都运动吗?
张丽:不是每天。我有时跑跑步,有时打打球。
莱拉:明天下午我们一起去游泳吧!
张丽:好啊!可是我游得不太好,你能帮我一个忙吗?
莱拉:没问题!游完泳我们一起去吃饭吧。
| 汉字 | Pinyin | Tərcümə |
|---|---|---|
| 张丽:莱拉,你有什么爱好? | Zhāng Lì: Láilā, nǐ yǒu shénme àihào? | Leyla, hobbin nədir? |
| 莱拉:我喜欢游泳,一个星期游两次泳。你呢? | Láilā: Wǒ xǐhuan yóuyǒng, yí gè xīngqī yóu liǎng cì yǒng. Nǐ ne? | Üzməyi xoşlayıram, həftədə iki dəfə üzürəm. Bəs sən? |
| 张丽:我喜欢打篮球,也喜欢跳舞。 | Zhāng Lì: Wǒ xǐhuan dǎ lánqiú, yě xǐhuan tiàowǔ. | Mən basketbol oynamağı xoşlayıram, rəqs etməyi də. |
| 莱拉:你每天都运动吗? | Láilā: Nǐ měi tiān dōu yùndòng ma? | Hər gün idman edirsən? |
| 张丽:不是每天。我有时跑跑步,有时打打球。 | Zhāng Lì: Bú shì měi tiān. Wǒ yǒushí pǎopao bù, yǒushí dǎda qiú. | Hər gün yox. Bəzən bir az qaçıram, bəzən top oynayıram. |
| 莱拉:明天下午我们一起去游泳吧! | Láilā: Míngtiān xiàwǔ wǒmen yìqǐ qù yóuyǒng ba! | Sabah günortadan sonra birlikdə üzməyə gedək! |
| 张丽:好啊!可是我游得不太好,你能帮我一个忙吗? | Zhāng Lì: Hǎo a! Kěshì wǒ yóu de bú tài hǎo, nǐ néng bāng wǒ yí gè máng ma? | Yaxşı! Amma mən yaxşı üzmürəm, mənə kömək edə bilərsən? |
| 莱拉:没问题!游完泳我们一起去吃饭吧。 | Láilā: Méi wèntí! Yóu wán yǒng wǒmen yìqǐ qù chī fàn ba. | Problem deyil! Üzüb qurtarandan sonra birlikdə yeməyə gedək. |
- 1.我每个星期游三泳。
- 2.你能帮我一个吗?
- 3.他跑了半个。
- 4.我们一起踢足球。
- 5.他喜欢篮球。
- 6.我们去足球吧。
- 7.你有什么?
- 8.我学了两汉语。
İnteraktiv
| 汉字 | Pinyin | Mənası |
|---|---|---|
| 爱好 | àihào | sevmək, həvəs göstərmək; hobbi |
| 运动 | yùndòng | idmanla məşğul olmaq; idman |
| 足球 | zúqiú | futbol |
| 踢 | tī | təpikləmək; (futbol) oynamaq |
| 篮球 | lánqiú | basketbol |
| 打 | dǎ | vurmaq; (əllə top) oynamaq |
| 球 | qiú | top |
| 游泳 | yóuyǒng | üzmək |
| 跑步 | pǎobù | qaçmaq (idman) |
| 跳舞 | tiàowǔ | rəqs etmək |
| 唱 | chàng | oxumaq (mahnı) |
| 歌 | gē | mahnı |
| 帮忙 | bāngmáng | kömək etmək |
| 比赛 | bǐsài | yarış, oyun — HSK 3 |
| 一起 | yìqǐ | birlikdə |
| 经常 | jīngcháng | tez-tez |
| 有时 | yǒushí | bəzən |
| 常 | cháng | tez-tez — HSK 3 |
| 次 | cì | dəfə |
| 小时 | xiǎoshí | saat (müddət) |
| 一会儿 | yíhuìr | bir az (vaxt) |
| 身体 | shēntǐ | bədən; sağlamlıq |
| 羽毛球 | yǔmáoqiú | badminton — HSK 3 |
| 乒乓球 | pīngpāngqiú | stolüstü tennis (əlavə söz) |
Yadda saxla
- Top oyunları: ayaqla 踢 (踢足球), əllə 打 (打篮球, 打乒乓球).
- Ayrılan feillər (游泳, 跑步, 跳舞, 帮忙) feil + tamamlıqdır: 了, müddət, 次 ortaya girir — 游了一个小时泳, 帮我一个忙.
- Ayrılan feil ikinci tamamlıq qəbul etmir: 帮忙他 ✗ → 帮他的忙; təkrarı AAB-dir: 跑跑步.
- «Nə vaxt» feildən əvvəl, «nə qədər» feildən sonra: 我八点跑步 / 我跑了半个小时.
- Dəfə: feil + say + 次: 去了三次; tezlik: 一个星期游三次泳.
- 经常, 有时, 一起 mübtədadan sonra, feildən əvvəl durur.