«Yol hərəkəti haqqında» Qanunun 81-ci maddəsi qısadır: yol hərəkəti qaydalarının pozulmasında təqsirli olan şəxslər qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyət daşıyırlar. Bu cümlə bir neçə məcəllədə açılır; sürücünün ən çox qarşılaşdığı İnzibati Xətalar Məcəlləsidir (İXM).
Üç növ məsuliyyət
| Növ | Nə vaxt | Harada yazılıb |
|---|---|---|
| İnzibati | qayda pozuntusu, o cümlədən zərər çəkmiş şəxsə yüngül bədən xəsarəti | İnzibati Xətalar Məcəlləsi, 327–346-cı maddələr |
| Cinayət | pozuntu ehtiyatsızlıqdan sağlamlığa az ağır və ya ağır zərər, yaxud ölüm gətirib; belə hadisənin yerindən qaçmaq | Cinayət Məcəlləsi, 263, 263-1, 264-cü maddələr |
| Mülki (əmlak) | vurulmuş zərərin ödənilməsi | sahiblərin mülki məsuliyyəti icbari sığortalanır (Qanun, maddə 30.VII-I) |
İXM-də tənbehlər: cərimə, nəqliyyat vasitəsini idarə etmək hüququnun müəyyən müddətə məhdudlaşdırılması və ən ağır hallarda inzibati həbs. Bir pozuntu bir neçə tənbehə səbəb ola bilər, bəzi pozuntulara isə əlavə olaraq bal yazılır.
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Cərimələr cədvəli
Kursun bütün məbləğləri yalnız bu cədvəldədir. Rəqəmlər İXM-in rəsmi mətnindən götürülüb və 14 iyul 2026-cı il vəziyyətinə uyğundur (həmin tarixli № 462-VIIQD Qanunla edilmiş dəyişikliklər daxil olmaqla). Qanunlar dəyişir — ödənişdən əvvəl rəsmi mənbəni yoxlayın.
| Pozuntu | İXM | Tənbeh | Bal |
|---|---|---|---|
| Sürət həddini 10–20 km/saat aşmaq | 328.1 | 10 manat | — |
| Sürət həddini 21–40 km/saat aşmaq | 328.2 | 50 manat | 2 |
| Sürət həddini 41–60 km/saat aşmaq | 328.3 | 200 manat | 3 |
| Sürət həddini 61 km/saat və daha çox aşmaq | 328.4 | 300 manat | 4 |
| Svetoforun və ya nizamlayıcının qadağanedici işarəsində hərəkəti davam etdirmək; yolayrıcını keçmə və ya sərnişin daşıma qaydalarını pozmaq | 327.2 | 100 manat | 3 |
| Yol nişanlarının və ya nişanlanma xətlərinin tələblərinə riayət etməmək; ara məsafə, yedəyə alma, yük daşıma qaydalarını pozmaq | 327.1 | 40 manat | — |
| Ümumi istifadədə olan nəqliyyat vasitələri üçün zolaqla hərəkət etmək | 327.1-1 | 100 manat | 2 |
| Birtərəfli yolda əks istiqamətdə hərəkət etmək | 327.4 | 150 manat | 4 |
| Dəmiryol keçidindən keçmə qaydalarını pozmaq | 327-1.1 | 200 manat; bir il ərzində təkrar — idarəetmə hüququnun 3 aydan 6 ayadək məhdudlaşdırılması (327-1.2) | 4 |
| Piyadaya yol verməmək | 330 | 50 manat | — |
| Xüsusi siqnallı, keçid üstünlüyü olan nəqliyyat vasitəsinə yol verməmək | 331 | 100 manat | 3 |
| Polis əməkdaşının dayanmaq tələbini yerinə yetirməmək | 327.3 | 100 manat | 4 |
| Qaydaları pozmuş sürücünün hadisə yerindən yayınması | 327.6 | 100 manat | 4 |
| Pozuntu nəticəsində zərər çəkmiş şəxsə yüngül bədən xəsarəti | 327.8 | 300 manat və ya idarəetmə hüququnun 6 aydan 1 ilədək məhdudlaşdırılması | 5* |
| Təhlükəsizlik kəmərini bağlamadan idarə etmək | 329.1 | 40 manat | — |
| Sərnişinin kəməri bağlamaması (cərimə sərnişinə) | 338.3 | 30 manat | — |
| Motodəbilqəsiz motosiklet və ya moped sürmək | 329.2 | 40 manat | — |
| Hərəkət zamanı telefonu əldə saxlamaqla istifadə etmək | 342.6 | 50 manat | — |
| İdarəetmə hüququ olmadan sürmək | 332.2 | 200 manat; bir il ərzində təkrar və ya hüququ məhdudlaşdırılmış halda — 400 manat (332.3) | — |
| Alkoqol sərxoşluğu vəziyyətində sürmək | 333.1 | 400 manat və ya 6 aydan 1 ilədək məhdudlaşdırma; bir il ərzində təkrar — 2 il məhdudlaşdırma ilə 500 manat və ya 15 günədək inzibati həbs (333.2) | 5* |
| Narkotik, psixotrop və ya güclü təsirli maddələrin təsiri altında sürmək | 333-1.1 | 600 manat və ya 6 aydan 1 ilədək məhdudlaşdırma | 5* |
| Sərxoşluğun yoxlanılması üçün tibbi müayinədən imtina | 343.1 | 400 manat və ya 6 aydan 1 ilədək məhdudlaşdırma | 5* |
| Sahibin avtomobili sərxoş olduğunu bildiyi şəxsə verməsi | 336.1 | 100 manat (fiziki şəxs) | — |
| Tormoz sistemi və ya sükanı nasaz avtomobili istismar etmək; şüşələrə qanunla icazə verilməyən örtük çəkmək | 342.2 | 150 manat | — |
| İşıq cihazları, şüşəsilənləri, şinləri və ya mühərriki nasaz avtomobili istismar etmək | 342.5 | 50 manat | — |
| Vaxtında texniki baxışdan keçirmədən idarə etmək | 339.1-1 | 50 manat | — |
| Dayanma və ya durma qaydalarını pozmaq (ümumi hal) | 346.1 | 20 manat | — |
| Səkidə dayanmaq və ya durmaq | 346.9 | 60 manat | 2 |
| Hərəkət hissəsinin kənarında ikinci cərgədə dayanmaq və ya durmaq | 346.4 | 80 manat | 2 |
Ballar sistemi
- Bəzi xətalar 2, 3, 4 və ya 5 balla qiymətləndirilir (İXM, 327-ci maddənin Qeydi, 1 və 5-ci bəndlər).
- Bal qərar qüvvəyə mindiyi gündən 1 il qüvvədə qalır (Qeyd, 6).
- Bir il ərzində 20 və daha çox bal toplayan sürücünün idarəetmə hüququ 6 ay müddətinə məhdudlaşdırılır (İXM 327.7).
- Vəsiqəsi idarə etdiyi avtomobilin kateqoriyasına uyğun olmayan sürücü balla qiymətləndirilən xəta törədəndə idarəetmə hüququ olmadan sürməyə görə məsuliyyət daşıyır və xətanın balı da ona yazılır (Qeyd, 2).
Cinayət məsuliyyəti nə vaxt başlayır
Zərər çəkmiş şəxsə yüngül bədən xəsarəti hələ inzibati xətadır (İXM 327.8). Pozuntu ehtiyatsızlıqdan sağlamlığa az ağır və ya ağır zərər, yaxud ölüm gətiribsə, bu artıq cinayətdir (Cinayət Məcəlləsi, 263-cü maddə); sərxoş və ya idarəetmə hüququ olmayan sürücü üçün daha ağır 263-1-ci maddə var. Cəzalara idarəetmə hüququndan məhrumetmə və azadlıqdan məhrumetmə daxildir.
Belə nəticələrdən sonra hadisə yerindən qaçmaq ayrıca cinayətdir (Cinayət Məcəlləsi, 264-cü maddə). Amma zərər çəkənə kömək üçün hadisə yerini tərk edən sürücü həm bu maddə, həm də İXM 327.6 üzrə məsuliyyətdən azaddır.
Radar: 105 km/saat
Məsələ
Məhdudiyyət 60 km/saat olan küçədə radar Elvinin sürətini 105 km/saat ölçüb. Hansı maddə, nə qədər cərimə və neçə bal?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
İXM 328.3: 200 manat və 3 bal.
Ballar toplanır
Məsələ
Bir il ərzində Aysel hər biri ayrıca qərarla tənbeh alıb: iki dəfə sürəti 61 km/saatdan çox aşıb, iki dəfə svetoforun qadağanedici işarəsində keçib, bir dəfə səkidə durub. Nə olur?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
16 < 20 — idarəetmə hüququ hələ məhdudlaşdırılmır, ballar isə bir il qüvvədədir.
Daha bir 4 ballıq xəta cəmi 20-yə çatdırar → hüquq 6 ay məhdudlaşdırılır (İXM 327.7).
Yenidən sərxoş
Məsələ
Murad alkoqol sərxoşluğu vəziyyətində saxlanılıb. 8 ay əvvəl də eyni xətaya görə tənbeh alıb. Nə gözləyir?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
İdarəetmə hüququ 2 il məhdudlaşdırılır və üstəlik 500 manat cərimə və ya 15 günədək inzibati həbs tətbiq olunur.
Yadda saxla
- Qanunun 81-ci maddəsi: qayda pozuntusunda təqsirli olan məsuliyyət daşıyır — inzibati, cinayət və ya mülki.
- Sürət: 10–20 km/saat — balsız, 21–40 — 2 bal, 41–60 — 3 bal, 61+ — 4 bal (İXM 328).
- Bal 1 il qüvvədədir; bir il ərzində 20 və daha çox bal — idarəetmə hüququ 6 ay məhdudlaşdırılır (İXM 327.7).
- Yüngül xəsarət — İXM 327.8; az ağır, ağır xəsarət və ya ölüm — Cinayət Məcəlləsi 263 (sərxoş və ya hüquqsuz sürücüdə — 263-1).
- Bütün məbləğlər 14 iyul 2026-cı il vəziyyətinə uyğundur; ödənişdən əvvəl rəsmi mətni yoxlayın.