Norveçdə yayda gecə də qaranlıq düşmür, Konqo meşələrində il boyu isti yağış yağır, Avstraliyanın daxilində isə aylarla bir damla su düşməyə bilər. Dünyanı öyrənməyin rahat yolu onu böyük regionlara bölməkdir. Gəl beş regionu — Avropa, Asiya, Afrika, Amerika və Okeaniyanı müqayisə edək.
Beş region bir baxışda
| Region | Sahə, mln km² | Əhali (təxminən) | Diqqətəlayiq cəhət |
|---|---|---|---|
| Avropa | 10 | 745 milyon | ən yaşlı əhali |
| Asiya | 44 | 4,8 milyard | bəşəriyyətin təxminən 60%-i |
| Afrika | 30 | 1,5 milyard | ən gənc və ən sürətlə artan əhali |
| Amerika | 42 | 1 milyarddan bir qədər çox | Şimaldan cənuba ən uzun region |
| Okeaniya | 8,5 | 45 milyon | minlərlə ada, ən az əhali |
İnteraktiv
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Avropa və Asiya
Avropa Avrasiyanın qərbindəki kiçik, lakin sıx məskunlaşmış dünya hissəsidir. Atlantik okeanından gələn isti cərəyan və qərb küləkləri Qərbi Avropanın qışını yumşaq edir. Ən uzun çayı Xəzərə tökülən Volqadır (təxminən 3500 km), Dunay isə 10 ölkədən keçir — dünyada heç bir çay bu qədər ölkədən keçmir. Tamamilə Avropada yerləşən ən böyük ölkə Ukrayna, Avropa İttifaqının (27 dövlət) ən çox əhalisi olan ölkəsi isə Almaniyadır. Avropa əhalisinin orta yaşı 40-dan çoxdur.
Asiya ən böyük və ən çox əhalisi olan dünya hissəsidir: Hindistan və Çinin hər birində 1,4 milyarddan çox insan yaşayır. Burada həm Yerin ən yüksək nöqtəsi — Everest (8849 m), həm də quruda ən alçaq yer — okean səviyyəsindən 400 m-dən çox aşağıda olan Ölü dəniz sahili var. Cənubi və Şərqi Asiyada həyat mussonlardan asılıdır: yayda okeandan gələn küləklər leysan yağışlar gətirir. Qazaxıstan dünyanın dənizə çıxışı olmayan ən böyük ölkəsi, İndoneziya isə minlərlə adadan ibarət ən böyük arxipelaq dövlətidir.
Afrika
Ekvator Afrikanı təxminən ortadan kəsir, buna görə təbii zonalar şimalda və cənubda güzgüdəki kimi təkrarlanır: ekvatorial meşələr → savannalar → səhralar → subtropik kolluqlar. Şimalda dünyanın ən böyük isti səhrası — Böyük Səhra (təxminən 9 mln km²) yerləşir, onun içindən Nil (təxminən 6650 km) axır. Ən yüksək zirvə Tanzaniyadakı Kilimancarodur (5895 m). Afrikada BMT-yə üzv olan 54 ölkə var: sahəsinə görə ən böyüyü Əlcəzair, əhalisinə görə ən böyüyü Nigeriyadır. Afrika əhalisinin orta yaşı təxminən 19-dur — dünyada ən gənc regiondur. Konqo Demokratik Respublikası dünya kobaltının təxminən 70%-ni hasil edir; bu metal telefon və elektromobil batareyaları üçün vacibdir.
Nümunə: əhalinin sıxlığını müqayisə et
Məsələ
Avstraliyanın sahəsi təxminən 7,7 mln km², əhalisi 27 milyon nəfərdir. Banqladeşin sahəsi təxminən 148 000 km², əhalisi təxminən 170 milyon nəfərdir. Hər ölkədə əhalinin sıxlığını tap və müqayisə et (D = P / S).
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
Banqladeş: 170 000 000 / 148 000 ≈ 1150 nəfər/km².
1150 / 3,5 ≈ 330 — Banqladeş təxminən 330 dəfə daha sıx məskunlaşıb.
Amerika və Okeaniya
Amerika Şimali və Cənubi Amerika materiklərini birləşdirir. Qərb sahili boyunca dağlar uzanır: Şimali Amerikada Qayalı dağlar, Cənubi Amerikada isə quruda ən uzun dağ silsiləsi olan And dağları (təxminən 7000 km). Andların ən yüksək zirvəsi Akonkaqua (6961 m) Asiyadan kənarda ən hündür dağdır. Amazon dünyanın ən sulu çayıdır və ən böyük tropik meşəni qidalandırır. Sahəsinə görə dünyada ikinci olan Kanada seyrək məskunlaşıb, ABŞ isə əhalisinə görə dünyada üçüncüdür. Latın Amerikası sakinlərinin təxminən 80%-i şəhərlərdə yaşayır.
Okeaniya Avstraliyanı, Yeni Zelandiyanı, Yeni Qvineyanı və Sakit okeandakı minlərlə adanı (Melaneziya, Mikroneziya, Polineziya) əhatə edir. Avstraliya ən quraq məskunlaşmış materikdir: onun daxili hissəsi səhra və yarımsəhradır, ona görə əhalinin çoxu sahillərdə, xüsusən cənub-şərqdə yaşayır. Şimal-şərq sahili boyunca dünyanın ən böyük mərcan rifləri sistemi — Böyük Sədd rifi (təxminən 2300 km) uzanır. Tuvalu və Kiribati kimi alçaq mərcan adaları okean səviyyəsinin qalxmasından ən çox təhlükə altında olan ölkələrdəndir.
İnteraktiv
Yadda saxla
- Asiya ən böyük və ən çox əhalisi olan regiondur — bəşəriyyətin təxminən 60%-i.
- Avropanın əhalisi ən yaşlı, Afrikanınkı isə ən gənc və ən sürətlə artandır.
- Afrikanı ekvator ortadan kəsir, ona görə təbii zonalar şimalda və cənubda təkrarlanır.
- Andlar quruda ən uzun dağ silsiləsidir; Amazon ən sulu çaydır.
- Avstraliya ən quraq məskunlaşmış materikdir; əhalisi əsasən sahillərdə yaşayır.