Brauzerdə məlumatın saxlanması: localStorage və cookie

localStorage və sessionStorage JSON ilə, həddlər və xətalar, storage hadisəsi, cookie-lər və onların atributları, IndexedDB-yə baxış, nəyi saxlamaq olmaz; yeniləmədən sonra da qalan tapşırıqlar siyahısı.

  • Orta
  • 22 dəq
  • 12 sual
  • 39 dərsdən 15-cisi

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • localStorage və sessionStorage-də məlumatı JSON ilə təhlükəsiz yazmaq və oxumaq
  • Həddləri, xətaları və vərəqlər arasında storage hadisəsini nəzərə almaq
  • Cookie-ləri və onların atributlarını oxumaq, yazmaq və izah etmək
  • Məlumat üçün düzgün yeri seçmək və nəyi brauzerdə saxlamaq olmadığını bilmək

«DOM və hadisələr» dərsində tapşırıqlar siyahısı qurmuşdun, amma səhifəni yeniləyəndə bütün tapşırıqlar yox olur. Gecə rejimini seçən istifadəçi hər dəfə yenidən seçməli olur, uzun formanın qaralaması isə təsadüfən bağlanan vərəqlə birlikdə itir. Brauzerin məlumatı istifadəçinin öz cihazında saxlamaq üçün bir neçə yeri var: localStorage, sessionStorage, cookie və IndexedDB. Bu dərsdə onların hər birinin nə vaxt yarandığını, harada yaşadığını, nə qədər tutduğunu, nəyi saxlamaq olar, nəyi isə qətiyyən olmaz — öyrənəcəksən.

localStorage və sessionStorage

Web StorageTərif

Brauzerin hər mənşə üçün ayrıca saxladığı «açar – qiymət» anbarı; açarlar və qiymətlər yalnız sətirdir. Mənşə protokol, host və portdan ibarətdir: https://educora.az və http://educora.az iki fərqli mənşədir və bir-birinin məlumatını görmür.

İki anbarın API-si eynidir: setItem(key, value), getItem(key) (açar yoxdursa, null), removeItem(key), clear() və length. Fərq ömürdədir. localStorage sən və ya istifadəçi silənə qədər yaşayır və həmin mənşənin bütün vərəqlərində ortaqdır. sessionStorage isə hər vərəq üçün ayrıdır: yeniləmədən sağ çıxır, amma vərəq bağlananda silinir — bir dəfəlik qaralamalar və addım-addım formalar üçün əladır.

JavaScript
localStorage.setItem('theme', 'dark');
localStorage.setItem('visits', 3);
console.log(localStorage.getItem('theme'));
console.log(localStorage.getItem('visits'), typeof localStorage.getItem('visits'));
console.log(localStorage.getItem('missing'));
console.log(localStorage.length);

localStorage.removeItem('theme');
console.log(localStorage.length, localStorage.getItem('theme'));
localStorage.clear();
console.log(localStorage.length);

sessionStorage.setItem('draft', 'Hello');
console.log(sessionStorage.getItem('draft'), localStorage.getItem('draft'));

Gözlənilən nəticə

dark
3 string
null
2
1 null
0
Hello null
Bu kod real səhifə tələb edir: istənilən saytda F12 ilə DevTools-u aç və Console vərəqində işə sal. Yaddaşın məzmununu Application › Storage bölməsində (Firefox-da Storage) görmək və dəyişmək olar.
XüsusiyyətlocalStoragesessionStorageCookieIndexedDB
Ömrüsilinənə qədərvərəq bağlanana qədərMax-Age/Expires-ə qədərsilinənə qədər
Həcmimənşəyə təxminən 5 MBmənşəyə təxminən 5 MBbir cookie təxminən 4 KBçox böyük, diskdən asılıdır
Serverə gedir?yoxyoxhər sorğu ilə avtomatikyox
Nə saxlayırsətirlər, sinxron APIsətirlər, sinxron APIbir sətir document.cookieobyektlər, fayllar, asinxron API

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Yalnız sətirlər: JSON ilə saxlamaq

setItem hər qiyməti String(value) ilə sətrə çevirir. Ədəd '3', false isə 'false' olur — və 'false' boş olmayan sətir olduğu üçün if-də doğru sayılır. Obyekt '[object Object]'-ə çevrilir və məlumat birdəfəlik itir. Ona görə strukturlu məlumatı JSON.stringify ilə yaz, JSON.parse ilə oxu («JSON və xətaların emalı» dərsinə bax).

JavaScript
localStorage.setItem('user', { name: 'Aysel' });
localStorage.setItem('cart', [1, 2, 3]);
localStorage.setItem('done', false);
console.log(localStorage.getItem('user'));
console.log(localStorage.getItem('cart'));
console.log(localStorage.getItem('done') ? 'truthy!' : 'falsy');

localStorage.setItem('user', JSON.stringify({ name: 'Aysel', level: 3 }));
const user = JSON.parse(localStorage.getItem('user'));
console.log(user.name, user.level + 1);
console.log(JSON.parse(localStorage.getItem('nothing')));

Gözlənilən nəticə

[object Object]
1,2,3
truthy!
Aysel 4
null

Son sətir faydalı hiylədir: JSON.parse(null) xəta vermir, null qaytarır. Aşağıdakı nümunə səhifəsiz işləyən konsolda icra olunur, ona görə localStorage-in yerinə eyni iki metodu olan kiçik əvəzedici obyekt götürürük. Brauzerdə onun yerinə localStorage qoysan, kod dəyişmir — funksiyaları belə yoxlamaq (test etmək) da rahatdır.

JavaScript
const data = new Map();
const storage = {
  getItem: (key) => (data.has(key) ? data.get(key) : null),
  setItem: (key, value) => data.set(key, String(value)),
};

const profile = { name: 'Leyla', born: new Date('2010-05-28'), nickname: undefined };
storage.setItem('profile', JSON.stringify(profile));
console.log(storage.getItem('profile'));

const back = JSON.parse(storage.getItem('profile'));
console.log(back.name, typeof back.born, new Date(back.born).getUTCFullYear());

console.log(JSON.parse(storage.getItem('settings')));
storage.setItem('settings', '{ theme: dark');
try {
  JSON.parse(storage.getItem('settings'));
} catch (error) {
  console.log(error.name);
}
Gözlənilən nəticə
{"name":"Leyla","born":"2010-05-28T00:00:00.000Z"}
Leyla string 2010
null
SyntaxError

Həddlər, xətalar və storage hadisəsi

Brauzerlər localStorage-ə adətən bir mənşə üçün təxminən 5 MB yer verir. Yer dolanda setItem QuotaExceededError atır. Anbar ümumiyyətlə əlçatmaz da ola bilər: istifadəçi saytların məlumatını bloklayıb, səhifə izolə edilmiş çərçivədədir və s. — onda hətta localStorage-ə müraciət SecurityError verir. Ona görə yazma və oxumanı try...catch-ə al. API sinxrondur: böyük məlumatı yazmaq səhifəni dondurur, ona görə burada yalnız kiçik şeylər — parametrlər, qaralamalar, siyahılar — saxla.

JavaScript
try {
  localStorage.setItem('big', 'x'.repeat(6 * 1024 * 1024));
} catch (error) {
  console.log(error.name);
}
console.log(localStorage.getItem('big'));

Gözlənilən nəticə

QuotaExceededError
null

localStorage dəyişəndə brauzer eyni mənşənin digər vərəqlərində storage hadisəsini yaradır (dəyişikliyi edən vərəqdə yox). Hadisə obyektində key, oldValue, newValue və url var. Bununla bir vərəqdə seçilən mövzunu və ya hesabdan çıxışı bütün açıq vərəqlərə ötürmək olar.

JavaScript
// tab 2 listens
window.addEventListener('storage', (event) => {
  console.log(event.key, event.oldValue, '->', event.newValue);
});

// tab 1 writes
localStorage.setItem('theme', 'light');
localStorage.setItem('theme', 'dark');

Gözlənilən nəticə

theme null -> light
theme light -> dark
Çıxış ikinci vərəqin konsolunda görünür; birinci vərəq heç nə almır.

Aşağıdakı önizləmə mövzunu və ziyarətlərin sayını yadda saxlayır. Diqqət et: bu səhifədəki önizləmə təhlükəsizlik üçün izolə edilmiş çərçivədə (sandbox) işləyir və brauzer orada anbarı bloklayır. Ona görə kod try...catch ilə yoxlayır və lazım olanda yaddaşdakı Map-ə keçir — real saytlarda da anbar bloklananda belə etmək lazımdır. Nəticəni görmək üçün kodu .html faylı kimi saxla və brauzerdə aç: orada sayğac hər yeniləmədə artacaq.

HTML
<style>
  body { font-family: system-ui, sans-serif; padding: 12px; }
  body.dark { background: #1e1e2e; color: #eee; }
  #note { color: #c47f00; font-size: 14px; }
</style>
<button id="toggle">Switch theme</button>
<p>Visits: <b id="visits"></b></p>
<p id="note"></p>

<script>
  function getStorage() {
    try {
      localStorage.setItem('__test', '1');
      localStorage.removeItem('__test');
      return localStorage;
    } catch (error) {
      const note = document.querySelector('#note');
      note.textContent = `Storage is blocked here (${error.name}): data is kept in memory only.`;
      const memory = new Map();
      return { getItem: (k) => memory.get(k) ?? null, setItem: (k, v) => memory.set(k, String(v)) };
    }
  }

  const store = getStorage();
  const visits = Number(store.getItem('visits') ?? 0) + 1;
  store.setItem('visits', visits);
  document.querySelector('#visits').textContent = visits;

  if (store.getItem('theme') === 'dark') document.body.classList.add('dark');
  document.querySelector('#toggle').addEventListener('click', () => {
    const dark = document.body.classList.toggle('dark');
    store.setItem('theme', dark ? 'dark' : 'light');
  });
</script>
Önizləmə

Cookie-lər

Cookie domenə bağlı kiçik mətn parçasıdır (təxminən 4 KB) və brauzer onu həmin domenə gedən hər sorğuya avtomatik əlavə edir. Server onu Set-Cookie başlığı ilə qoyur — giriş seansı adətən belə saxlanır. JavaScript-də API qəribədir: document.cookie = 'ad=qiymət; atributlar' bütün cookie-ləri əvəz etmir, yalnız bir cookie-ni əlavə edir və ya yeniləyir; oxuyanda isə document.cookie bütün görünən cookie-ləri ad=qiymət; ad2=qiymət2 sətri kimi qaytarır. Silmək üçün max-age=0 ver. Qiymətdəki boşluq, ; və qeyri-latın hərflər üçün encodeURIComponent işlət.

JavaScript
document.cookie = 'theme=dark; max-age=31536000; path=/';
document.cookie = 'lang=az; path=/; samesite=lax';
console.log(document.cookie);

document.cookie = 'theme=; max-age=0; path=/';
console.log(document.cookie);

document.cookie = 'cart=' + encodeURIComponent('[1,2]') + '; path=/';
console.log(document.cookie);

Gözlənilən nəticə

theme=dark; lang=az
lang=az
lang=az; cart=%5B1%2C2%5D

Atributlar cookie-nin harada və nə qədər yaşadığını idarə edir: max-age (saniyə) və ya expires ömrü, path və domain görünmə sahəsini, secure yalnız HTTPS ilə göndərilməyi, samesite (lax, strict, none) başqa saytlardan gələn sorğularda göndərilib-göndərilməməyi müəyyən edir. HttpOnly cookie-ni JavaScript-dən tamamilə gizlədir — onu yalnız server qoya bilər. Bu atributların hücumlardan necə qoruduğunu «Təhlükəsizlik və yaxşı təcrübələr» dərsində görəcəksən. Sətri obyektə çevirmək üçün kiçik funksiya:

JavaScript
function parseCookies(cookieString) {
  const result = {};
  for (const part of cookieString.split('; ')) {
    if (!part) continue;
    const index = part.indexOf('=');
    const name = part.slice(0, index);
    result[name] = decodeURIComponent(part.slice(index + 1));
  }
  return result;
}

const cookies = parseCookies('theme=dark; lang=az; cart=%5B1%2C2%5D');
console.log(cookies);
console.log(cookies.lang, JSON.parse(cookies.cart).length);
console.log(parseCookies(''));
Gözlənilən nəticə
{ theme: 'dark', lang: 'az', cart: '[1,2]' }
az 2
{}
Brauzerdə parseCookies(document.cookie) yaz.

Nəyi saxlamaq olmaz, IndexedDB və məxfilik

localStorage-i səhifədəki istənilən skript oxuya bilər: sənin kodun, reklam və analitika skriptləri, sındırılmış kitabxana və ya XSS ilə yeridilmiş kod. Ona görə giriş tokenlərini, parolları, kart məlumatlarını və şəxsi sənədləri orada saxlama. Seans üçün server tərəfindən qoyulan HttpOnly; Secure; SameSite cookie daha təhlükəsizdir: skript onu oxuya bilmir. Həm də unutma: istifadəçi saxlanmış hər şeyi DevTools-da görə və dəyişə bilər, ona görə serverə gələn «qiymət», «rol» və ya «bal» kimi məlumata etibar etmə.

Böyük və ya mürəkkəb məlumat üçün brauzerdə tam verilənlər bazası var: IndexedDB. O, obyektləri, massivləri, tarixləri və faylları (Blob) birbaşa saxlayır, indekslə axtarır, tranzaksiyalarla işləyir, həcmi localStorage-dən dəfələrlə böyükdür və API-si asinxrondur — səhifəni dondurmur. Oflayn işləyən veb tətbiqlər (PWA) məhz onu işlədir. Onun öz API-si hadisələrə əsaslanır və uzundur, ona görə çox vaxt idb və ya Dexie.js kimi kiçik kitabxanalardan istifadə edirlər. Nəhayət, məxfilik: Avropa İttifaqında GDPR və ePrivacy qaydaları analitika və reklam üçün cookie-lərə — eləcə də cihazda saxlanan digər məlumata — istifadəçinin razılığını tələb edir; zəruri olmayan heç nəyi saxlama.

Mini layihə: yadda qalan tapşırıqlar siyahısı

  1. Açar seç və versiya ver

    'todos-v1': məlumatın quruluşu dəyişsə, v2-yə keçib köhnəni çevirə bilərsən.

  2. Təhlükəsiz oxu

    load() JSON-u try...catch ilə oxuyur; boş və ya pozulmuş məlumatda başlanğıc siyahını qaytarır.

  3. Hər dəyişiklikdən sonra yaz

    save() bütün massivi JSON.stringify ilə yazır və yer çatmayanda xətanı tutur.

  4. Məlumatdan çək

    render() siyahını hər dəfə massivdən yenidən qurur — ekran həmişə məlumata uyğun olur.

HTML
<style>
  li { cursor: pointer; margin: 4px 0; }
  .done { text-decoration: line-through; color: gray; }
</style>
<input id="task" placeholder="New task"> <button id="add">Add</button>
<ul id="list"></ul>
<p id="note" style="color: #c47f00"></p>

<script>
  const KEY = 'todos-v1';
  const START = [{ text: 'Learn localStorage', done: false }];
  let store = null;
  try {
    store = localStorage;
    store.getItem(KEY);
  } catch {
    store = null;
    document.querySelector('#note').textContent = 'Storage is blocked in this preview: nothing is saved.';
  }

  function load() {
    try { return JSON.parse(store.getItem(KEY)) ?? START; } catch { return START; }
  }
  function save() {
    try { store?.setItem(KEY, JSON.stringify(todos)); } catch (e) { console.warn('Not saved:', e.name); }
  }

  let todos = load();
  const list = document.querySelector('#list');
  function render() {
    list.replaceChildren(...todos.map((todo) => {
      const li = document.createElement('li');
      li.textContent = todo.text;
      li.classList.toggle('done', todo.done);
      li.addEventListener('click', () => { todo.done = !todo.done; save(); render(); });
      return li;
    }));
  }

  document.querySelector('#add').addEventListener('click', () => {
    const input = document.querySelector('#task');
    if (input.value.trim()) todos.push({ text: input.value.trim(), done: false });
    input.value = '';
    save();
    render();
  });
  render();
</script>
Önizləmə

Önizləmədə qeyd görünəcək və siyahı yalnız önizləmə yenidən başlayana qədər qalacaq. Kodu faylda açsan, tapşırıq əlavə et, birini işarələ və səhifəni yenilə — siyahı yerində qalacaq. DevTools-un Application › Local storage bölməsində todos-v1 açarının JSON-unu da görəcəksən.

Tapşırıq

loadJSON(storage, key, fallback) funksiyasını yaz: açar yoxdursa (getItem null qaytarır) və ya mətn düzgün JSON deyilsə, fallback qaytarsın, əks halda oxunmuş qiyməti. storage brauzerdə localStorage olacaq; burada eyni metodlu əvəzedici verilib.

Tapşırıq · JavaScript
function loadJSON(storage, key, fallback) {
  // read the text, handle null and broken JSON
}

const fake = new Map([['score', '42'], ['user', '{"name":"Murad"}'], ['bad', '{oops']]);
const storage = { getItem: (key) => fake.get(key) ?? null };

console.log(loadJSON(storage, 'score', 0));
console.log(loadJSON(storage, 'user', null).name);
console.log(loadJSON(storage, 'bad', 'fallback'));
console.log(loadJSON(storage, 'missing', []));
Gözlənilən nəticə
42
Murad
fallback
[]

Tapşırıq

cookieString(name, value, options) document.cookie-yə yazmaq üçün sətir qursun: ad və qiymət encodeURIComponent ilə, sonra ; path=/, maxAge verilibsə ; max-age=…, sonda ; samesite=… (standart lax).

Tapşırıq · JavaScript
function cookieString(name, value, { maxAge, sameSite = 'lax' } = {}) {
  // build "name=value; path=/; max-age=...; samesite=..."
}

console.log(cookieString('theme', 'dark', { maxAge: 60 * 60 * 24 * 30 }));
console.log(cookieString('city', 'Bakı'));
console.log(cookieString('cart', '[1,2]', { maxAge: 0, sameSite: 'strict' }));
Gözlənilən nəticə
theme=dark; path=/; max-age=2592000; samesite=lax
city=Bak%C4%B1; path=/; samesite=lax
cart=%5B1%2C2%5D; path=/; max-age=0; samesite=strict

Yadda saxla

  • Web Storage mənşəyə bağlı «açar – qiymət» anbarıdır: localStorage silinənə qədər, sessionStorage vərəq bağlanana qədər yaşayır.
  • Yalnız sətirlər: JSON.stringify ilə yaz, JSON.parse-ı try...catch və ehtiyat qiymətlə oxu.
  • Təxminən 5 MB, sinxron API; dolanda QuotaExceededError, bloklananda SecurityError; storage hadisəsi digər vərəqlərə gəlir.
  • Cookie hər sorğu ilə serverə gedir; document.cookie bir cookie yazır, hamısını bir sətirdə oxuyur; HttpOnly, Secure, SameSite onu qoruyur.
  • Token, parol və şəxsi məlumatı localStorage-də saxlama; böyük və strukturlu məlumat üçün IndexedDB var.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

12 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 12

Sual 1 / 12. localStorage.setItem('n', 5)-dən sonra typeof localStorage.getItem('n') nədir?