«DOM və hadisələr» dərsində tapşırıqlar siyahısı qurmuşdun, amma səhifəni yeniləyəndə bütün tapşırıqlar yox olur. Gecə rejimini seçən istifadəçi hər dəfə yenidən seçməli olur, uzun formanın qaralaması isə təsadüfən bağlanan vərəqlə birlikdə itir. Brauzerin məlumatı istifadəçinin öz cihazında saxlamaq üçün bir neçə yeri var: localStorage, sessionStorage, cookie və IndexedDB. Bu dərsdə onların hər birinin nə vaxt yarandığını, harada yaşadığını, nə qədər tutduğunu, nəyi saxlamaq olar, nəyi isə qətiyyən olmaz — öyrənəcəksən.
localStorage və sessionStorage
Web StorageTərif
Brauzerin hər mənşə üçün ayrıca saxladığı «açar – qiymət» anbarı; açarlar və qiymətlər yalnız sətirdir. Mənşə protokol, host və portdan ibarətdir: https://educora.az və http://educora.az iki fərqli mənşədir və bir-birinin məlumatını görmür.
İki anbarın API-si eynidir: setItem(key, value), getItem(key) (açar yoxdursa, null), removeItem(key), clear() və length. Fərq ömürdədir. localStorage sən və ya istifadəçi silənə qədər yaşayır və həmin mənşənin bütün vərəqlərində ortaqdır. sessionStorage isə hər vərəq üçün ayrıdır: yeniləmədən sağ çıxır, amma vərəq bağlananda silinir — bir dəfəlik qaralamalar və addım-addım formalar üçün əladır.
localStorage.setItem('theme', 'dark');
localStorage.setItem('visits', 3);
console.log(localStorage.getItem('theme'));
console.log(localStorage.getItem('visits'), typeof localStorage.getItem('visits'));
console.log(localStorage.getItem('missing'));
console.log(localStorage.length);
localStorage.removeItem('theme');
console.log(localStorage.length, localStorage.getItem('theme'));
localStorage.clear();
console.log(localStorage.length);
sessionStorage.setItem('draft', 'Hello');
console.log(sessionStorage.getItem('draft'), localStorage.getItem('draft'));Gözlənilən nəticə
dark 3 string null 2 1 null 0 Hello null
Console vərəqində işə sal. Yaddaşın məzmununu Application › Storage bölməsində (Firefox-da Storage) görmək və dəyişmək olar.| Xüsusiyyət | localStorage | sessionStorage | Cookie | IndexedDB |
|---|---|---|---|---|
| Ömrü | silinənə qədər | vərəq bağlanana qədər | Max-Age/Expires-ə qədər | silinənə qədər |
| Həcmi | mənşəyə təxminən 5 MB | mənşəyə təxminən 5 MB | bir cookie təxminən 4 KB | çox böyük, diskdən asılıdır |
| Serverə gedir? | yox | yox | hər sorğu ilə avtomatik | yox |
| Nə saxlayır | sətirlər, sinxron API | sətirlər, sinxron API | bir sətir document.cookie | obyektlər, fayllar, asinxron API |
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Yalnız sətirlər: JSON ilə saxlamaq
setItem hər qiyməti String(value) ilə sətrə çevirir. Ədəd '3', false isə 'false' olur — və 'false' boş olmayan sətir olduğu üçün if-də doğru sayılır. Obyekt '[object Object]'-ə çevrilir və məlumat birdəfəlik itir. Ona görə strukturlu məlumatı JSON.stringify ilə yaz, JSON.parse ilə oxu («JSON və xətaların emalı» dərsinə bax).
localStorage.setItem('user', { name: 'Aysel' });
localStorage.setItem('cart', [1, 2, 3]);
localStorage.setItem('done', false);
console.log(localStorage.getItem('user'));
console.log(localStorage.getItem('cart'));
console.log(localStorage.getItem('done') ? 'truthy!' : 'falsy');
localStorage.setItem('user', JSON.stringify({ name: 'Aysel', level: 3 }));
const user = JSON.parse(localStorage.getItem('user'));
console.log(user.name, user.level + 1);
console.log(JSON.parse(localStorage.getItem('nothing')));Gözlənilən nəticə
[object Object] 1,2,3 truthy! Aysel 4 null
Son sətir faydalı hiylədir: JSON.parse(null) xəta vermir, null qaytarır. Aşağıdakı nümunə səhifəsiz işləyən konsolda icra olunur, ona görə localStorage-in yerinə eyni iki metodu olan kiçik əvəzedici obyekt götürürük. Brauzerdə onun yerinə localStorage qoysan, kod dəyişmir — funksiyaları belə yoxlamaq (test etmək) da rahatdır.
const data = new Map();
const storage = {
getItem: (key) => (data.has(key) ? data.get(key) : null),
setItem: (key, value) => data.set(key, String(value)),
};
const profile = { name: 'Leyla', born: new Date('2010-05-28'), nickname: undefined };
storage.setItem('profile', JSON.stringify(profile));
console.log(storage.getItem('profile'));
const back = JSON.parse(storage.getItem('profile'));
console.log(back.name, typeof back.born, new Date(back.born).getUTCFullYear());
console.log(JSON.parse(storage.getItem('settings')));
storage.setItem('settings', '{ theme: dark');
try {
JSON.parse(storage.getItem('settings'));
} catch (error) {
console.log(error.name);
}Gözlənilən nəticə
{"name":"Leyla","born":"2010-05-28T00:00:00.000Z"}
Leyla string 2010
null
SyntaxErrorHəddlər, xətalar və storage hadisəsi
Brauzerlər localStorage-ə adətən bir mənşə üçün təxminən 5 MB yer verir. Yer dolanda setItem QuotaExceededError atır. Anbar ümumiyyətlə əlçatmaz da ola bilər: istifadəçi saytların məlumatını bloklayıb, səhifə izolə edilmiş çərçivədədir və s. — onda hətta localStorage-ə müraciət SecurityError verir. Ona görə yazma və oxumanı try...catch-ə al. API sinxrondur: böyük məlumatı yazmaq səhifəni dondurur, ona görə burada yalnız kiçik şeylər — parametrlər, qaralamalar, siyahılar — saxla.
try {
localStorage.setItem('big', 'x'.repeat(6 * 1024 * 1024));
} catch (error) {
console.log(error.name);
}
console.log(localStorage.getItem('big'));Gözlənilən nəticə
QuotaExceededError null
localStorage dəyişəndə brauzer eyni mənşənin digər vərəqlərində storage hadisəsini yaradır (dəyişikliyi edən vərəqdə yox). Hadisə obyektində key, oldValue, newValue və url var. Bununla bir vərəqdə seçilən mövzunu və ya hesabdan çıxışı bütün açıq vərəqlərə ötürmək olar.
// tab 2 listens
window.addEventListener('storage', (event) => {
console.log(event.key, event.oldValue, '->', event.newValue);
});
// tab 1 writes
localStorage.setItem('theme', 'light');
localStorage.setItem('theme', 'dark');Gözlənilən nəticə
theme null -> light theme light -> dark
Aşağıdakı önizləmə mövzunu və ziyarətlərin sayını yadda saxlayır. Diqqət et: bu səhifədəki önizləmə təhlükəsizlik üçün izolə edilmiş çərçivədə (sandbox) işləyir və brauzer orada anbarı bloklayır. Ona görə kod try...catch ilə yoxlayır və lazım olanda yaddaşdakı Map-ə keçir — real saytlarda da anbar bloklananda belə etmək lazımdır. Nəticəni görmək üçün kodu .html faylı kimi saxla və brauzerdə aç: orada sayğac hər yeniləmədə artacaq.
<style>
body { font-family: system-ui, sans-serif; padding: 12px; }
body.dark { background: #1e1e2e; color: #eee; }
#note { color: #c47f00; font-size: 14px; }
</style>
<button id="toggle">Switch theme</button>
<p>Visits: <b id="visits"></b></p>
<p id="note"></p>
<script>
function getStorage() {
try {
localStorage.setItem('__test', '1');
localStorage.removeItem('__test');
return localStorage;
} catch (error) {
const note = document.querySelector('#note');
note.textContent = `Storage is blocked here (${error.name}): data is kept in memory only.`;
const memory = new Map();
return { getItem: (k) => memory.get(k) ?? null, setItem: (k, v) => memory.set(k, String(v)) };
}
}
const store = getStorage();
const visits = Number(store.getItem('visits') ?? 0) + 1;
store.setItem('visits', visits);
document.querySelector('#visits').textContent = visits;
if (store.getItem('theme') === 'dark') document.body.classList.add('dark');
document.querySelector('#toggle').addEventListener('click', () => {
const dark = document.body.classList.toggle('dark');
store.setItem('theme', dark ? 'dark' : 'light');
});
</script>Cookie-lər
Cookie domenə bağlı kiçik mətn parçasıdır (təxminən 4 KB) və brauzer onu həmin domenə gedən hər sorğuya avtomatik əlavə edir. Server onu Set-Cookie başlığı ilə qoyur — giriş seansı adətən belə saxlanır. JavaScript-də API qəribədir: document.cookie = 'ad=qiymət; atributlar' bütün cookie-ləri əvəz etmir, yalnız bir cookie-ni əlavə edir və ya yeniləyir; oxuyanda isə document.cookie bütün görünən cookie-ləri ad=qiymət; ad2=qiymət2 sətri kimi qaytarır. Silmək üçün max-age=0 ver. Qiymətdəki boşluq, ; və qeyri-latın hərflər üçün encodeURIComponent işlət.
document.cookie = 'theme=dark; max-age=31536000; path=/';
document.cookie = 'lang=az; path=/; samesite=lax';
console.log(document.cookie);
document.cookie = 'theme=; max-age=0; path=/';
console.log(document.cookie);
document.cookie = 'cart=' + encodeURIComponent('[1,2]') + '; path=/';
console.log(document.cookie);Gözlənilən nəticə
theme=dark; lang=az lang=az lang=az; cart=%5B1%2C2%5D
Atributlar cookie-nin harada və nə qədər yaşadığını idarə edir: max-age (saniyə) və ya expires ömrü, path və domain görünmə sahəsini, secure yalnız HTTPS ilə göndərilməyi, samesite (lax, strict, none) başqa saytlardan gələn sorğularda göndərilib-göndərilməməyi müəyyən edir. HttpOnly cookie-ni JavaScript-dən tamamilə gizlədir — onu yalnız server qoya bilər. Bu atributların hücumlardan necə qoruduğunu «Təhlükəsizlik və yaxşı təcrübələr» dərsində görəcəksən. Sətri obyektə çevirmək üçün kiçik funksiya:
function parseCookies(cookieString) {
const result = {};
for (const part of cookieString.split('; ')) {
if (!part) continue;
const index = part.indexOf('=');
const name = part.slice(0, index);
result[name] = decodeURIComponent(part.slice(index + 1));
}
return result;
}
const cookies = parseCookies('theme=dark; lang=az; cart=%5B1%2C2%5D');
console.log(cookies);
console.log(cookies.lang, JSON.parse(cookies.cart).length);
console.log(parseCookies(''));Gözlənilən nəticə
{ theme: 'dark', lang: 'az', cart: '[1,2]' }
az 2
{}parseCookies(document.cookie) yaz.Nəyi saxlamaq olmaz, IndexedDB və məxfilik
localStorage-i səhifədəki istənilən skript oxuya bilər: sənin kodun, reklam və analitika skriptləri, sındırılmış kitabxana və ya XSS ilə yeridilmiş kod. Ona görə giriş tokenlərini, parolları, kart məlumatlarını və şəxsi sənədləri orada saxlama. Seans üçün server tərəfindən qoyulan HttpOnly; Secure; SameSite cookie daha təhlükəsizdir: skript onu oxuya bilmir. Həm də unutma: istifadəçi saxlanmış hər şeyi DevTools-da görə və dəyişə bilər, ona görə serverə gələn «qiymət», «rol» və ya «bal» kimi məlumata etibar etmə.
Böyük və ya mürəkkəb məlumat üçün brauzerdə tam verilənlər bazası var: IndexedDB. O, obyektləri, massivləri, tarixləri və faylları (Blob) birbaşa saxlayır, indekslə axtarır, tranzaksiyalarla işləyir, həcmi localStorage-dən dəfələrlə böyükdür və API-si asinxrondur — səhifəni dondurmur. Oflayn işləyən veb tətbiqlər (PWA) məhz onu işlədir. Onun öz API-si hadisələrə əsaslanır və uzundur, ona görə çox vaxt idb və ya Dexie.js kimi kiçik kitabxanalardan istifadə edirlər. Nəhayət, məxfilik: Avropa İttifaqında GDPR və ePrivacy qaydaları analitika və reklam üçün cookie-lərə — eləcə də cihazda saxlanan digər məlumata — istifadəçinin razılığını tələb edir; zəruri olmayan heç nəyi saxlama.
Mini layihə: yadda qalan tapşırıqlar siyahısı
Açar seç və versiya ver
'todos-v1': məlumatın quruluşu dəyişsə,v2-yə keçib köhnəni çevirə bilərsən.Təhlükəsiz oxu
load()JSON-utry...catchilə oxuyur; boş və ya pozulmuş məlumatda başlanğıc siyahını qaytarır.Hər dəyişiklikdən sonra yaz
save()bütün massiviJSON.stringifyilə yazır və yer çatmayanda xətanı tutur.Məlumatdan çək
render()siyahını hər dəfə massivdən yenidən qurur — ekran həmişə məlumata uyğun olur.
<style>
li { cursor: pointer; margin: 4px 0; }
.done { text-decoration: line-through; color: gray; }
</style>
<input id="task" placeholder="New task"> <button id="add">Add</button>
<ul id="list"></ul>
<p id="note" style="color: #c47f00"></p>
<script>
const KEY = 'todos-v1';
const START = [{ text: 'Learn localStorage', done: false }];
let store = null;
try {
store = localStorage;
store.getItem(KEY);
} catch {
store = null;
document.querySelector('#note').textContent = 'Storage is blocked in this preview: nothing is saved.';
}
function load() {
try { return JSON.parse(store.getItem(KEY)) ?? START; } catch { return START; }
}
function save() {
try { store?.setItem(KEY, JSON.stringify(todos)); } catch (e) { console.warn('Not saved:', e.name); }
}
let todos = load();
const list = document.querySelector('#list');
function render() {
list.replaceChildren(...todos.map((todo) => {
const li = document.createElement('li');
li.textContent = todo.text;
li.classList.toggle('done', todo.done);
li.addEventListener('click', () => { todo.done = !todo.done; save(); render(); });
return li;
}));
}
document.querySelector('#add').addEventListener('click', () => {
const input = document.querySelector('#task');
if (input.value.trim()) todos.push({ text: input.value.trim(), done: false });
input.value = '';
save();
render();
});
render();
</script>Önizləmədə qeyd görünəcək və siyahı yalnız önizləmə yenidən başlayana qədər qalacaq. Kodu faylda açsan, tapşırıq əlavə et, birini işarələ və səhifəni yenilə — siyahı yerində qalacaq. DevTools-un Application › Local storage bölməsində todos-v1 açarının JSON-unu da görəcəksən.
Tapşırıq
loadJSON(storage, key, fallback) funksiyasını yaz: açar yoxdursa (getItem null qaytarır) və ya mətn düzgün JSON deyilsə, fallback qaytarsın, əks halda oxunmuş qiyməti. storage brauzerdə localStorage olacaq; burada eyni metodlu əvəzedici verilib.
function loadJSON(storage, key, fallback) {
// read the text, handle null and broken JSON
}
const fake = new Map([['score', '42'], ['user', '{"name":"Murad"}'], ['bad', '{oops']]);
const storage = { getItem: (key) => fake.get(key) ?? null };
console.log(loadJSON(storage, 'score', 0));
console.log(loadJSON(storage, 'user', null).name);
console.log(loadJSON(storage, 'bad', 'fallback'));
console.log(loadJSON(storage, 'missing', []));Gözlənilən nəticə
42 Murad fallback []
Tapşırıq
cookieString(name, value, options) document.cookie-yə yazmaq üçün sətir qursun: ad və qiymət encodeURIComponent ilə, sonra ; path=/, maxAge verilibsə ; max-age=…, sonda ; samesite=… (standart lax).
function cookieString(name, value, { maxAge, sameSite = 'lax' } = {}) {
// build "name=value; path=/; max-age=...; samesite=..."
}
console.log(cookieString('theme', 'dark', { maxAge: 60 * 60 * 24 * 30 }));
console.log(cookieString('city', 'Bakı'));
console.log(cookieString('cart', '[1,2]', { maxAge: 0, sameSite: 'strict' }));Gözlənilən nəticə
theme=dark; path=/; max-age=2592000; samesite=lax city=Bak%C4%B1; path=/; samesite=lax cart=%5B1%2C2%5D; path=/; max-age=0; samesite=strict
Yadda saxla
- Web Storage mənşəyə bağlı «açar – qiymət» anbarıdır: localStorage silinənə qədər, sessionStorage vərəq bağlanana qədər yaşayır.
- Yalnız sətirlər:
JSON.stringifyilə yaz,JSON.parse-ıtry...catchvə ehtiyat qiymətlə oxu. - Təxminən 5 MB, sinxron API; dolanda
QuotaExceededError, bloklanandaSecurityError;storagehadisəsi digər vərəqlərə gəlir. - Cookie hər sorğu ilə serverə gedir;
document.cookiebir cookie yazır, hamısını bir sətirdə oxuyur;HttpOnly,Secure,SameSiteonu qoruyur. - Token, parol və şəxsi məlumatı localStorage-də saxlama; böyük və strukturlu məlumat üçün IndexedDB var.