DİM’in 2025–2026 yıllarında yaptığı dört giriş sınavının her birinde elektronik tablodan iki soru vardı: biri grafik, diğeri adresler ve formüller hakkında. İkincisi genellikle şöyledir: “D2 hücresindeki formül E3 hücresine kopyalanınca hangi formül oluşur ve değeri kaç olur?” Cevap için iki şeyi bilmek yeterlidir: formül kopyalanınca adresler nasıl değişir ve formül hangi sırayla hesaplanır. “Kelime işlemciler: düzenleme, biçimlendirme ve klavye işlemleri” dersinde metin belgeleriyle çalıştın; şimdi sayılarla çalışan programa, elektronik tabloya geçiyoruz.
Elektronik tablonun bileşenleri
Elektronik tablo programı hesaplama yapan, verileri saklayan ve onlardan grafik çizen programdır: Microsoft Excel, LibreOffice Calc, Google Sheets. Yapısı şöyledir:
- Çalışma kitabı — bir Excel dosyası (
.xlsx); bir veya birkaç çalışma sayfasından oluşur. - Çalışma sayfası — satır ve sütunlardan oluşan büyük bir tablo; sayfa adları pencerenin altındadır (
Sheet1,Sheet2). - Sütun harfle adlandırılır: A, B, …, Z, AA, AB, …, XFD; toplam 16 384 sütun. Satır ise numarayla: 1, 2, …, 1 048 576.
- Etkin hücre — o anda seçili olan hücre (kalın çerçeveli). Adresi ad kutusunda (Name Box), içeriği formül çubuğunda görünür.
Hücre adresiTanım
Bir sütunla bir satırın kesiştiği yer hücre, adı ise adrestir: önce sütun harfi, sonra satır numarası (C5, AB12; 5C yazılmaz). Excel’in yardım metinlerinde “başvuru” (reference) denir; DİM ise ünvan (adres) terimini kullanır.
Bir hücrede üç tür veri olabilir: sayı (varsayılan olarak sağa hizalanır), metin (sola hizalanır) ve her zaman = işaretiyle başlayan formül. Hücrede formülün sonucu, formül çubuğunda ise formülün kendisi görünür. Formülün başvurduğu hücrelerden biri değişir değişmez formül yeniden hesaplanır; elektronik tablonun asıl gücü budur.
Aralık ve hücre sayısı
AralıkTanım
Komşu hücrelerden oluşan dikdörtgen bir blok. Sol üst ve sağ alt hücrelerin adresleri iki nokta ile yazılır: B2:D5, B2’den D5’e kadar bütün hücreler demektir. Tek bir sütunun (C3:C12) veya satırın (B6:I6) bir bölümü de aralıktır.
Burada
- N
- aralıktaki hücre sayısı
- S₁, S₂
- ilk ve son sütunun sıra numarası (A = 1, B = 2, …)
- R₁, R₂
- ilk ve son satırın numarası
Sütun sayı × satır sayı. “+1”i unutma: B’den F’ye kadar 4 değil, 5 sütun vardır.
Örnek 1. Aralığın boyutu
Problem
1) C3:G7 aralığında kaç hücre vardır?
2) B2:D9 aralığı kaç sütun ve kaç satırdan oluşur?
3) H3:K20 aralığında kaç hücre vardır?
4) E sütununda E4 hücresinden başlayarak art arda 12 hücre seçildi. Aralığı yazın.
5) 6. satırda B6 hücresinden başlayarak sağa doğru 8 hücre seçildi. Aralığı yazın.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) Sütunlar B, C, D: 3; satırlar: 9 − 2 + 1 = 8.
3) H = 8, K = 11: 11 − 8 + 1 = 4 sütun; 20 − 3 + 1 = 18 satır; N = 4 · 18 = 72.
4) Son satır: 4 + 12 − 1 = 15 →
E4:E15 (E4:E16 aralığında 13 hücre olurdu).5) B = 2, son sütun: 2 + 8 − 1 = 9 = I →
B6:I6.Formüller: işlem sırası ve hata değerleri
Formül = ile başlar; sayılar, adresler, işlem işaretleri ve fonksiyonlar içerebilir: =B2*C2, =(A1+A2)/2, =SUM(B2:B9). Boş bir hücre hesaplamada 0 sayılır. İşlemler matematikteki gibi, ama Excel’in kendi sırasıyla yapılır:
- parantezler
( ); - işaret eksisi (
-5) ve yüzde%(=20%→ 0,2); - üs alma
^(=2^5→ 32); - çarpma
*ve bölme/(soldan sağa); - toplama
+ve çıkarma-(soldan sağa); - metin birleştirme
&ve karşılaştırmalar= <> < > <= >=(sonuç TRUE veya FALSE).
Örnek 2. Formülün değeri
Problem
A1 = 4, B1 = 2, C1 = 5. Formüllerin değerlerini bulun:
1) =A1+B1*C1
2) =(A1+B1)*C1
3) =A1^B1/2
4) =A1/B1^2
5) =C1-B1^2
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) Önce parantez: 4 + 2 = 6, sonra 6 · 5 = 30.
3) Önce üs: 4² = 16, sonra 16 / 2 = 8.
4) Önce üs: 2² = 4, sonra 4 / 4 = 1.
5) Önce üs: 2² = 4, sonra 5 − 4 = 1.
| Hata | Nedeni | Örnek |
|---|---|---|
| #DIV/0! | sıfıra veya boş hücreye bölme | =A1/B1, B1 boş |
| #NAME? | tanınmayan fonksiyon adı | =SUMM(A1:A3) |
| #VALUE! | metinle aritmetik işlem | =A1+B1, B1’de abc yazılı |
| #REF! | var olmayan hücreye başvuru | =A1*2 B2’den A1’e kopyalanır |
| ##### | sayı sütun genişliğine sığmıyor (hata değildir) | sütunu genişletmek yeterlidir |
Göreli, mutlak ve karma adresler
Bir formülü başka bir hücreye kopyaladığında (Ctrl+C → Ctrl+V, doldurma tutamacını sürükleyerek ya da Ctrl+D / Ctrl+R ile) Excel onu harfi harfine tekrarlamaz. Adresi bir konum olarak hatırlar: “formülün bulunduğu hücrenin iki sütun solu ve bir satır yukarısı”. Formül nereye giderse gitsin bu göreli konum aynı kalır, bu yüzden adres değişir. Böylece tek bir formülle bütün bir sütun hesaplanır. Ama bazen adres değişmemelidir; örneğin bütün satırlar için ortak bir fiyat, döviz kuru veya katsayı. Bunun için $ işareti vardır.
| Adres | Türü | Kopyalanınca ne değişir |
|---|---|---|
| B3 | göreli | hem sütun hem satır |
| $B$3 | mutlak | hiçbir şey |
| $B3 | karma | yalnızca satır (sütun kilitli) |
| B$3 | karma | yalnızca sütun (satır kilitli) |
Burada
- Δs
- formülün kaç sütun sağa (+) veya sola (−) kopyalandığı
- Δr
- kaç satır aşağı (+) veya yukarı (−) kopyalandığı
Kural adresin her parçasına ayrı ayrı uygulanır. Önünde $ olan parça değişmez. Kesip yapıştırınca (Ctrl+X → Ctrl+V) ise formüldeki adresler hiç değişmez.
Kaymayı bul
Kaynak ve hedef hücreleri karşılaştır: D2 → E3 için Δs = +1 (D → E), Δr = +1 (2 → 3). Kayma negatif de olabilir (sola, yukarı).
Formülü adres adres yeniden yaz
Her adresin
$olmayan kısmını kaydır,$olan kısmı olduğu gibi bırak. Sayılar, işaretler ve fonksiyon adları değişmez.Yeni adresleri parçada bul
Boş veya parçanın dışındaki bir hücre 0 sayılır; metin içeren hücre aritmetikte #VALUE! verir.
İşlem sırasıyla hesapla
Parantez, üs, çarpma-bölme, toplama-çıkarma. Sonra seçeneklerde hem formülü hem değeri kontrol et; DİM’in yanlış seçeneklerinde genellikle ikisinden biri hatalıdır.
Örnek 3. Formülü farklı yönlere kopyalamak
Problem
1) C3’teki =A1+$A$1+$A1+A$1 formülü E7’ye kopyalanıyor. Ne elde edilir?
2) C4’teki =$A4+B$2*C3 formülü F7’ye ve B3’e kopyalanıyor. Hangi formüller oluşur?
3) B2’deki =A1*2 formülü A1’e kopyalanıyor. Ne olur?
4) C4’teki formül kesilip (Ctrl+X) F7’ye yapıştırılıyor. Formül nasıl değişir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
A1 → C5; $A$1 değişmez; $A1 → $A5 (yalnızca satır); A$1 → C$1 (yalnızca sütun).
Cevap:
=C5+$A$1+$A5+C$1.2) C4 → F7: Δs = +3, Δr = +3: $A4 → $A7, B$2 → E$2, C3 → F6 →
=$A7+E$2*F6.C4 → B3: Δs = −1, Δr = −1:
=$A3+A$2*B2.3) B2 → A1: Δs = −1, Δr = −1. A sütununun solunda sütun yoktur →
=#REF!*2, hücrede #REF! görünür.4) Kesip yapıştırmada adresler değişmez: F7’de yine
=$A4+B$2*C3 olur.| A | B | C | D | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 4 | 3 | 2 | |
| 2 | 5 | 1 | 6 | =A$1*$B2+$C$3-1 |
| 3 | 2 | 7 | 3 |
Örnek 4. D2 → E3: formül ve değer (DİM tipi)
Problem
Yukarıdaki parçada D2 hücresindeki formül E3 hücresine kopyalanıyor. E3’te hangi formül oluşur ve değeri kaç olur?
A) =B$1*$B3+$C$3-1; 23
B) =A$1*$B3+$C$3-1; 30
C) =B$2*$C3+$C$3-1; 5
D) =B$1*$B3+$D$4-1; 20
E) =B$1*$B3+$C$3-1; 22
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
A$1: satır kilitli, sütun değişir → B$1.$B2: sütun kilitli, satır değişir → $B3.$C$3: değişmez.E3:
=B$1*$B3+$C$3-1 = 3 · 7 + 3 − 1 = 23.Cevap: A. B’de sütun kaydırılmamış, C’de satır ile sütun karıştırılmış, D’de mutlak adres değiştirilmiş, E’de ise formül doğru ama değer yanlış hesaplanmış.
Etkileşimli
Örnek 5. Sağa kopyalanınca çalışan formül (DİM tipi)
Problem
y = k · x² + b fonksiyonunun değerleri hesaplanacak. B1’de k = 3, B2’de b = −2 yazılı (A1 ve A2’de k ve b harfleri), x’in değerleri B4:F4 aralığında (1, 2, 3, 4, 5). B5’e hangi formül yazılmalı ki C5:F5 hücrelerine kopyalanınca y’nin bütün değerleri doğru çıksın?
A) =B1*B4^2+B2
B) =$B1*B4^2+$B2
C) =B$1*B4^2+B$2
D) =$B1*$B4^2+$B2
E) =$A$1*B4^2+$A$2
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
k ve b her zaman B sütunundan alınmalıdır → sütunu kilitleriz:
$B1, $B2.x ise her sütunda kendi hücresinden alınmalıdır →
B4 göreli kalır.B)
=$B1*B4^2+$B2: C5’te =$B1*C4^2+$B2 = 3 · 4 − 2 = 10, F5’te 3 · 25 − 2 = 73 olur.A ve C’de k ile b boş C1, C2… hücrelerine kayar (sonuç 0), D’de x hep B4’tür (her yerde 1), E’de A1 ve A2’de metin vardır (#VALUE!).
Cevap: B. Not:
$B$1 ve $B$2 de çalışırdı, ama böyle bir seçenek verilmemiş.Etkileşimli
$ ile kilitleriz.Örnek 6. Doğru ifadeler (DİM tipi)
Problem
Elektronik tabloyla ilgili doğru ifadeleri belirleyin.
1. C2:F4 aralığında 12 hücre vardır.
2. A1:A10 aralığı 10 sütundan oluşur.
3. $B2 karma bir adrestir.
4. $B$3 adresinde kopyalama sırasında yalnızca sütun değişmez.
5. =SUM(B1:B4) formülü 4 hücrenin değerlerini toplar.
A) 1, 3, 5 B) 2, 4 C) 1, 4, 5 D) 3, 5 E) 1, 2, 3
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2 yanlış: 1 sütun ve 10 satır.
3 doğru: sütun kilitli, satır değişir.
4 yanlış: $B$3 mutlak adrestir; ne sütun ne satır değişir.
5 doğru: B1, B2, B3, B4.
Cevap: A) 1, 3, 5.
Excel’de adreslerin profesyonel kullanımı (adlandırılmış hücreler, başka sayfalara başvuru) Excel kursunun “Göreli ve mutlak başvurular ($A$1)” dersindedir. Sonraki ders: “Elektronik tabloda fonksiyonlar”. SUM, AVERAGE, COUNT ve programdaki diğer fonksiyonlar.
Unutma
- Adres = sütun harfi + satır numarası (C5); aralık
B2:D5biçiminde yazılır ve (sütunlar) · (satırlar) hücreden oluşur; ikisinde de “+1” unutulmamalıdır. - Formül
=ile başlar; sıra: parantez → işaret eksisi ve % → ^ → * / → + −; boş hücre 0 sayılır. - Kopyalamada göreli parçalar Δs sütun ve Δr satır kayar,
$ile kilitlenen parçalar değişmez; kesip yapıştırmada adresler hiç değişmez. - $B$3 mutlak, $B3 sütunu kilitli karma, B$3 satırı kilitli karma adrestir; aşağı kopyalarken satır, sağa kopyalarken sütun kilidi önemlidir.
- Çapraz kopyalamayı (D2 → E3) iki adıma böl: bir sütun sağa, bir satır aşağı; sonra yeni formülün değerini parçaya göre hesapla.