- Sistem yazılımını uygulama yazılımından ayırt etmek
- İşletim sisteminin temel görevlerini sıralamak
- Dosya adını, uzantısını ve dosya yolunu okumak
En güçlü işlemciye ve en büyük diske sahip bir bilgisayar bile programlar olmadan yalnızca metal bir kutudur. Onu “canlandıran”, yani ne yapacağını söyleyen şey yazılımdır. Bilgisayarı açınca ekranda ilk gördüğün şey ise işletim sistemidir.
Yazılım türleri
Bilgisayarda çalışan tüm programlar ve bu programların kullandığı veriler.
| Tür | Görevi | Örnekler |
|---|---|---|
| Sistem yazılımı | bilgisayarın kendisinin çalışmasını sağlar | işletim sistemi, aygıt sürücüleri, yardımcı programlar (virüs koruma, arşivleyici) |
| Uygulama yazılımı | kullanıcının belirli işlerini yapar | web tarayıcısı, kelime işlemci, resim düzenleyici, oyunlar |
| Programlama araçları | yeni programlar oluşturmaya yardım eder | Python, kod düzenleyiciler, derleyiciler |
İşletim sistemi
Bilgisayarın tüm donanımını ve programlarını yöneten, kullanıcı ile bilgisayar arasında bağlantı kuran temel programlar bütünü.
İşletim sistemi bilgisayar açılır açılmaz yüklenir ve kapanana kadar çalışır. Başlıca görevleri şunlardır:
- programları başlatmak ve işlemci zamanını aralarında paylaştırmak;
- RAM'i programlar arasında paylaştırmak;
- dosyaları diske kaydetmek, bulmak ve silmek;
- yazıcı, klavye, kamera gibi cihazları yönetmek;
- kullanıcı arayüzü sağlamak: pencereler, simgeler, menüler;
- kullanıcı hesapları ve parolalarla bilgisayarı korumak.
Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda en yaygın işletim sistemleri Windows, macOS ve Linux; akıllı telefon ve tabletlerde ise Android ve iOS'tur.
Dosyalar ve klasörler
Bir depolama biriminde saklanan, adı olan veri topluluğu: metin, resim, müzik, program vb.
Dosya adı iki bölümden oluşur: ad ve noktadan sonra gelen uzantı. odev.docx dosyasında odev ad, docx ise uzantıdır. Uzantı dosyanın türünü gösterir; işletim sistemi dosyayı hangi programla açacağına buna bakarak karar verir.
| Uzantı | Dosya türü | Hangi programla açılır |
|---|---|---|
.txt | düz metin | herhangi bir metin düzenleyici |
.docx | kelime işlemci belgesi | Microsoft Word |
.jpg, .png | resim | fotoğraf görüntüleyici, resim düzenleyici |
.mp3 | ses | müzik çalar |
.mp4 | video | video oynatıcı |
.pdf | yazdırmaya hazır belge | PDF okuyucu, web tarayıcısı |
.zip | arşiv (sıkıştırılmış dosyalar) | arşiv programı |
.exe | Windows programı | kendi kendine çalışır |
Dosyalar klasörlerde saklanır; klasörlerin içinde başka klasörler de olabilir. Böylece ağaç yapısı oluşur: en üstte diskin kök klasörü bulunur, alt klasörler de dallar gibi ondan ayrılır. Bir dosyanın bu ağaçtaki adresine dosya yolu denir.
Bir dosyanın yolu şöyle: C:\Users\Aysel\Documents\School\math.docx. Dosya hangi diskte, doğrudan hangi klasörde bulunuyor, adı ve uzantısı nedir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
C: disktir.Users → Aysel → Documents → School iç içe klasörlerdir; dosya doğrudan School klasöründedir.math dosyanın adı, docx ise uzantısıdır (Word belgesi).Windows klasörleri
\ işaretiyle, Linux ve macOS ise / işaretiyle ayırır. Linux'ta benzer bir yol şöyle görünebilir: /home/aysel/School/math.docx.Windows'ta dosya ve klasörlerle çalışırken bu klavye kısayolları zaman kazandırır:
Önemli noktalar
- Yazılım; sistem yazılımı, uygulama yazılımı ve programlama araçları olarak ayrılır.
- İşletim sistemi programları, belleği, dosyaları ve cihazları yönetir.
- Dosya adı, ad ve uzantıdan oluşur; uzantı dosyanın türünü gösterir.
- Klasörler bir ağaç yapısı oluşturur; dosya yolu, dosyanın bu ağaçtaki adresidir.
- Gerçek uzantı son noktadan sonra gelir; tanımadığın
.exedosyalarını açma.
Kendini test et
10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.