Temmuz ve ağustos aylarının Batı dillerindeki adları (July, August) nereden gelir? Bu adlar iki Romalının, Julius Caesar ile İmparator Augustus’un onuruna verilmiştir. Şu anda okuduğun Latin harfleri de Roma’dan yayıldı. “Bütün yollar Roma’ya çıkar” sözü de boşuna söylenmemiştir: bu şehir bir zamanlar Avrupa, Asya ve Afrika’nın büyük bölümünü yönetiyordu.
Küçük bir şehirden cumhuriyete
Efsaneye göre Roma, MÖ 753’te İtalya’da Tiber Nehri kıyısında Romulus ve Remus kardeşler tarafından kuruldu. Şehri önce krallar yönetti; ancak MÖ 509’da Romalılar son kralı kovup cumhuriyet kurdu. En yüksek görevliler bir yıllığına seçilen iki konsüldü; önemli kararları ise soylu ailelerin temsilcilerinden oluşan senato alıyordu.
CumhuriyetTanım
Latince res publica, yani “kamu işi” sözünden: yönetimin babadan oğula geçmediği, görevlilerin belirli bir süre için seçildiği yönetim biçimi.
Roma toplumu soylu patrisyenler ve sıradan yurttaşlar olan plebler olarak ikiye ayrılıyordu. Plebler uzun bir mücadeleyle daha fazla hak kazandı; yaklaşık MÖ 450’de kanunlar ilk kez yazıya geçirilip herkesin görebileceği yere asıldı: On İki Levha Kanunları. Güçlü lejyonlarına dayanan Roma önce bütün İtalya’yı, ardından Kartaca’ya karşı Pön Savaşlarını (MÖ 264–146) kazanarak Akdeniz çevresini ele geçirdi.
Cumhuriyetten imparatorluğa
MÖ 1. yüzyılda Roma iç savaşlarla sarsıldı. Galya’yı fetheden komutan Julius Caesar iktidarı elinde topladı, fakat MÖ 44’te senatoda öldürüldü. Varisi Octavianus rakiplerini yendi ve MÖ 27’de senatodan Augustus (“yüce, kutsal”) unvanını aldı. Cumhuriyetin kurumları görünüşte sürse de gerçek güç tek bir kişiye, yani imparatora geçti.
Sonraki iki yüzyıla göreli bir istikrar dönemi olan Roma Barışı (Pax Romana) denir. İmparator Traianus’un saltanatının sonunda (117) imparatorluk Britanya’dan Mezopotamya’ya kadar uzanıyordu. Romalılar taş yollar, köprüler, şehirlere su taşıyan su kemerleri ve 80 yılında açılan dev Kolezyum amfitiyatrosunu inşa etti.
| Alan | Roma’nın başarısı | Bugün |
|---|---|---|
| Dil | Latince ve Latin alfabesi | İtalyanca, İspanyolca, Fransızca, Portekizce ve Rumence Latinceden doğdu |
| Hukuk | Roma hukuku | birçok ülkenin kanunlarının temeli |
| Yapı | yollar, köprüler, su kemerleri, beton, kubbeler | bazı Roma köprüleri hâlâ kullanılıyor |
| Takvim | Julius Caesar’ın takvim reformu | 12 ay, 365 gün ve artık yıl; Batı dillerinde temmuz ve ağustos ayının adları |
Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı
1. yüzyılda Roma’nın Yahudiye eyaletinde doğan Hristiyanlık başlangıçta baskı gördü. 313’te İmparator Konstantin Milano Fermanı ile Hristiyanlara din özgürlüğü tanıdı, 330’da ise eski Byzantion şehrinin yerinde yeni bir başkent, Konstantinopolis’i kurdu. 395’te İmparator I. Theodosius’un ölümünden sonra imparatorluk kesin olarak Batı ve Doğu Roma İmparatorlukları olmak üzere ikiye ayrıldı.
Batı Roma İmparatorluğu giderek zayıfladı. Bunun birkaç nedeni vardı:
- çok uzun sınırlarını savunmak zorlaşmıştı;
- ekonomik kriz ve ağır vergiler halkı yoksullaştırıyordu;
- imparatorlar sık sık değişiyor, iktidar kavgaları yaşanıyordu;
- 375’te başlayan Kavimler Göçü sırasında Germen boyları ve Hunlar imparatorluğa saldırıyordu.
410’da Vizigotlar Roma’yı ele geçirip yağmaladı. 476’da Germen komutan Odoakr, son Batı Roma imparatoru Romulus Augustulus’u tahttan indirdi. Bu olay Batı Roma İmparatorluğu’nun sonu kabul edilir ve çoğu zaman İlk Çağ’ın bitişi sayılır. Doğu Roma İmparatorluğu, yani Bizans ise neredeyse bin yıl daha yaşadı.
- MÖ 753
Roma’nın efsanevi kuruluşu
- MÖ 509
Cumhuriyetin kuruluşu
- MÖ 264–146
Kartaca’ya karşı Pön Savaşları
- MÖ 44
Julius Caesar’ın öldürülmesi
- MÖ 27
Octavianus Augustus ilk imparator olur
- 313
Milano Fermanı
- 395
İmparatorluğun Batı ve Doğu olarak ikiye ayrılması
- 476
Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı
Unutma
- MÖ 509’da Roma’da cumhuriyet kuruldu; iki konsül ve senato yönetiyordu.
- MÖ 27’de Octavianus Augustus ilk imparator oldu.
- Latince, Roma hukuku, yollar ve takvim bugün de yaşayan bir mirastır.
- 395’te imparatorluk Batı ve Doğu olarak ikiye ayrıldı.
- Batı Roma 476’da yıkıldı; Doğu Roma (Bizans) 1453’e kadar yaşadı.