Onlayn olimpiada «saat 10:00-da» başlayır. Bakıdakı şagird üçün bu bir an, İstanbuldakı müəllim üçün başqa saat, UTC ilə işləyən server üçün isə üçüncü rəqəmdir — amma an eynidir. Proqramçıların ən çox səhv etdiyi mövzulardan biri tarixlərdir: ayların uzunluğu fərqlidir, uzun illər var, bəzi ölkələr saatı ildə iki dəfə dəyişir. «Modullar və standart kitabxana» dərsində date və timedelta ilə tanış oldun; indi datetime modulunu dərindən öyrənəcəyik.
| Sinif | Nəyi saxlayır | Nümunə |
|---|---|---|
date | il, ay, gün | date(2026, 3, 20) |
time | saat, dəqiqə, saniyə | time(9, 30) |
datetime | tarix + vaxt (+ qurşaq) | datetime(2026, 3, 20, 9, 30) |
timedelta | müddət: günlər, saniyələr | timedelta(days=10, hours=20) |
timezone, ZoneInfo | UTC-dən fərq / qurşaq qaydaları | ZoneInfo('Asia/Baku') |
date, time, datetime və timedelta
Bütün siniflər dəyişməyəndir: replace() və hesab əməlləri yeni obyekt qaytarır. weekday() həftənin gününü 0-dan (bazar ertəsi) 6-ya (bazar), isoweekday() isə 1-dən 7-yə qədər verir. timedelta müddəti yalnız üç hissədə saxlayır — günlər, saniyələr, mikrosaniyələr — və saatları özü günlərə çevirir; tam uzunluğu total_seconds() verir.
from datetime import date, time, datetime, timedelta
d = date(2026, 3, 20)
t = time(9, 30)
dt = datetime.combine(d, t)
print(d, t, dt)
print(d.year, d.month, d.day, d.weekday(), d.isoweekday(), d.strftime('%A'))
print(dt + timedelta(days=10, hours=20))
print(date(2026, 12, 31) - d)
span = timedelta(hours=36, minutes=30)
print(span, '|', span.days, span.seconds, span.total_seconds())Gözlənilən nəticə
2026-03-20 09:30:00 2026-03-20 09:30:00 2026 3 20 4 5 Friday 2026-03-31 05:30:00 286 days, 0:00:00 1 day, 12:30:00 | 1 45000 131400.0
total_seconds() = 131 400.Burada
- datetime
- zaman oxunda bir an (və ya
date— bir gün) - timedelta
- iki an arasındakı müddət
Tarixləri toplamaq olmaz (date + date xətadır), amma onları çıxmaq və müqayisə etmək olar. Ay və il timedelta-da yoxdur, çünki onların uzunluğu dəyişir.
from datetime import date
def age(birth, today):
years = today.year - birth.year
if (today.month, today.day) < (birth.month, birth.day):
years -= 1 # no birthday yet this year
return years
today = date(2026, 10, 3) # a fixed "today" so that the output never changes
print(age(date(2010, 5, 17), today), age(date(2010, 11, 2), today))
deadline = date(2026, 12, 25)
print((deadline - today).days, 'days left')
print(deadline > today, max(date(2026, 1, 9), date(2025, 12, 31)))Gözlənilən nəticə
16 15 83 days left True 2026-01-09
(ay, gün) cütlərini düzgün sıralayır: (10, 3) < (11, 2), deməli, noyabrda doğulanın bu il ad günü hələ olmayıb.Nümunələr: tarixlərlə hesab
Məsələ
1) 3 oktyabr 2026-dan 31 dekabr 2026-ya neçə gün var?
2) 29 fevral 2012-də doğulan 28 fevral 2026-da neçə yaşındadır?
3) timedelta(hours=36)-nın days və seconds atributları?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
(date(2026, 12, 31) - date(2026, 10, 3)).days).2) 2026 − 2012 = 14, amma (2, 28) < (2, 29), ad günü hələ olmayıb: 13.
3) 36 saat = 1 gün + 12 saat:
days = 1, seconds = 12 · 3600 = 43 200.Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Formatlamaq və oxumaq: strftime, strptime, ISO 8601
strftime(format) tarixi istənilən şəkildə mətnə çevirir, datetime.strptime(text, format) isə əksini edir: mətni format üzrə oxuyur və uyğun gəlməyəndə ValueError verir. Format kodları % ilə başlayır:
| Kod | Mənası | 15.09.2026 08:30 üçün |
|---|---|---|
%Y / %y | il: 4 / 2 rəqəm | 2026 / 26 |
%m, %d | ay, gün (iki rəqəm) | 09, 15 |
%H, %M, %S | saat (00–23), dəqiqə, saniyə | 08, 30, 00 |
%A, %B | həftə gününün və ayın adı (dil lokalizasiyadan asılıdır) | Tuesday, September |
%j | ilin günü | 258 |
%z | UTC-dən fərq | +0400 |
from datetime import datetime
dt = datetime(2026, 9, 15, 8, 30)
print(dt.strftime('%d.%m.%Y %H:%M'))
print(dt.strftime('%A, %d %B %Y, day %j of the year'))
print(dt.isoformat(), '|', dt.date().isoformat())
parsed = datetime.strptime('15/09/2026 08:30', '%d/%m/%Y %H:%M')
print(parsed == dt)
print(datetime.fromisoformat('2026-09-15T08:30:00+04:00'))
for text in ['2028-02-29', '2026-02-29']:
try:
print(datetime.strptime(text, '%Y-%m-%d').date())
except ValueError:
print(text, '-> ValueError: no such date')Gözlənilən nəticə
15.09.2026 08:30 Tuesday, 15 September 2026, day 258 of the year 2026-09-15T08:30:00 | 2026-09-15 True 2026-09-15 08:30:00+04:00 2028-02-29 2026-02-29 -> ValueError: no such date
strptime ValueError verir — istifadəçi daxil etdiyi tarixi həmişə try ilə oxu.ISO 8601Tərif
Tarix və vaxtın beynəlxalq yazılış standartı: 2026-09-15T08:30:00+04:00 — il, ay, gün, T, vaxt və UTC-dən fərq. Böyük vahid solda olduğu üçün belə sətirlər əlifba sırası ilə düzgün sıralanır. JSON, API-lər və verilənlər bazaları üçün ən yaxşı formatdır: isoformat() yazır, fromisoformat() oxuyur.
Naive və aware vaxt; UTC-də saxlamaq
Naive, aware və UTCTərif
Naive (sadə) datetime-ın qurşağı yoxdur (tzinfo is None): «12:00» — amma harada? Aware (qurşaqlı) datetime UTC-dən fərqini bilir və zaman oxunda bir anı dəqiq göstərir. UTC (Koordinasiya edilmiş ümumdünya vaxtı) bütün qurşaqların hesablandığı əsasdır: Bakı vaxtı UTC+4-dür.
from datetime import datetime, timedelta, timezone
baku = timezone(timedelta(hours=4))
naive = datetime(2026, 6, 1, 12, 0)
aware = datetime(2026, 6, 1, 12, 0, tzinfo=baku)
print(naive.tzinfo, '|', aware.tzinfo, '|', aware.utcoffset())
print(aware.isoformat())
utc = aware.astimezone(timezone.utc)
print(utc, '|', utc.hour)
print(utc == aware, naive == aware)
try:
naive < aware
except TypeError:
print('TypeError: naive and aware datetimes cannot be compared')Gözlənilən nəticə
None | UTC+04:00 | 4:00:00 2026-06-01T12:00:00+04:00 2026-06-01 08:00:00+00:00 | 8 True False TypeError: naive and aware datetimes cannot be compared
== ilə bərabərdir. Naive və aware vaxtı == sadəcə bərabər saymır, < isə ümumiyyətlə müqayisə etməyə imkan vermir.Qurşaqla qəbul et
İstifadəçidən vaxt aware olaraq gəlsin: onun qurşağı məlumdur (
ZoneInfo('Asia/Baku')).UTC-yə çevir
moment.astimezone(timezone.utc)— bütün anlar bir oxda olur, yay vaxtı «dəlikləri» yoxdur.ISO 8601 kimi saxla
isoformat()ilə verilənlər bazasına və ya JSON-a yaz.Göstərəndə çevir
Oxuyanda
fromisoformat(), sonra istifadəçinin qurşağınaastimezone(...)vəstrftime.
from datetime import datetime, timedelta, timezone
baku = timezone(timedelta(hours=4))
# a booking made in Baku at 01:30 on 4 October is stored in UTC
booked = datetime(2026, 10, 4, 1, 30, tzinfo=baku)
stored = booked.astimezone(timezone.utc).isoformat()
print(stored)
# later: read it back and show it to the user in Baku time
moment = datetime.fromisoformat(stored)
print(moment.astimezone(baku).strftime('%d.%m.%Y %H:%M'))
# ISO strings with the same offset sort like the moments themselves
log = ['2026-10-03T21:15:00+00:00', '2026-10-03T05:40:00+00:00', '2026-10-02T23:05:00+00:00']
print(sorted(log)[0])
print(min(datetime.fromisoformat(s) for s in log))Gözlənilən nəticə
2026-10-03T21:30:00+00:00 04.10.2026 01:30 2026-10-02T23:05:00+00:00 2026-10-02 23:05:00+00:00
timezone(timedelta(hours=4)) götürülüb; Bakı üçün bu düzgündür, yay vaxtı olan qurşaqlar üçün isə ZoneInfo lazımdır.zoneinfo ilə saat qurşaqları və yay vaxtı
Qurşaq sadəcə fərq deyil, qaydalar toplusudur: fərq tarix boyu dəyişir, bəzi ölkələrdə ildə iki dəfə. Python 3.9-dan zoneinfo.ZoneInfo IANA bazasından adla qurşaq yaradır: Asia/Baku, Europe/Istanbul, Europe/London. Görüşü bir dəfə Bakı vaxtı ilə yaradıb astimezone ilə istənilən şəhərə çevirmək olar:
from datetime import datetime
from zoneinfo import ZoneInfo
meeting = datetime(2026, 11, 20, 15, 0, tzinfo=ZoneInfo('Asia/Baku'))
for city in ['UTC', 'Europe/Istanbul', 'Europe/London', 'America/New_York', 'Asia/Tokyo']:
local = meeting.astimezone(ZoneInfo(city))
print(f'{city:17} {local:%d.%m %H:%M} UTC{local:%z}')Gözlənilən nəticə
UTC 20.11 11:00 UTC+0000 Europe/Istanbul 20.11 14:00 UTC+0300 Europe/London 20.11 11:00 UTC+0000 America/New_York 20.11 06:00 UTC-0500 Asia/Tokyo 20.11 20:00 UTC+0900
zoneinfo saat qurşaqları bazasından istifadə edir. Windows-da və brauzerdə o, ayrıca tzdata paketindədir (pip install tzdata), ona görə bu kodu öz kompüterində işə sal.Yay vaxtı iki tələ qurur. Birincisi: Python aware vaxta timedelta əlavə edəndə divar saatı ilə hesablayır, eyni tzinfo-lu iki vaxtı çıxanda da fərqi divar saatı ilə verir. 2026-cı ilin 29 mart gecəsi London saatları bir saat irəli çəkdi, ona görə «bir gün sonra 12:00» əslində 23 saat sonradır. Real müddət üçün əvvəlcə UTC-yə çevir. İkincisi: 25 oktyabrda 01:30 iki dəfə olur — hansını nəzərdə tutduğunu fold atributu (0 və ya 1) seçir.
from datetime import datetime, timedelta, timezone
from zoneinfo import ZoneInfo
london = ZoneInfo('Europe/London')
before = datetime(2026, 3, 28, 12, 0, tzinfo=london)
after = before + timedelta(days=1) # the clocks go forward that night
print(before, '|', after)
print(after - before)
print(after.astimezone(timezone.utc) - before.astimezone(timezone.utc))
twice = datetime(2026, 10, 25, 1, 30, tzinfo=london) # this hour happens twice
print(twice.utcoffset(), twice.replace(fold=1).utcoffset())
baku = ZoneInfo('Asia/Baku')
print(datetime(2015, 7, 1, tzinfo=baku).utcoffset(), datetime(2026, 7, 1, tzinfo=baku).utcoffset())Gözlənilən nəticə
2026-03-28 12:00:00+00:00 | 2026-03-29 12:00:00+01:00 1 day, 0:00:00 23:00:00 1:00:00 0:00:00 5:00:00 4:00:00
ZoneInfo isə tarixçəni bilir.Təqvim hesabı: aylar və iş günləri
Ay əlavə etmək üçün timedelta yaramır: 31 yanvar + 1 ay nə olmalıdır? Adətən ayın son günü götürülür. calendar.monthrange(il, ay) ayın ilk gününün həftə gününü və gün sayını, calendar.isleap(il) isə ilin uzun olub-olmadığını qaytarır:
import calendar
from datetime import date
def add_months(d, months):
index = d.month - 1 + months
year, month = d.year + index // 12, index % 12 + 1
day = min(d.day, calendar.monthrange(year, month)[1]) # 31 Jan + 1 month -> 28/29 Feb
return date(year, month, day)
print(add_months(date(2026, 1, 31), 1))
print(add_months(date(2028, 1, 31), 1))
print(add_months(date(2026, 11, 30), 3))
print(add_months(date(2026, 5, 15), -6))
print(calendar.isleap(2028), calendar.monthrange(2026, 2)[1], calendar.monthrange(2028, 2)[1])Gözlənilən nəticə
2026-02-28 2028-02-29 2027-02-28 2025-11-15 True 28 29
index // 12 və index % 12 ayları illərə keçirir, mənfi ədəd isə geriyə sayır: 15 may − 6 ay = 15 noyabr 2025.Mini layihə: tapşırığın son tarixi. Sifariş 2 noyabr 2026 bazar ertəsi qəbul olunur və 10 iş günü ərzində yerinə yetirilməlidir. Şənbə, bazar və bayram günləri sayılmır. Real proqramda bayramlar rəsmi təqvimdən götürülür (iş günlərinin köçürülməsi də orada olur), burada bir gün nümunə kimi verilib:
from datetime import date, timedelta
def is_workday(d, holidays):
return d.weekday() < 5 and d not in holidays
def add_workdays(start, n, holidays=frozenset()):
d = start
while n > 0:
d += timedelta(days=1)
if is_workday(d, holidays):
n -= 1
return d
def workdays_between(start, end, holidays=frozenset()):
days = (end - start).days
return sum(is_workday(start + timedelta(days=i), holidays) for i in range(days))
holidays = {date(2026, 11, 9)} # 9 November: State Flag Day
start = date(2026, 11, 2) # a Monday
print(add_workdays(start, 10), add_workdays(start, 10, holidays))
print(workdays_between(date(2026, 11, 1), date(2026, 12, 1), holidays))Gözlənilən nəticə
2026-11-16 2026-11-17 20
Tapşırıq
Hər kəs üçün adı, bu günkü yaşı və növbəti ad gününün tarixini (bu gün də sayılır) Weekday dd.mm.yyyy şəklində çap et. «Bu gün» sabitdir: 3 oktyabr 2026.
from datetime import date
today = date(2026, 10, 3)
birthdays = {'Aysel': date(2011, 4, 12), 'Murad': date(2010, 12, 30), 'Leyla': date(2012, 10, 3)}
# for every person print the name, the age today and the date of the next
# birthday (today counts) as "Weekday dd.mm.yyyy"Gözlənilən nəticə
Aysel 15 Monday 12.04.2027 Murad 15 Wednesday 30.12.2026 Leyla 14 Saturday 03.10.2026
Tapşırıq
Server hadisələrin vaxtını UTC-də ISO 8601 ilə saxlayır. Onları zaman sırası ilə düz və hər birini Bakı vaxtı ilə dd.mm.yyyy HH:MM şəklində çap et.
from datetime import datetime, timedelta, timezone
events = ['2026-10-03T21:15:00+00:00', '2026-10-03T05:40:00+00:00', '2026-10-02T23:05:00+00:00']
baku = timezone(timedelta(hours=4))
# print the events in time order, each as "dd.mm.yyyy HH:MM" in Baku timeGözlənilən nəticə
03.10.2026 03:05 03.10.2026 09:40 04.10.2026 01:15
Yadda saxla
datetime ± timedelta = datetime,datetime − datetime = timedelta;timedelta-da ay və il yoxdur — ay üçüncalendar.monthrange.strftimeobyektdən mətn,strptimemətndən obyekt düzəldir; uyğunsuz mətnValueErrorverir.- ISO 8601 (
isoformat/fromisoformat) JSON, API və verilənlər bazası üçün ən yaxşı formatdır. - Naive vaxtın qurşağı yoxdur, aware vaxt anı dəqiq göstərir; onları müqayisə etmək olmaz. UTC-də saxla, göstərəndə çevir.
ZoneInfo('Asia/Baku')qurşağın tarixçəsini və yay vaxtını bilir; aware vaxtla hesab divar saatı ilə aparılır, real müddət üçün UTC-yə çevir.