Django: modellər, miqrasiyalar və admin paneli

Yazılar, şərhlər və etiketlərdən ibarət bloq: model sahələri və seçimləri, `makemigrations`/`migrate`, QuerySet API (filter, exclude, get, lookup-lar, F və Q), ForeignKey və ManyToMany əlaqələri, N+1 və `select_related`, admin paneli və Django shell.

  • İrəli
  • 25 dəq
  • 12 sual
  • 66 dərsdən 48-cisi

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • Sahələri, seçimləri və əlaqələri olan modellər yazmaq və onları miqrasiyalarla bazaya köçürmək
  • QuerySet ilə yaratmaq, süzmək, sıralamaq, yeniləmək və silmək (lookup-lar, F, Q)
  • Əlaqələrdən keçən sorğular yazmaq və N+1 problemini select_related ilə aradan qaldırmaq
  • Admin panelini qurmaq və bloqun səhifələrini modellərdən göstərmək

«Django: layihə, tətbiqlər və ilk səhifə» dərsində məqalələr Python siyahısında idi: yeni məqalə üçün kodu dəyişib serveri yenidən başlatmaq lazım gəlirdi. Real saytda məzmunu redaktorlar əlavə edir, istifadəçilər şərh yazır, məlumat isə bazada saxlanılır. Bu dərsdə «Educora Blog» quracağıq: yazılar, şərhlər və etiketlər. Django-nun üç güclü aləti ilə tanış olacağıq — modellər (cədvəllərin Python sinifləri ilə təsviri), miqrasiyalar (bazanın sxemini kodla birgə dəyişmək) və admin paneli (bir neçə sətirlə hazır idarəetmə saytı).

Modellər və sahələr

ModelTərif

django.db.models.Model-dən törəyən sinif. Sinif bir cədvələ, atribut-sahə bir sütuna, obyekt bir sətrə uyğundur. Cədvəlin adı tətbiq və model adından düzəlir (blog_post), id əsas açarı isə avtomatik əlavə olunur.

Bloqun üç modeli var. Post yazıdır: başlıq, ünvanda istifadə olunan slug, mətn, status (qaralama və ya dərc olunub), baxış sayı və yaranma vaxtı. Comment bir yazıya aiddir — bu, çox-birə əlaqədir (ForeignKey). Tag ilə Post arasında çox-çoxa əlaqə var (ManyToManyField): bir yazının bir neçə etiketi, bir etiketin bir neçə yazısı olur. Bu, «JOIN: cədvəllərin birləşdirilməsi» dərsindəki əlaqələrin Python-dakı forması deməkdir.

Python
from django.db import models


class Tag(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=30, unique=True)

    class Meta:
        ordering = ['name']

    def __str__(self):
        return self.name


class Post(models.Model):
    class Status(models.TextChoices):
        DRAFT = 'draft', 'Draft'
        PUBLISHED = 'published', 'Published'

    title = models.CharField(max_length=200)
    slug = models.SlugField(unique=True)
    body = models.TextField(blank=True)
    status = models.CharField(max_length=10, choices=Status, default=Status.DRAFT)
    views = models.PositiveIntegerField(default=0)
    created = models.DateTimeField(auto_now_add=True)
    tags = models.ManyToManyField(Tag, blank=True, related_name='posts')

    class Meta:
        ordering = ['-created']

    def __str__(self):
        return self.title


class Comment(models.Model):
    post = models.ForeignKey(Post, on_delete=models.CASCADE, related_name='comments')
    author = models.CharField(max_length=50)
    text = models.TextField()
    created = models.DateTimeField(auto_now_add=True)

    def __str__(self):
        return f'{self.author} on {self.post}'
blog/models.py. TextChoices icazə verilən dəyərləri və onların oxunaqlı adlarını verir. Meta.ordering standart sıralamadır. __str__ obyektin shell-də və admin paneldə necə görünəcəyini təyin edir.
Sahə / seçimMənası
CharField(max_length=200)qısa mətn; max_length məcburidir
TextField, SlugFielduzun mətn; ünvan üçün latin-hərflər-və-tire
PositiveIntegerField, BooleanFieldmənfi olmayan tam ədəd; doğru/yalan
DateTimeField(auto_now_add=True)yaranma vaxtı özü yazılır; auto_now=True — hər yadda saxlamada
ForeignKey(Post, on_delete=...)çox-birə əlaqə; CASCADE — yazı silinəndə şərhləri də silinir
ManyToManyField(Tag)çox-çoxa; Django ara cədvəli özü yaradır
null=True / blank=Truebazada NULL ola bilər / formada boş qala bilər
default=..., unique=True, choices=...standart dəyər; təkrarsız; icazə verilən dəyərlər

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Miqrasiyalar

Model Python kodudur, cədvəl isə bazada yaşayır. Onları uzlaşdıran miqrasiyalardır: makemigrations modelləri əvvəlki vəziyyətlə müqayisə edib dəyişiklikləri migrations/ qovluğunda nömrələnmiş Python faylına yazır, amma bazaya toxunmur. migrate hələ tətbiq olunmamış miqrasiyaları bazaya tətbiq edir və hansıların icra olunduğunu xüsusi django_migrations cədvəlində qeyd edir. Miqrasiya faylları kodla birgə Git-ə düşür — beləliklə komandanın hər üzvü və server eyni sxemə gəlir.

  1. Modeli dəyiş

    Məsələn, Post-a yeni sahə əlavə et.

  2. makemigrations

    Django dəyişikliyi aşkar edib miqrasiya faylı yazır.

  3. Yoxla

    sqlmigrate miqrasiyanın icra edəcəyi SQL-i göstərir.

  4. migrate və commit

    Bazanı yenilə, sonra modeli və miqrasiya faylını birlikdə commit et.

Terminal
python manage.py makemigrations blog

Gözlənilən nəticə

Migrations for 'blog':
  blog\migrations\0001_initial.py
    + Create model Post
    + Create model Tag
    + Create model Comment
    + Add field tags to post
Windows-da yol \ ilə göstərilir, Linux və macOS-də / ilə.
Terminal
python manage.py sqlmigrate blog 0001

Gözlənilən nəticə

BEGIN;
--
-- Create model Post
--
CREATE TABLE "blog_post" ("id" integer NOT NULL PRIMARY KEY AUTOINCREMENT, "title" varchar(200) NOT NULL, "slug" varchar(50) NOT NULL UNIQUE, "body" text NOT NULL, "status" varchar(10) NOT NULL, "views" integer unsigned NOT NULL CHECK ("views" >= 0), "created" datetime NOT NULL);
--
-- Create model Tag
--
CREATE TABLE "blog_tag" ("id" integer NOT NULL PRIMARY KEY AUTOINCREMENT, "name" varchar(30) NOT NULL UNIQUE);
--
-- Create model Comment
--
CREATE TABLE "blog_comment" ("id" integer NOT NULL PRIMARY KEY AUTOINCREMENT, "author" varchar(50) NOT NULL, "text" text NOT NULL, "created" datetime NOT NULL, "post_id" bigint NOT NULL REFERENCES "blog_post" ("id") DEFERRABLE INITIALLY DEFERRED);
--
-- Add field tags to post
--
CREATE TABLE "blog_post_tags" ("id" integer NOT NULL PRIMARY KEY AUTOINCREMENT, "post_id" bigint NOT NULL REFERENCES "blog_post" ("id") DEFERRABLE INITIALLY DEFERRED, "tag_id" bigint NOT NULL REFERENCES "blog_tag" ("id") DEFERRABLE INITIALLY DEFERRED);
CREATE INDEX "blog_comment_post_id_580e96ef" ON "blog_comment" ("post_id");
CREATE UNIQUE INDEX "blog_post_tags_post_id_tag_id_4925ec37_uniq" ON "blog_post_tags" ("post_id", "tag_id");
CREATE INDEX "blog_post_tags_post_id_a1c71c8a" ON "blog_post_tags" ("post_id");
CREATE INDEX "blog_post_tags_tag_id_0875c551" ON "blog_post_tags" ("tag_id");
COMMIT;
Miqrasiyanın SQL-i (SQLite üçün). slug üçün UNIQUE, views üçün CHECK ("views" >= 0) yaranıb; blog_post_tags — çox-çoxa əlaqənin ara cədvəlidir, ForeignKey sütunları üçün indekslər avtomatik qurulur.
Terminal
python manage.py migrate

Gözlənilən nəticə

Operations to perform:
  Apply all migrations: admin, auth, blog, contenttypes, sessions
Running migrations:
  Applying contenttypes.0001_initial... OK
  Applying auth.0001_initial... OK
  Applying admin.0001_initial... OK
  Applying admin.0002_logentry_remove_auto_add... OK
  Applying admin.0003_logentry_add_action_flag_choices... OK
  Applying contenttypes.0002_remove_content_type_name... OK
  Applying auth.0002_alter_permission_name_max_length... OK
  Applying auth.0003_alter_user_email_max_length... OK
  Applying auth.0004_alter_user_username_opts... OK
  Applying auth.0005_alter_user_last_login_null... OK
  Applying auth.0006_require_contenttypes_0002... OK
  Applying auth.0007_alter_validators_add_error_messages... OK
  Applying auth.0008_alter_user_username_max_length... OK
  Applying auth.0009_alter_user_last_name_max_length... OK
  Applying auth.0010_alter_group_name_max_length... OK
  Applying auth.0011_update_proxy_permissions... OK
  Applying auth.0012_alter_user_first_name_max_length... OK
  Applying blog.0001_initial... OK
  Applying sessions.0001_initial... OK
İlk migrate daxili tətbiqlərin (auth, admin, sessions…) cədvəllərini də yaradır — əvvəlki dərsdə runserver-in xəbərdarlıq etdiyi 18 miqrasiya bunlardır.

ORM: QuerySet ilə sorğular

Hər modelin objects meneceri var. Post.objects.create(...) yeni sətir yazır; Post(...) + save() eyni işi iki addımda görür. filter() şərtə uyğun gələnləri, exclude() uyğun gəlməyənləri, order_by('-views') azalan sıralamanı verir. Nəticə QuerySet-dir: o, tənbəldir (lazy) — sorğu yalnız nəticə lazım olanda (dövr, list(), print, count()) bazaya gedir, ona görə filter-ləri zəncir kimi birləşdirmək ucuzdur. get() dəqiq bir obyekt qaytarır: tapılmasa Model.DoesNotExist, bir neçəsi tapılsa MultipleObjectsReturned qaldırır. Kodu python manage.py shell içində icra et.

Python
from blog.models import Post

Post.objects.create(title='Hello, Django', slug='hello-django', status='published', views=120)
draft = Post(title='Models in depth', slug='models-in-depth', views=45)
draft.save()
Post.objects.create(title='Admin tips', slug='admin-tips', status='published', views=80)

print(Post.objects.count())
print(Post.objects.filter(status='published').order_by('-views'))
print(list(Post.objects.exclude(status='published').values_list('title', flat=True)))
post = Post.objects.get(slug='admin-tips')
print(post.id, post.title, post.get_status_display())
try:
    Post.objects.get(slug='no-such-post')
except Post.DoesNotExist:
    print('DoesNotExist')
print(Post.objects.filter(title__icontains='django', views__gte=100).exists())

Gözlənilən nəticə

3
<QuerySet [<Post: Hello, Django>, <Post: Admin tips>]>
['Models in depth']
3 Admin tips Published
DoesNotExist
True
get_status_display() choices-dakı oxunaqlı adı qaytarır. title__icontains və views__gte — lookup-lardır: sahənin adı, iki alt xətt və əməliyyat.
LookupSQLNümunə
exact / iexact= / registrdən asılı olmayan müqayisəfilter(slug='admin-tips')
contains / icontainsLIKE '%…%'filter(title__icontains='django')
gt, gte, lt, lte>, >=, <, <=filter(views__gte=100)
inIN (…)filter(status__in=['draft', 'published'])
startswith, isnull, rangeLIKE '…%', IS NULL, BETWEENfilter(slug__startswith='hello')

F('views') sahənin bazadakı dəyərinə istinad edir: update(views=F('views') + 1) artırmanı bir UPDATE əmri ilə birbaşa bazada edir. Bu, «oxu → Python-da artır → yadda saxla» yanaşmasından həm sürətli, həm də təhlükəsizdir — iki istifadəçi eyni anda baxsa, artımlardan biri itmir. Q(...) obyektləri şərtləri | (OR), & (AND) və ~ (NOT) ilə birləşdirir; filter(a=1, b=2) isə həmişə AND-dir. print(qs.query) QuerySet-in SQL-ini göstərir.

Python
from django.db.models import F, Q
from blog.models import Post

qs = Post.objects.filter(views__gte=80).order_by('title')
print(qs.query)
print(Post.objects.filter(Q(views__gt=100) | Q(status='draft')).order_by('title'))
print(Post.objects.filter(slug='models-in-depth').update(views=F('views') + 1))
print(Post.objects.get(slug='models-in-depth').views)

Gözlənilən nəticə

SELECT "blog_post"."id", "blog_post"."title", "blog_post"."slug", "blog_post"."body", "blog_post"."status", "blog_post"."views", "blog_post"."created" FROM "blog_post" WHERE "blog_post"."views" >= 80 ORDER BY "blog_post"."title" ASC
<QuerySet [<Post: Hello, Django>, <Post: Models in depth>]>
1
46
SQL-də dəyər birbaşa görünür, çünki qs.query yalnız göstərmək üçündür; bazaya isə dəyərlər parametr kimi gedir. update() dəyişən sətirlərin sayını (1) qaytarır.

Əlaqələr və N+1 problemi

ForeignKey-in əks tərəfi related_name ilə adlanır: post.comments.all() yazının şərhləridir. Çox-çoxa əlaqəyə add() ilə əlavə edirlər: post.tags.add(tag). İki alt xətt əlaqələrdən keçə də bilər: Comment.objects.filter(post__status='published') arxada JOIN qurur. annotate(n=Count('comments')) hər yazıya şərhlərin sayını əlavə edir — SQL-dəki GROUP BY.

Python
from django.db.models import Count
from blog.models import Comment, Post, Tag

hello = Post.objects.get(slug='hello-django')
models_post = Post.objects.get(slug='models-in-depth')
python, web = Tag.objects.create(name='python'), Tag.objects.create(name='web')
hello.tags.add(python, web)
models_post.tags.add(python)
Comment.objects.create(post=hello, author='Aysel', text='Great intro!')
Comment.objects.create(post=hello, author='Murad', text='Thanks!')
Comment.objects.create(post=models_post, author='Leyla', text='Waiting for part 2')

print(hello.comments.count(), [c.author for c in hello.comments.order_by('author')])
print(python.posts.order_by('title'))
print(Comment.objects.filter(post__status='published').count())
counts = Post.objects.annotate(n=Count('comments')).order_by('-n', 'title')
print(list(counts.values_list('title', 'n')))

Gözlənilən nəticə

2 ['Aysel', 'Murad']
<QuerySet [<Post: Hello, Django>, <Post: Models in depth>]>
2
[('Hello, Django', 2), ('Models in depth', 1), ('Admin tips', 0)]
Dərc olunmuş yazılarda 2 şərh var (Leylanın şərhi qaralamadadır). Count şərhi olmayan yazını da 0 ilə göstərir, çünki Django burada LEFT OUTER JOIN qurur.

Əlaqəli obyektə müraciət (comment.post) standart olaraq ayrıca sorğu göndərir. 100 şərhlik dövrdə bu, 1 + 100 sorğu deməkdir — N+1 problemi, yavaş səhifələrin ən tez-tez səbəbi (SQLAlchemy dərsindəki kimi). select_related('post') ForeignKey üçün JOIN ilə hamısını bir sorğuda gətirir, prefetch_related('tags') isə çox-çoxa və əks əlaqələr üçün bir əlavə sorğu edir.

Python
from django.db import connection
from django.test.utils import CaptureQueriesContext
from blog.models import Comment

with CaptureQueriesContext(connection) as ctx:
    for c in Comment.objects.order_by('id'):
        print(c.author, '→', c.post.title)
print(len(ctx.captured_queries), 'queries')

with CaptureQueriesContext(connection) as ctx:
    for c in Comment.objects.select_related('post').order_by('id'):
        print(c.author, '→', c.post.title)
print(len(ctx.captured_queries), 'query')

Gözlənilən nəticə

Aysel → Hello, Django
Murad → Hello, Django
Leyla → Models in depth
4 queries
Aysel → Hello, Django
Murad → Hello, Django
Leyla → Models in depth
1 query
CaptureQueriesContext blok içində göndərilən SQL sorğularını sayır: 3 şərh üçün 1 + 3 = 4 sorğu, select_related ilə isə 1.
Python
from blog.models import Comment, Post

old = Post.objects.create(title='Old news', slug='old-news')
old.comments.create(author='Elvin', text='First!')
print(Comment.objects.count())
print(old.delete())
print(Comment.objects.count())

Gözlənilən nəticə

4
(2, {'blog.Comment': 1, 'blog.Post': 1})
3
old.comments.create(...) şərhi yazıya avtomatik bağlayır. delete() silinən obyektlərin sayını qaytarır: on_delete=models.CASCADE sayəsində yazı ilə birlikdə onun şərhi də silindi.

Admin paneli və bloqun səhifələri

Django-nun admin paneli modellərdən avtomatik qurulan idarəetmə saytıdır: siyahılar, axtarış, süzgəclər, əlavə etmə və redaktə formaları, dəyişikliklərin tarixçəsi. O, redaktorlar və administratorlar üçündür, saytın adi istifadəçiləri üçün deyil. Əvvəlcə daxil olmaq üçün superistifadəçi yaradılır.

  1. Superistifadəçi yarat

    python manage.py createsuperuser istifadəçi adını, e-poçtu və parolu (iki dəfə) soruşur və «Superuser created successfully.» yazır. Zəif parol yazsan, Django xəbərdarlıq edir.

  2. Modelləri qeydiyyatdan keçir

    blog/admin.py-də @admin.register(Post) və ya admin.site.register(Tag).

  3. Daxil ol

    runserver-i işə sal və http://127.0.0.1:8000/admin/ ünvanını aç.

Python
from django.contrib import admin

from .models import Comment, Post, Tag


class CommentInline(admin.TabularInline):
    model = Comment
    extra = 0


@admin.register(Post)
class PostAdmin(admin.ModelAdmin):
    list_display = ['title', 'status', 'views', 'created']
    list_filter = ['status', 'tags']
    search_fields = ['title', 'body']
    prepopulated_fields = {'slug': ['title']}
    inlines = [CommentInline]


admin.site.register(Tag)
list_display siyahının sütunlarıdır, list_filter sağdakı süzgəclər, search_fields axtarış qutusu, prepopulated_fields slug-ı başlıqdan özü doldurur, CommentInline isə şərhləri yazının səhifəsində redaktə etməyə imkan verir.
Python
from django.contrib.auth.models import User
from django.test import Client
from django.test.utils import setup_test_environment

setup_test_environment()
client = Client()
r = client.get('/admin/blog/post/')
print(r.status_code, r['Location'])
client.force_login(User.objects.get(username='admin'))
r = client.get('/admin/blog/post/', {'q': 'models'})
print(r.status_code, r.context['cl'].result_count, 'result')
print(client.get('/admin/blog/post/add/').status_code)

Gözlənilən nəticə

302 /admin/login/?next=/admin/blog/post/
200 1 result
200
Girişsiz admin səhifəsi giriş formasına yönləndirir (302). force_login testdə girişi təqlid edir; axtarış models sözü ilə bir yazı tapır.

Nəhayət, oxucular üçün səhifələr. post_list yalnız dərc olunmuş yazıları şərh sayı ilə, post_detail isə bir yazını şərhləri ilə göstərir. get_object_or_404 obyekt tapılmasa 404 qaytarır — qaralamanın ünvanını bilən adam da onu görməyəcək. blog/urls.py-də app_name = 'blog', path('', views.post_list, name='list') və path('<slug:slug>/', views.post_detail, name='detail') var, layihəyə isə path('blog/', include('blog.urls')) ilə qoşulur.

Python
from django.db.models import Count
from django.shortcuts import get_object_or_404, render

from .models import Post


def post_list(request):
    posts = (Post.objects.filter(status=Post.Status.PUBLISHED)
             .annotate(n_comments=Count('comments'))
             .order_by('-views'))
    return render(request, 'blog/post_list.html', {'posts': posts})


def post_detail(request, slug):
    post = get_object_or_404(Post, slug=slug, status=Post.Status.PUBLISHED)
    comments = post.comments.order_by('created', 'id')
    return render(request, 'blog/post_detail.html', {'post': post, 'comments': comments})
blog/views.py.
HTML
<h1>Blog</h1>
{% for post in posts %}
<p><a href="{% url 'blog:detail' post.slug %}">{{ post.title }}</a>
  — {{ post.views }} views, {{ post.n_comments }} comment{{ post.n_comments|pluralize }}</p>
{% endfor %}

<h1>{{ post.title }}</h1>
<p>Tags: {{ post.tags.all|join:", " }}</p>
<ul>
{% for c in comments %}
  <li><b>{{ c.author }}</b>: {{ c.text }}</li>
{% empty %}
  <li>No comments yet.</li>
{% endfor %}
</ul>
Yuxarıda blog/templates/blog/post_list.html, aşağıda post_detail.html. pluralize filtri 1-dən fərqli ədədə s əlavə edir, join isə etiketləri vergüllə birləşdirir.
Python
from django.test import Client
from django.test.utils import setup_test_environment

setup_test_environment()
client = Client()
print(client.get('/blog/').content.decode())
print(client.get('/blog/hello-django/').content.decode())
print(client.get('/blog/models-in-depth/').status_code)

Gözlənilən nəticə

<h1>Blog</h1>

<p><a href="/blog/hello-django/">Hello, Django</a>
  — 120 views, 2 comments</p>

<p><a href="/blog/admin-tips/">Admin tips</a>
  — 80 views, 0 comments</p>


<h1>Hello, Django</h1>
<p>Tags: python, web</p>
<ul>

  <li><b>Aysel</b>: Great intro!</li>

  <li><b>Murad</b>: Thanks!</li>

</ul>

Not Found: /blog/models-in-depth/
404
Shell nümunələrindən sonrakı baza ilə: qaralama siyahıda görünmür və onun ünvanı 404 verir. Səhifə şərhləri sayır, amma bunu bir sorğuda (annotate) edir.

Tapşırıq

QuerySet lookup-larını adi siyahı üzərində təkrarla: filter_posts(posts, **lookups) yalnız bütün şərtlərə uyğun gələn yazıları qaytarsın. sahə və ya sahə__exact — bərabərlik, __gte — ≥, __lt — <, __icontains — registrsiz alt sətir, __in — siyahıda olmaq.

Tapşırıq · Python
posts = [
    {'title': 'Hello, Django', 'status': 'published', 'views': 120},
    {'title': 'Models in depth', 'status': 'draft', 'views': 46},
    {'title': 'Admin tips', 'status': 'published', 'views': 80},
    {'title': 'Django forms', 'status': 'published', 'views': 15},
]


def filter_posts(posts, **lookups):
    # split every key with key.partition('__') into the field and the operation
    return posts


print([p['title'] for p in filter_posts(posts, status='published')])
print([p['title'] for p in filter_posts(posts, title__icontains='django', views__gte=100)])
print([p['title'] for p in filter_posts(posts, views__lt=50)])
print([p['title'] for p in filter_posts(posts, status__in=['draft', 'archived'])])
Gözlənilən nəticə
['Hello, Django', 'Admin tips', 'Django forms']
['Hello, Django']
['Models in depth', 'Django forms']
['Models in depth']

Tapşırıq

Django sorğusunu SQL-ə çevir və nümunə bazada icra et: Course.objects.annotate(n=Count('enrollments')).filter(n__gte=3).order_by('-n', 'title').values_list('title', 'n'). Sütunlar title və n adlansın.

Tapşırıq · SQL
SELECT courses.title AS title
FROM courses
ORDER BY courses.title;
Gözlənilən nəticə
title | n
Algebra | 4
Mechanics | 4
Geometry | 3
Python Basics | 3

Yadda saxla

  • Model = cədvəl, sahə = sütun, obyekt = sətir; ForeignKey(on_delete=...) çox-birə, ManyToManyField çox-çoxa əlaqədir, related_name əks tərəfə ad verir.
  • makemigrations fayl yazır, migrate bazanı dəyişir; miqrasiyalar Git-ə düşür, tətbiq olunmuşları redaktə etmirik.
  • QuerySet tənbəldir; filter/exclude/order_by zəncir qurur, get bir obyekt və ya DoesNotExist verir; lookup-lar sahə__əməliyyat yazılır.
  • F() dəyəri bazada dəyişir, Q() OR/NOT şərtləri qurur, annotate(Count(...)) qruplaşdırır; select_related/prefetch_related N+1-in qarşısını alır.
  • Admin: createsuperuser, @admin.register və ModelAdmin (list_display, search_fields, inline-lar); oxucu səhifələrində get_object_or_404.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

12 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 12

Sual 1 / 12. python manage.py makemigrations nə edir?