Hesabat skripti hər gecə saat 3-də serverdə işləyir. Bir səhər hesabat yoxdur. Nə baş verib? print ilə yazılan mesajlar heç kimin baxmadığı ekrana gedib və itib. Əgər skript jurnal (log) yazsaydı, faylda belə sətir olardı: 2026-10-02 03:00:05 ERROR report: database is locked. logging modulu Python-un standart jurnal sistemidir; «Avtomatlaşdırma skriptləri» dərsində onunla ilk dəfə tanış oldun, indi onu bütün imkanları ilə öyrənəcəyik.
- Səviyyələr: əhəmiyyətsiz mesajları kodu dəyişmədən söndürmək olar.
- Kontekst: vaxt, modul, funksiya və sətir nömrəsi avtomatik əlavə olunur.
- Təyinat yerləri: eyni mesaj ekrana, fayla, poçta və ya serverə gedə bilər.
- Bir yerdən idarə: kitabxanalar jurnal yazır, onu necə göstərmək isə tətbiq qərar verir.
Səviyyələr
| Səviyyə | Ədəd | Nə vaxt |
|---|---|---|
DEBUG | 10 | proqramçı üçün təfərrüatlar: dəyişənlər, addımlar |
INFO | 20 | normal gediş: «hesabat başladı», «118 fayl köçürüldü» |
WARNING | 30 | qeyri-adi, amma iş davam edir |
ERROR | 40 | əməliyyat alınmadı |
CRITICAL | 50 | proqram işləməyə davam edə bilmir |
Burada
- level(record)
- mesajın səviyyəsi:
log.info→ 20 - level(logger)
- logger-in effektiv səviyyəsi (özününkü və ya ən yaxın valideyninki)
- level(handler)
- mesajı çıxaran handler-in səviyyəsi
Səviyyə həddi aşağı salındıqca daha çox mesaj görünür. Root logger-in susmaya görə səviyyəsi WARNING-dir, ona görə konfiqurasiyasız info görünmür.
import logging
import sys
logging.basicConfig(stream=sys.stdout, format='%(levelname)-8s| %(message)s', force=True)
log = logging.getLogger('demo')
for level in (logging.DEBUG, logging.INFO, logging.WARNING):
log.setLevel(level)
print(f'--- logger level {logging.getLevelName(level)} ({level})')
log.debug('details for developers')
log.info('normal progress')
log.warning('something unusual')Gözlənilən nəticə
--- logger level DEBUG (10) DEBUG | details for developers INFO | normal progress WARNING | something unusual --- logger level INFO (20) INFO | normal progress WARNING | something unusual --- logger level WARNING (30) WARNING | something unusual
stream=sys.stdout yazırıq (susmaya görə jurnal stderr-ə gedir), force=True isə əvvəlki işə salmalardan qalan konfiqurasiyanı əvəz edir.Mesajı f-sətirlə yox, %s yer tutucuları və ayrıca arqumentlərlə yaz: log.info('copied %d files', n). Mətn yalnız mesaj həqiqətən çıxarılanda qurulur, jurnal analiz alətləri isə eyni şablonlu mesajları qruplaşdıra bilir:
import logging
import sys
logging.basicConfig(stream=sys.stdout, format='%(levelname)s %(message)s', force=True)
log = logging.getLogger('lazy')
log.setLevel(logging.INFO)
class Report:
def __str__(self):
print(' (building a long text...)')
return 'big report'
log.debug('data: %s', Report()) # below INFO: the text is never built
log.debug(f'data: {Report()}') # the f-string is built anyway
log.info('data: %s', Report()) # shown, so it is built onceGözlənilən nəticə
(building a long text...) (building a long text...) INFO data: big report
debug mətni heç qurmadı, f-sətir isə mesaj atılsa da qurdu. Böyük obyektlərdə və tez-tez çağırılan kodda bu, nəzərəçarpan fərqdir.Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
basicConfig və formatlar
logging.basicConfig(...) ən sadə quraşdırmadır: root logger-ə bir handler və formatter əlavə edir. O, yalnız bir dəfə işləyir — root-un artıq handler-i varsa, sonrakı çağırışlar heç nə etmir (əgər force=True deyilsə). Ona görə onu proqramın girişində, if __name__ == '__main__': blokunda çağır. Format sətrində %(ad)s şəklində sahələr olur:
| Sahə | Nə yazır |
|---|---|
%(asctime)s | vaxt (formatı datefmt ilə) |
%(levelname)s | səviyyənin adı |
%(name)s | logger-in adı |
%(module)s, %(funcName)s, %(lineno)d | modul, funksiya, sətir nömrəsi |
%(message)s | mesajın özü |
import logging
logging.basicConfig(
level=logging.DEBUG,
format='%(asctime)s %(levelname)s [%(name)s] %(funcName)s:%(lineno)d %(message)s',
datefmt='%Y-%m-%d %H:%M:%S',
)
log = logging.getLogger('shop')
def checkout(total):
log.info('checkout total=%.2f', total)
checkout(42.5)Gözlənilən nəticə
2026-10-03 17:38:15 INFO [shop] checkout:12 checkout total=42.50
stream verilməyib, ona görə jurnal stderr-ə gedir. Vaxt işə saldığın anı göstərəcək, sətir nömrəsi 12 isə log.info sətridir.Logger, handler, formatter
Logger, handler və formatterTərif
Logger — kodun mesaj göndərdiyi adlı obyekt (logging.getLogger('shop.orders')); eyni ad həmişə eyni obyekti qaytarır. Handler mesajı təyinat yerinə aparır: StreamHandler — konsol, FileHandler — fayl, RotatingFileHandler — növbələnən fayllar. Formatter qeydi mətn sətrinə çevirir. Hər handler-in öz səviyyəsi və formatter-i ola bilər.
Logger adları nöqtələrlə iyerarxiya qurur: shop.orders shop-un uşağıdır, shop isə root-un. Logger-in öz səviyyəsi yoxdursa (NOTSET), ən yaxın valideynin səviyyəsini götürür. Qeyd əvvəlcə öz handler-lərinə, sonra (propagate = True olduqca) valideynlərin handler-lərinə gedir — valideynlərin səviyyəsi bu zaman yenidən yoxlanılmır. Ona görə hər modulda log = logging.getLogger(__name__) yazılır: logger-in adı modulun adı olur (shop.orders), iyerarxiya isə paketlərin quruluşunu təkrarlayır.
import logging
import sys
logging.basicConfig(stream=sys.stdout, level=logging.WARNING,
format='%(name)-14s %(levelname)-7s %(message)s', force=True)
logging.getLogger('shop').setLevel(logging.INFO)
orders = logging.getLogger('shop.orders')
payments = logging.getLogger('shop.payments')
print(orders.parent.name, orders.getEffectiveLevel(), payments.getEffectiveLevel())
orders.info('order 17 created')
payments.debug('card check details')
logging.getLogger('emails').info('newsletter sent')
logging.getLogger('emails').warning('mailbox full')Gözlənilən nəticə
shop 20 20 shop.orders INFO order 17 created emails WARNING mailbox full
WARNING-dir, amma shop.orders-in INFO mesajı root-un handler-i ilə çap olundu: səviyyə yalnız mesajın yarandığı logger-də (effektiv səviyyə 20) yoxlanılır. emails-in səviyyəsi root-dan gəlir (30), ona görə onun info-su atıldı.İndi handler-ləri əl ilə quraq: konsola yalnız xəbərdarlıqlar, fayla isə hər şey getsin. propagate = False mesajın root-a da çatıb ikinci dəfə çap olunmasının qarşısını alır:
import logging
import sys
log = logging.getLogger('nightly')
log.setLevel(logging.DEBUG)
log.propagate = False
log.handlers.clear() # so that running the code again adds no duplicates
console = logging.StreamHandler(sys.stdout)
console.setLevel(logging.WARNING)
console.setFormatter(logging.Formatter('CONSOLE %(levelname)s: %(message)s'))
file = logging.FileHandler('nightly.log', mode='w', encoding='utf-8')
file.setLevel(logging.DEBUG)
file.setFormatter(logging.Formatter('%(levelname)-7s %(name)s %(message)s'))
log.addHandler(console)
log.addHandler(file)
log.debug('found 120 files')
log.info('copied 118 files')
log.warning('2 files skipped: permission denied')
file.close()
print('--- nightly.log:')
print(open('nightly.log', encoding='utf-8').read(), end='')Gözlənilən nəticə
CONSOLE WARNING: 2 files skipped: permission denied --- nightly.log: DEBUG nightly found 120 files INFO nightly copied 118 files WARNING nightly 2 files skipped: permission denied
İstisnalar və jurnal faylları
except blokunun içində log.exception('...') mesajı ERROR səviyyəsində yazır və ona tam traceback-i əlavə edir — xətanın harada baş verdiyini sonra jurnaldan görmək olur. Başqa səviyyələrdə eyni şeyi exc_info=True edir: log.warning('...', exc_info=True). Proqram istisnanı tutub işini davam etdirir («Xətaların idarə olunması: try və except» dərsinə bax):
import logging
logging.basicConfig(level=logging.INFO, format='%(levelname)s %(name)s: %(message)s')
log = logging.getLogger('orders')
def average(total, count):
return total / count
try:
average(120, 0)
except ZeroDivisionError:
log.exception('could not compute the average for order %d', 17)
log.info('the program keeps running')Gözlənilən nəticə
ERROR orders: could not compute the average for order 17
Traceback (most recent call last):
File "orders.py", line 12, in <module>
average(120, 0)
~~~~~~~^^^^^^^^
File "orders.py", line 8, in average
return total / count
~~~~~~^~~~~~~
ZeroDivisionError: division by zero
INFO orders: the program keeps runningFile "..." sətirlərində faylın yolu onun harada saxlandığından asılıdır; brauzerdə bu ad <exec> olur.Daim işləyən proqramın jurnal faylı diski doldura bilər. logging.handlers.RotatingFileHandler fayl maxBytes həddinə çatanda onu app.log.1 adlandırır (köhnələr .2, .3 olur) və yeni fayl açır; backupCount neçə köhnə faylın saxlanacağını göstərir. TimedRotatingFileHandler isə faylları vaxta görə, məsələn hər gecə dəyişir.
import logging
import os
from logging.handlers import RotatingFileHandler
log = logging.getLogger('sensor')
log.setLevel(logging.INFO)
log.propagate = False
log.handlers.clear()
handler = RotatingFileHandler('sensor.log', maxBytes=300, backupCount=2, encoding='utf-8')
handler.setFormatter(logging.Formatter('%(levelname)s %(message)s'))
log.addHandler(handler)
for i in range(1, 41):
log.info('reading %02d: temperature %.1f', i, 20 + i / 10)
handler.close()
print(sorted(name for name in os.listdir() if name.startswith('sensor.log')))
with open('sensor.log', encoding='utf-8') as f:
print(f.readlines()[-1].strip())Gözlənilən nəticə
['sensor.log', 'sensor.log.1', 'sensor.log.2'] INFO reading 40: temperature 24.0
sensor.log-dadır, köhnələrin ancaq iki faylı saxlanılıb, daha köhnələr silinib.dictConfig ilə konfiqurasiya: mini layihə
Böyük tətbiqdə jurnal ayarları kodun içinə səpələnmir: bütün formatter, handler və logger-lər bir lüğətdə təsvir olunur və proqramın girişində logging.config.dictConfig(...) ilə tətbiq edilir. Lüğəti JSON və ya YAML faylından da oxumaq olar — səviyyəni dəyişmək üçün kodu dəyişmək lazım gəlmir. 'disable_existing_loggers': False mütləq yaz: əks halda konfiqurasiyadan əvvəl yaradılmış logger-lər (məsələn, import zamanı) susdurulur. Mini layihə sifarişləri emal edir: konsola INFO, fayla DEBUG və daha çox məlumatlı format gedir:
import logging
import logging.config
LOGGING = {
'version': 1,
'disable_existing_loggers': False,
'formatters': {
'short': {'format': '%(levelname)-7s %(name)s: %(message)s'},
'full': {'format': '%(levelname)s|%(name)s|%(funcName)s|%(message)s'},
},
'handlers': {
'console': {'class': 'logging.StreamHandler', 'stream': 'ext://sys.stdout',
'level': 'INFO', 'formatter': 'short'},
'file': {'class': 'logging.FileHandler', 'filename': 'store.log', 'mode': 'w',
'encoding': 'utf-8', 'level': 'DEBUG', 'formatter': 'full'},
},
'loggers': {'store': {'level': 'DEBUG', 'handlers': ['console', 'file'], 'propagate': False}},
}
logging.config.dictConfig(LOGGING)
log = logging.getLogger('store.orders')
def process(order):
log.debug('processing %s', order)
if order['qty'] <= 0:
log.warning('order %s skipped: qty=%s', order['id'], order['qty'])
return 0
total = order['qty'] * order['price']
log.info('order %s: %.2f AZN', order['id'], total)
return total
orders = [{'id': 1, 'qty': 2, 'price': 4.5}, {'id': 2, 'qty': 0, 'price': 9.9},
{'id': 3, 'qty': 1, 'price': 15.0}]
log.info('revenue %.2f AZN', sum(process(o) for o in orders))
print(open('store.log', encoding='utf-8').readline(), end='')Gözlənilən nəticə
INFO store.orders: order 1: 9.00 AZN
WARNING store.orders: order 2 skipped: qty=0
INFO store.orders: order 3: 15.00 AZN
INFO store.orders: revenue 24.00 AZN
DEBUG|store.orders|process|processing {'id': 1, 'qty': 2, 'price': 4.5}DEBUG yoxdur, faylın birinci sətri isə məhz DEBUG qeydidir və funksiyanın adını da göstərir. store.orders logger-inin öz handler-i yoxdur — qeydlər valideyn store-un handler-lərinə çatır.Tapşırıq
Jurnalı elə qur ki, yalnız WARNING və daha yüksək mesajlar LEVEL: message formatında sys.stdout-a çıxsın. Mesaj yazan sətirləri dəyişmə.
import logging
import sys
# configure logging here: stdout, level WARNING, format "LEVEL: message"
log = logging.getLogger('quiz')
log.debug('loading questions')
log.info('12 questions loaded')
log.warning('question 7 has no answer')
log.error('cannot save the results')Gözlənilən nəticə
WARNING: question 7 has no answer ERROR: cannot save the results
Tapşırıq
safe_divide(a, b) uğurda INFO səviyyəsində 10 / 4 = 2.5 yazıb nəticəni qaytarsın, b 0 olanda isə WARNING səviyyəsində cannot divide 3 by zero yazıb None qaytarsın. Mesajları %s yer tutucuları ilə qur.
import logging
import sys
logging.basicConfig(stream=sys.stdout, level=logging.INFO,
format='%(levelname)s %(name)s: %(message)s', force=True)
log = logging.getLogger('calc')
def safe_divide(a, b):
# on success: log INFO "10 / 4 = 2.5" and return the result
# if b is 0: log WARNING "cannot divide 3 by zero" and return None
return a / b
print([safe_divide(10, 4), safe_divide(3, 0)])Gözlənilən nəticə
INFO calc: 10 / 4 = 2.5 WARNING calc: cannot divide 3 by zero [2.5, None]
Yadda saxla
- Səviyyələr: DEBUG 10 < INFO 20 < WARNING 30 < ERROR 40 < CRITICAL 50; root-un susmaya görə səviyyəsi WARNING-dir.
- Hər modulda
logging.getLogger(__name__); adlar nöqtə ilə iyerarxiya qurur, qeydlər valideynlərin handler-lərinə ötürülür. - Handler təyinat yerini və öz səviyyəsini, formatter isə sətrin görünüşünü təyin edir.
log.exceptionexceptiçindəERROR+ traceback yazır;RotatingFileHandlerfaylların ölçüsünü məhdudlaşdırır.- Konfiqurasiya bir dəfə, proqramın girişində:
basicConfigvə yadictConfig(disable_existing_loggers: False); parol və şəxsi məlumat yazma.