Muradın «Layihələr» qovluğunda yüzlərlə fayl var: şəkillər, PDF-lər, köhnə ehtiyat nüsxələri. Hansı fayllar ən çox yer tutur? Neçə JPG şəkil var və onların ümumi həcmi nə qədərdir? Bunu əl ilə saymaq saatlar çəkər, Python isə saniyələr ərzində cavab verir. «Fayllar və mini-layihə: qiymət kalkulyatoru» dərsində bir faylı open() ilə açdın, «Avtomatlaşdırma skriptləri» dərsində isə pathlib və shutil modullarını qısaca gördün. İndi onları dərindən öyrənəcəyik: yolları qurmaq və hissələrə ayırmaq, qovluqlarda axtarmaq, faylları oxumaq və yazmaq, kopyalamaq, köçürmək və təhlükəsiz silmək.
Path obyektləri: yolu qurmaq və hissələrə ayırmaq
Yol və Path obyektiTərif
Yol faylın və ya qovluğun fayl sistemindəki ünvanıdır: reports/2026/sales.csv. Mütləq yol kökdən başlayır (/home/aysel/... və ya C:\Users\...), nisbi yol isə cari işçi qovluğa görə hesablanır. pathlib.Path yolu adi sətir kimi yox, metodları olan obyekt kimi saxlayır və ayırıcını əməliyyat sisteminə görə özü seçir: Windows-da \, Linux və macOS-da /.
Yolları / operatoru ilə birləşdiririk: Path('reports') / '2026' / 'sales.csv'. Bu, sətirləri + ilə yapışdırmaqdan etibarlıdır: ayırıcını unutmaq və ya artıq ayırıcı qoymaq mümkün deyil. Faylın adı, genişlənməsi və valideyn qovluğu xassələrlə alınır, with_suffix və with_stem isə dəyişdirilmiş yeni yol qaytarır, çünki Path dəyişməyən obyektdir. PurePosixPath və PureWindowsPath diskə toxunmadan yalnız yol hesablayır — başqa sistemin yollarını yoxlamaq üçün əlverişlidir:
from pathlib import Path, PurePosixPath, PureWindowsPath
report = Path('reports') / '2026' / 'sales.final.csv'
print(report.name, '|', report.stem, '|', report.suffix, '|', report.suffixes)
print(report.parts)
print(report.parent.as_posix(), '|', report.parent.parent.name)
print(report.with_suffix('.xlsx').name, '|', report.with_stem('sales_v2').name)
print(report.as_posix(), '|', report.is_absolute())
print(PureWindowsPath('C:/Users/Aysel') / 'notes.txt')
print(PurePosixPath('/home/aysel') / 'notes.txt')
print(PurePosixPath('uploads') / '/etc/passwd')Gözlənilən nəticə
sales.final.csv | sales.final | .csv | ['.final', '.csv']
('reports', '2026', 'sales.final.csv')
reports/2026 | reports
sales.final.xlsx | sales_v2.csv
reports/2026/sales.final.csv | False
C:\Users\Aysel\notes.txt
/home/aysel/notes.txt
/etc/passwd/ ilə başlayırsa), / operatoru əvvəlki hissələri tamamilə atır. İstifadəçinin göndərdiyi adı yola birləşdirməzdən əvvəl bunu yoxla.| Xassə | Nəticə | Mənası |
|---|---|---|
name | sales.final.csv | tam ad |
stem | sales.final | son genişlənməsiz ad |
suffix / suffixes | .csv / ['.final', '.csv'] | son genişlənmə / hamısı |
parent | reports/2026 | valideyn qovluq |
parts | ('reports', '2026', 'sales.final.csv') | hissələrin korteji |
with_suffix('.xlsx') | reports/2026/sales.final.xlsx | genişlənməsi dəyişdirilmiş yeni yol |
reports/2026/sales.final.csv yolu üçünNümunələr: yolun hissələri
Məsələ
1) Path('backup/archive.tar.gz') üçün suffix, suffixes və stem nədir?
2) (Path('docs') / 'cv.pdf').with_name('cv_2026.pdf') yolunun parent-i nədir?
3) PurePosixPath('media') / '/tmp/x.txt' nəyə bərabərdir?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
.gz, ['.tar', '.gz'], archive.tar — stem yalnız son genişlənməni atır.2)
docs — with_name yalnız sonuncu hissəni dəyişir, qovluq eyni qalır.3)
/tmp/x.txt — sağdakı mütləq yol əvvəlki hissəni (media) atır.Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Yoxlamaq və axtarmaq: exists, iterdir, glob, rglob
Path-in bəzi metodları diskə müraciət edir. exists() yolun mövcud olub-olmadığını, is_file() və is_dir() isə onun fayl, yoxsa qovluq olduğunu deyir. iterdir() qovluğun yalnız birinci səviyyəsini qaytarır, glob(pattern) həmin qovluqda nümunəyə uyğun yolları verir, rglob(pattern) isə bütün alt qovluqlarda da axtarır (glob('**/' + pattern) ilə eynidir). Nümunələrdə * istənilən simvol ardıcıllığı, ? bir simvol, [abc] isə siyahıdakı bir simvoldur. Bu metodlar siyahı yox, generator qaytarır və nəticələrin sırası zəmanətli deyil — ona görə onları həmişə sorted() ilə sırala.
import tempfile
from pathlib import Path
def rel(paths):
return sorted(p.relative_to(root).as_posix() for p in paths)
with tempfile.TemporaryDirectory() as tmp:
root = Path(tmp)
for name in ['notes.txt', 'photos/baku.jpg', 'photos/2025/shusha.JPG',
'photos/2025/plan.txt', 'data/sales.csv', 'data/old/sales_2024.csv']:
file = root / name
file.parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
file.write_text('demo', encoding='utf-8')
print(rel(root.iterdir()))
print(rel(root.glob('*.txt')))
print(rel(root.glob('photos/*')))
print(rel(root.rglob('*.csv')))
print(rel(root.rglob('*.jpg', case_sensitive=True)))
print(rel(p for p in root.rglob('*') if p.suffix.lower() == '.jpg'))
print((root / 'data').is_dir(), (root / 'data/sales.csv').is_file(), (root / 'nope.txt').exists())Gözlənilən nəticə
['data', 'notes.txt', 'photos'] ['notes.txt'] ['photos/2025', 'photos/baku.jpg'] ['data/old/sales_2024.csv', 'data/sales.csv'] ['photos/baku.jpg'] ['photos/2025/shusha.JPG', 'photos/baku.jpg'] True True False
tempfile.TemporaryDirectory() müvəqqəti qovluq yaradır və with bloku bitəndə onu içindəkilərlə birlikdə silir — real fayllarına toxunmadan sınaq etmək üçün ideal yerdir. relative_to(root).as_posix() uzun müvəqqəti yolu kəsir və yolu / ayırıcısı ilə göstərir.Oxumaq, yazmaq və qovluq yaratmaq
Kiçik fayllar üçün bir sətir kifayətdir: read_text() və write_text() mətni, read_bytes() və write_bytes() isə baytları (şəkil, arxiv) bütöv oxuyub-yazır. Mətn üçün encoding='utf-8' arqumentini həmişə yaz: onsuz Windows köhnə kod səhifəsindən istifadə edə bilər. write_text faylın üstündən yazır; sona əlavə etmək və ya böyük faylı sətir-sətir oxumaq üçün path.open() ilə adi with blokundan istifadə et. mkdir(parents=True, exist_ok=True) çatışmayan bütün valideyn qovluqları yaradır və qovluq artıq varsa xəta vermir. stat().st_size faylın ölçüsünü baytla verir, unlink() faylı silir, rename() isə adını dəyişib yeni yol qaytarır.
import tempfile
from pathlib import Path
with tempfile.TemporaryDirectory() as tmp:
root = Path(tmp)
notes = root / 'notes' / 'day1.txt'
notes.parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
notes.write_text('Salam, Bakı!', encoding='utf-8')
text = notes.read_text(encoding='utf-8')
print(text, len(text), notes.stat().st_size)
logo = root / 'logo.bin'
logo.write_bytes(bytes([137, 80, 78, 71]))
print(logo.read_bytes(), logo.stat().st_size)
with notes.open('a', encoding='utf-8') as f:
f.write(' Necəsən?')
print(notes.read_text(encoding='utf-8'))
done = notes.rename(notes.with_name('day1_done.txt'))
print(done.name, notes.exists(), sorted(p.name for p in notes.parent.iterdir()))
(root / 'missing.txt').unlink(missing_ok=True)
try:
(root / 'notes').mkdir()
except FileExistsError as e:
print('FileExistsError:', Path(e.filename).name)Gözlənilən nəticə
Salam, Bakı! 12 13 b'\x89PNG' 4 Salam, Bakı! Necəsən? day1_done.txt False ['day1_done.txt'] FileExistsError: notes
'Salam, Bakı!' 12 simvoldur, amma faylda 13 bayt tutur: ı hərfi UTF-8-də 2 baytdır (bax: «Unicode, kodlaşdırmalar və bytes» dərsi). rename-dən sonra köhnə notes obyekti artıq mövcud olmayan yolu göstərir — yeni yolu qaytarılan dəyərdən götür.os.path ilə (köhnə üslub)
import os
folder = os.path.join('data', 'raw')
os.makedirs(folder, exist_ok=True)
path = os.path.join(folder, 'sales.csv')
name, ext = os.path.splitext(os.path.basename(path))
if os.path.exists(path):
with open(path, encoding='utf-8') as f:
text = f.read()pathlib ilə
from pathlib import Path
folder = Path('data') / 'raw'
folder.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
path = folder / 'sales.csv'
name, ext = path.stem, path.suffix
if path.exists():
text = path.read_text(encoding='utf-8')os.path tez-tez rast gəlinir, amma yeni kodda pathlib daha qısa və oxunaqlıdır; open(), shutil və digər funksiyalar Path obyektlərini birbaşa qəbul edir.shutil: kopyalamaq, köçürmək, arxivləmək, silmək
Path tək faylla işləyir, bütöv qovluqlarla işləmək isə shutil («shell utilities») modulunun işidir. Bu modulun funksiyaları həm sətir, həm də Path qəbul edir:
| Funksiya | Nə edir |
|---|---|
shutil.copy(src, dst) | faylın məzmununu və icazələrini kopyalayır; dst qovluqdursa, fayl onun içinə eyni adla düşür |
shutil.copy2(src, dst) | eyni iş, üstəlik dəyişdirilmə vaxtını da saxlayır — ehtiyat nüsxə üçün ən yaxşısı |
shutil.copytree(src, dst, ignore=...) | bütöv qovluğu kopyalayır; ignore_patterns('*.tmp') lazımsız faylları buraxır |
shutil.move(src, dst) | fayl və ya qovluğu köçürür (başqa diskə də) |
shutil.make_archive(base, 'zip', root_dir) | qovluqdan ZIP (və ya tar) arxivi düzəldir və arxivin yolunu qaytarır |
shutil.rmtree(path) | qovluğu içindəki hər şeylə birdəfəlik silir |
import shutil
import tempfile
import zipfile
from pathlib import Path
def files(root):
return sorted(p.relative_to(root).as_posix() for p in root.rglob('*') if p.is_file())
with tempfile.TemporaryDirectory() as tmp:
root = Path(tmp)
src = root / 'project'
(src / 'docs').mkdir(parents=True)
(src / 'main.py').write_text('print("hi")', encoding='utf-8')
(src / 'docs' / 'readme.md').write_text('# Project', encoding='utf-8')
shutil.copy2(src / 'main.py', src / 'main_backup.py')
shutil.copytree(src, root / 'copy', ignore=shutil.ignore_patterns('*_backup.py'))
shutil.move(src / 'docs' / 'readme.md', src / 'README.md')
print(files(root))
archive = Path(shutil.make_archive(str(root / 'project'), 'zip', root_dir=src))
print(archive.name, sorted(zipfile.ZipFile(archive).namelist()))
shutil.rmtree(root / 'copy')
print(sorted(p.name for p in root.iterdir()))Gözlənilən nəticə
['copy/docs/readme.md', 'copy/main.py', 'project/README.md', 'project/main.py', 'project/main_backup.py'] project.zip ['README.md', 'docs/', 'main.py', 'main_backup.py'] ['project', 'project.zip']
copytree main_backup.py faylını buraxdı, move isə readme.md-ni README.md adı ilə köçürdü. Arxivdə docs/ boş qovluq kimi qaldı: fayl köçürüləndə onun qovluğu özü silinmir.import shutil
import tempfile
from pathlib import Path
def safe_rmtree(target, root, dry_run=True):
target, root = Path(target).resolve(), Path(root).resolve()
if target == root or not target.is_relative_to(root):
raise ValueError(f'refusing to delete outside {root.name}: {target.name}')
victims = sorted(p.relative_to(root).as_posix() for p in target.rglob('*'))
if dry_run:
print('would delete:', victims)
else:
shutil.rmtree(target)
print('deleted', target.relative_to(root).as_posix())
with tempfile.TemporaryDirectory() as tmp:
root = Path(tmp) / 'workspace'
(root / 'cache' / 'img').mkdir(parents=True)
(root / 'cache' / 'img' / 'a.png').write_bytes(b'png')
safe_rmtree(root / 'cache', root)
safe_rmtree(root / 'cache', root, dry_run=False)
try:
safe_rmtree(root / '..' / 'secrets', root, dry_run=False)
except ValueError as e:
print('ValueError:', e)Gözlənilən nəticə
would delete: ['cache/img', 'cache/img/a.png'] deleted cache ValueError: refusing to delete outside workspace: secrets
resolve() .. hissələrini açır və mütləq yol qaytarır, ona görə workspace/../secrets yolunun kökdən kənara çıxdığı aşkarlanır. Kökün özünü silmək də qadağandır.Mini-layihə: qovluq hesabatı
İndi hər şeyi birləşdiririk. folder_report(root) funksiyası qovluğu bütöv gəzir və cavab verir: neçə fayl var və ümumi ölçü nə qədərdir, hansı genişlənmə nə qədər yer tutur, ən böyük üç fayl hansılardır və hansı qovluqlar boşdur. Genişlənməni lower() ilə kiçik hərfə salırıq ki, .JPG və .jpg bir qrupa düşsün; genişlənməsi olmayan fayllar (none) qrupuna yazılır. Sınaq üçün müvəqqəti qovluqda verilmiş ölçüdə fayllar yaradırıq (b'x' * size).
import tempfile
from collections import defaultdict
from pathlib import Path
def folder_report(root, top=3):
files = [p for p in root.rglob('*') if p.is_file()]
stats = defaultdict(lambda: [0, 0]) # suffix -> [count, bytes]
for p in files:
s = stats[p.suffix.lower() or '(none)']
s[0] += 1
s[1] += p.stat().st_size
print(f'{len(files)} files, {sum(v[1] for v in stats.values())} bytes')
for suffix, (count, size) in sorted(stats.items(), key=lambda kv: kv[1][1], reverse=True):
print(f' {suffix:7} {count} file(s) {size:7} bytes')
print('largest:')
for p in sorted(files, key=lambda p: p.stat().st_size, reverse=True)[:top]:
print(f' {p.relative_to(root).as_posix():20} {p.stat().st_size:7}')
empty = [d.relative_to(root).as_posix() for d in root.rglob('*') if d.is_dir() and not any(d.iterdir())]
print('empty folders:', sorted(empty))
with tempfile.TemporaryDirectory() as tmp:
root = Path(tmp)
sizes = {'photos/baku.jpg': 52_000, 'photos/shusha.JPG': 48_500, 'docs/cv.pdf': 21_300,
'docs/notes.txt': 1_200, 'music/song.mp3': 64_000, 'README': 300}
for name, size in sizes.items():
(root / name).parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
(root / name).write_bytes(b'x' * size)
(root / 'docs' / 'old').mkdir()
(root / 'tmp').mkdir()
folder_report(root)Gözlənilən nəticə
6 files, 187300 bytes .jpg 2 file(s) 100500 bytes .mp3 1 file(s) 64000 bytes .pdf 1 file(s) 21300 bytes .txt 1 file(s) 1200 bytes (none) 1 file(s) 300 bytes largest: music/song.mp3 64000 photos/baku.jpg 52000 photos/shusha.JPG 48500 empty folders: ['docs/old', 'tmp']
defaultdict(lambda: [0, 0]) hər yeni genişlənmə üçün [say, bayt] cütü yaradır. Boş qovluğu not any(d.iterdir()) tapır: any birinci elementi görən kimi dayanır, ona görə böyük qovluqlarda da sürətlidir.Real skriptdə root komanda sətrindən gəlir (bax: «Komanda sətri tətbiqləri: argparse və click»), hesabat isə print əvəzinə jurnala yazılır («Jurnal yazmaq: logging modulu»). Çox böyük qovluqlarda hər fayl üçün stat() bir neçə dəfə çağırılmasın deyə ölçünü bir dəfə hesablayıb lüğətdə saxlamaq olar.
Tapşırıq
tree qovluğundakı bütün faylları (alt qovluqlarla birlikdə) genişlənməyə görə say. Böyük və kiçik hərf fərq etməsin (.TXT = .txt). Nəticəni genişlənmənin əlifba sırası ilə suffix count şəklində çap et.
from pathlib import Path
for name in ['a.txt', 'b.TXT', 'img/c.jpg', 'img/d.png', 'img/2026/e.JPG', 'docs/f.pdf']:
p = Path('tree') / name
p.parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
p.write_text('x', encoding='utf-8')
counts = {}
# go through every file under 'tree' with rglob, count it by its lower-case suffix,
# then print "suffix count" lines in alphabetical order of the suffixGözlənilən nəticə
.jpg 2 .pdf 1 .png 1 .txt 2
Tapşırıq
backup(file, backup_dir) funksiyasını yaz: backup_dir yoxdursa, onu valideynləri ilə birlikdə yaratsın, faylı ora <ad>.bak adı ilə (report.txt → report.txt.bak) shutil.copy2 ilə kopyalasın və yeni yolu qaytarsın.
import shutil
from pathlib import Path
Path('report.txt').write_text('Q3 revenue: 1250 AZN', encoding='utf-8')
def backup(file, backup_dir):
# create backup_dir (with its parents) if it is missing,
# copy the file there as <name>.bak and return the new path
pass
copy = backup(Path('report.txt'), Path('archive') / '2026')
print(copy.as_posix())
print(copy.read_text(encoding='utf-8'))
print(sorted(p.as_posix() for p in Path('archive').rglob('*')))Gözlənilən nəticə
archive/2026/report.txt.bak Q3 revenue: 1250 AZN ['archive/2026', 'archive/2026/report.txt.bak']
Yadda saxla
Pathyolu obyekt kimi saxlayır:/ilə birləşdir,name,stem,suffix,parent,partsilə hissələrə ayır;with_suffixyeni yol qaytarır.iterdir()— bir səviyyə,glob()— nümunə,rglob()— bütün alt qovluqlar; nəticələrisorted()ilə sırala, hərf həssaslığını açıq idarə et.read_text/write_text(həmişəencoding='utf-8') vəread_bytes/write_bytes;mkdir(parents=True, exist_ok=True); ölçü —stat().st_size.shutil:copy2— vaxtı da saxlayan kopya,copytree,move,make_archive;rmtree— birdəfəlik silmə.- Sınaqları
tempfile.TemporaryDirectory()içində apar; silməzdən əvvəl quru qaçış et və yolun kök qovluğun içində olduğunuresolve()+is_relative_to()ilə yoxla.