«Veb API-lər və requests kitabxanası» dərsində sən müştəri idin və sorğu göndərirdin, «FastAPI ilə veb servis» dərsində isə JSON qaytaran API yazdın. Amma insanların brauzerdə açdığı saytların çoxu HTML səhifələri qaytarır: menyu, kursların siyahısı, hər kurs üçün ayrıca səhifə. Flask məhz bunun üçün kiçik («mikro») Python freymvorkudur. O, marşrutlaşdırmanı, sorğu obyektini, şablonları və test müştərisini verir, verilənlər bazası, formalar və hesablar kimi işləri isə sənə və ya genişlənmələrə saxlayır. Elə buna görə öyrənmək üçün idealdır: hər hissənin necə işlədiyini öz gözünlə görürsən.
Veb freymvork nə edir?
Brauzer HTTP sorğusu göndərir: metod (GET, POST), yol (/courses/3), başlıqlar və bəzən gövdə. Server isə status kodu, başlıqlar və gövdədən ibarət cavab qaytarmalıdır. Bunu soketlərlə əl ilə yazmaq uzun və xətalı işdir. Freymvork protokolu öz üzərinə götürür, sən isə adi Python funksiyaları yazırsan — hər səhifə üçün bir funksiya. Belə funksiyaya view funksiyası deyilir.
WSGITərif
WSGI (Web Server Gateway Interface, PEP 3333) Python veb serveri ilə veb tətbiq arasında standart razılaşmadır: server tətbiqi sorğunu təsvir edən lüğətlə çağırır, tətbiq isə status, başlıqlar və gövdə qaytarır. Flask tətbiqi WSGI tətbiqidir, ona görə eyni kod həm inkişaf serverində, həm də Gunicorn və ya Waitress kimi istehsal serverlərində işləyir.
Sorğu gəlir
Server (inkişaf zamanı Werkzeug) HTTP sorğusunu qəbul edir və WSGI vasitəsilə tətbiqə ötürür.
Marşrut axtarılır
Flask
requestobyektini yaradır və URL xəritəsində (url_map) yola və metoda uyğun qaydanı tapır.View çağırılır
Qaydaya bağlı funksiya çağırılır; URL dəyişənləri ona arqument kimi verilir.
Cavab qurulur
Qaytarılan sətir, lüğət, kortej və ya
Responseobyekti status, başlıqlar və gövdəyə çevrilir. Uyğun qayda yoxdursa — 404, qayda var, amma metod uyğun deyilsə — 405.
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Tətbiq obyekti və marşrutlar
Flask(__name__) tətbiq obyektini yaradır; __name__ Flask-a modulun harada olduğunu deyir ki, yanındakı templates/ və static/ qovluqlarını tapa bilsin. @app.route('/') dekoratoru (bax: «Dekoratorlar və qapanmalar») altındakı funksiyanı URL xəritəsinə yazır. Funksiyanın qaytardığı sətir 200 statuslu HTML cavabına çevrilir.
from flask import Flask
app = Flask(__name__)
@app.route('/')
def home():
return '<h1>Salam, Flask!</h1>'
@app.route('/about')
def about():
return 'Educora is a learning site.'
if __name__ == '__main__':
app.run(debug=True)hello.py. Flask brauzerdə işləmir — bu dərsin kodunu öz kompüterində pip install flask əmrindən sonra icra et. Son iki sətir faylı python hello.py ilə də işə salmağa imkan verir.Virtual mühit və Flask
python -m venv .venv, sonra mühiti aktivləşdir (Windows:.venv\Scripts\activate) vəpip install flaskicra et.Serveri işə sal
flask --app hello run --debug—--appfaylın adını,--debugisə debug rejimini verir.Brauzerdə aç
http://127.0.0.1:5000/vəhttp://127.0.0.1:5000/aboutünvanlarını aç. ServeriCtrl+Cilə dayandır.
flask --app hello run --debugGözlənilən nəticə
* Serving Flask app 'hello' * Debug mode: on WARNING: This is a development server. Do not use it in a production deployment. Use a production WSGI server instead. * Running on http://127.0.0.1:5000 Press CTRL+C to quit * Restarting with stat * Debugger is active! * Debugger PIN: 170-126-120
Səhifəni yoxlamaq üçün brauzer də, şəbəkə də lazım deyil. app.test_client() sorğuları birbaşa tətbiqə ötürür və tam real cavab qaytarır — pytest testləri (bax: «pytest ilə testləşdirmə») məhz belə yazılır.
from hello import app
client = app.test_client()
r = client.get('/')
print(r.status_code, r.content_type)
print(r.get_data(as_text=True))
r = client.get('/about')
print(r.status_code, r.text)
print(client.get('/contact').status_code)
print(sorted(rule.rule for rule in app.url_map.iter_rules()))Gözlənilən nəticə
200 text/html; charset=utf-8 <h1>Salam, Flask!</h1> 200 Educora is a learning site. 404 ['/', '/about', '/static/<path:filename>']
text/html; charset=utf-8 tipini qoyur. /contact üçün qayda yoxdur — 404. URL xəritəsində static qaydası da var: onu Flask özü əlavə edir.URL dəyişənləri və sorğu parametrləri
Qaydadakı <name> yolun bir hissəsini tutur və onu funksiyaya eyniadlı arqument kimi verir. Konvertor dəyəri yoxlayır və çevirir: <int:n> yalnız rəqəmləri qəbul edir və int verir. Dəyər uyğun gəlmirsə, qayda sadəcə uyğun sayılmır və cavab 404 olur — funksiya heç çağırılmır, proqram çökmür. ? işarəsindən sonrakı sorğu sətri yolun hissəsi deyil: onu request.args lüğətindən oxuyurlar. request.args.get('page', 1, type=int) çevirmə alınmasa, standart dəyəri qaytarır.
from flask import Flask, request
app = Flask(__name__)
@app.route('/user/<name>')
def profile(name):
return f'Profile of {name}'
@app.route('/square/<int:n>')
def square(n):
return f'{n}² = {n * n}'
@app.route('/search')
def search():
q = request.args.get('q', '')
page = request.args.get('page', 1, type=int)
return f'Searching for {q!r}, page {page}'
client = app.test_client()
for url in ['/user/Aysel', '/square/12', '/square/abc',
'/search?q=flask&page=2', '/search?q=python&page=two']:
r = client.get(url)
print(r.status_code, r.text if r.status_code == 200 else '-')Gözlənilən nəticə
200 Profile of Aysel 200 12² = 144 404 - 200 Searching for 'flask', page 2 200 Searching for 'python', page 1
/square/abc heç bir qaydaya uyğun gəlmir — 404. page=two tam ədədə çevrilmir, ona görə page standart dəyəri (1) alır. {q!r} dəyəri dırnaqlarla göstərir.| Konvertor | Nəyi qəbul edir | Nümunə |
|---|---|---|
<name> = <string:name> | / olmayan istənilən mətn | /user/Aysel |
<int:id> | mənfi olmayan tam ədəd → int | /courses/3 |
<float:x> | onluq kəsr → float | /price/2.5 |
<path:p> | / daxil olmaqla mətn | /files/docs/a.txt |
<uuid:key> | UUID sətri → uuid.UUID | /orders/1f0c… |
from flask import Flask
from markupsafe import escape
app = Flask(__name__)
@app.route('/unsafe/<name>')
def unsafe(name):
return f'<p>Hello, {name}!</p>'
@app.route('/safe/<name>')
def safe(name):
return f'<p>Hello, {escape(name)}!</p>'
client = app.test_client()
payload = '<img src=x onerror=alert(1)>'
print(client.get('/unsafe/' + payload).text)
print(client.get('/safe/' + payload).text)Gözlənilən nəticə
<p>Hello, <img src=x onerror=alert(1)>!</p> <p>Hello, <img src=x onerror=alert(1)>!</p>
<img … onerror=…> teqi HTML kimi qalıb — brauzer onu icra edəcək. escape() xüsusi simvolları < və > ilə əvəz edir və teq adi mətnə çevrilir.Jinja2 şablonları və varislik
HTML-i f-sətirlərlə qurmaq tez dolaşıq və təhlükəli olur. Flask Jinja2 şablon mühərrikindən istifadə edir: şablonlar templates/ qovluğunda saxlanılır, render_template('ad.html', açar=dəyər) isə onları verilənlərlə doldurur. Şablonun dili sadədir:
| Yazılış | Mənası |
|---|---|
{{ course.title }} | ifadənin dəyərini çap edir (avtomatik ekranlaşdırma ilə) |
{% for c in courses %}…{% endfor %} | dövr; {% if %}…{% else %}…{% endif %} — şərt |
{{ courses|length }}, {{ name|upper }}, {{ x|default('—') }} | filtrlər dəyəri dəyişir |
{% extends 'base.html' %}, {% block content %} | şablon varisliyi |
{# … #} | şərh, cavaba düşmür |
Şablon varisliyi təkrarın qarşısını alır. base.html bütün səhifələrin skeletini (başlıq, menyu, CSS) saxlayır və {% block %} ilə boş yerlər ayırır. Uşaq şablon {% extends %} ilə bu skeleti götürür və yalnız öz bloklarını doldurur: menyunu dəyişsən, bütün səhifələr birdən dəyişir. url_for('courses') ünvanı funksiyanın adına görə qurur, url_for('static', filename='style.css') isə static/ qovluğundakı fayla link verir.
<!doctype html>
<html lang="en">
<head>
<meta charset="utf-8">
<title>{% block title %}Educora{% endblock %}</title>
<link rel="stylesheet" href="{{ url_for('static', filename='style.css') }}">
</head>
<body>
<nav>
<a href="{{ url_for('home') }}">Home</a>
<a href="{{ url_for('courses') }}">Courses</a>
</nav>
<main>{% block content %}{% endblock %}</main>
</body>
</html>templates/base.html — bütün səhifələrin skeleti.{% extends 'base.html' %}
{% block title %}Courses · Educora{% endblock %}
{% block content %}
<h1>{{ courses|length }} courses</h1>
<ul>
{% for c in courses %}
<li><a href="{{ url_for('course', course_id=c.id) }}">{{ c.title }}</a>
— {{ c.lessons }} lessons{% if c.new %} <b>new</b>{% endif %}</li>
{% endfor %}
</ul>
{% endblock %}templates/courses.html — yalnız title və content bloklarını doldurur. course.html (bir kursun səhifəsi) və 404.html də eyni cür qurulub.JSON, status kodları və mini sayt
İndi hamısını kiçik çoxsəhifəli sayta yığaq: ana səhifə, kursların siyahısı, hər kursun səhifəsi və mobil tətbiq üçün JSON API. View lüğət və ya siyahı qaytaranda Flask onu JSON-a çevirir (application/json). (gövdə, 404) korteji status kodunu təyin edir. abort(404) view-u dərhal dayandırır, @app.errorhandler(404) isə öz «tapılmadı» səhifəni göstərməyə imkan verir.
from flask import Flask, abort, render_template
app = Flask(__name__)
COURSES = [
{'id': 1, 'title': 'Python', 'lessons': 12, 'new': False},
{'id': 2, 'title': 'SQL', 'lessons': 8, 'new': True},
{'id': 3, 'title': 'HTML & CSS', 'lessons': 10, 'new': False},
]
def find_course(course_id):
return next((c for c in COURSES if c['id'] == course_id), None)app.py, 1-ci hissə: verilənlər. Real saytda onlar bazadan gəlir; find_course kursu id ilə tapır və ya None qaytarır.@app.route('/')
def home():
return render_template('index.html', count=len(COURSES))
@app.route('/courses')
def courses():
return render_template('courses.html', courses=COURSES)
@app.route('/courses/<int:course_id>')
def course(course_id):
found = find_course(course_id)
if found is None:
abort(404)
return render_template('course.html', course=found)app.py, 2-ci hissə: HTML səhifələri.@app.route('/api/courses')
def courses_api():
return COURSES
@app.route('/api/courses/<int:course_id>')
def course_api(course_id):
found = find_course(course_id)
if found is None:
return {'error': 'course not found'}, 404
return found
@app.errorhandler(404)
def not_found(error):
return render_template('404.html'), 404app.py, 3-cü hissə: JSON API və öz 404 səhifəmiz. API-də abort yox, JSON cavab istifadə olunur — mobil tətbiq HTML gözləmir.from app import app
client = app.test_client()
html = client.get('/courses').text
print(html[html.index('<h1>'):html.index('</ul>') + 5])
r = client.get('/courses/9')
print(r.status_code, '<h1>Page not found</h1>' in r.text)
print(client.get('/api/courses/2').get_json())
r = client.get('/api/courses/9')
print(r.status_code, r.content_type, r.get_json())
print(client.get('/static/style.css').status_code)Gözlənilən nəticə
<h1>3 courses</h1>
<ul>
<li><a href="/courses/1">Python</a>
— 12 lessons</li>
<li><a href="/courses/2">SQL</a>
— 8 lessons <b>new</b></li>
<li><a href="/courses/3">HTML & CSS</a>
— 10 lessons</li>
</ul>
404 True
{'id': 2, 'lessons': 8, 'new': True, 'title': 'SQL'}
404 application/json {'error': 'course not found'}
200HTML & CSS adındakı & şablonda & olub — avtomatik ekranlaşdırma işləyir. Mövcud olmayan kurs 404.html səhifəsini, API isə JSON xətanı qaytarır. Flask JSON-da açarları əlifba sırası ilə düzür. Teqlərin yerində qalan boş sətirlər brauzerə təsir etmir.Növbəti dərs «Flask: formalar, sessiyalar və verilənlər bazası» bu saytı canlandırır: istifadəçi forma göndərir, məlumat SQLite-a yazılır, sessiya isə istifadəçini sorğudan sorğuya «yadda saxlayır».
Tapşırıq
Flask-ın URL qaydalarının necə işlədiyini əl ilə təkrarla: match(rule, path) funksiyası yol qaydaya uyğun gəlirsə, dəyişənlərin lüğətini, uyğun gəlmirsə None qaytarsın. <ad> istənilən hissəni tutur, <int:ad> isə yalnız rəqəmləri qəbul edib int qaytarır.
def match(rule, path):
# split both by '/', compare part by part
return None
print(match('/user/<name>', '/user/Aysel'))
print(match('/square/<int:n>', '/square/12'))
print(match('/square/<int:n>', '/square/abc'))
print(match('/courses/<int:course_id>/lessons/<slug>', '/courses/3/lessons/intro'))
print(match('/about', '/about'))
print(match('/about', '/contact'))Gözlənilən nəticə
{'name': 'Aysel'}
{'n': 12}
None
{'course_id': 3, 'slug': 'intro'}
{}
NoneTapşırıq
Mini şablon mühərriki yaz: render(template, **context) hər {{ ad }} yerinə context-dən dəyəri qoysun, amma Jinja2 kimi onu html.escape ilə ekranlaşdırsın. Mötərizələrin içində boşluq olub-olmaması fərq etməməlidir.
import html
import re
def render(template, **context):
# find {{ name }} with re.sub and put the escaped value instead
return template
page = '<h1>{{ title }}</h1><p>By {{author}}, {{ views }} views</p>'
print(render(page, title='Tom & Jerry', author='<script>steal()</script>', views=42))
print(render('<p>{{ name }}</p>', name='Leyla'))Gözlənilən nəticə
<h1>Tom & Jerry</h1><p>By <script>steal()</script>, 42 views</p> <p>Leyla</p>
Yadda saxla
- Flask WSGI tətbiqidir:
app = Flask(__name__),@app.route(...)isə funksiyanı URL xəritəsinə yazır; qaytarılan sətir HTML, lüğət JSON olur. <int:id>kimi konvertorlar dəyəri yoxlayıb çevirir (uyğun deyilsə — 404); sorğu sətrirequest.args.get(..., type=int)ilə oxunur.- Jinja2:
{{ }}dəyər (avtomatik ekranlaşdırma),{% %}məntiq,{% extends %}+{% block %}varislik; linklərurl_forilə qurulur. (gövdə, status)korteji,abort(404)və@app.errorhandler(404)düzgün xəta cavabları verir.app.test_client()səhifələri serversiz yoxlayır;--debugyalnız inkişaf üçündür, istehsalda Gunicorn/Waitress istifadə olunur.