Flask: ilk veb tətbiq

Flask ilə kiçik çoxsəhifəli sayt: marşrutlar və URL dəyişənləri, sorğu parametrləri, Jinja2 şablonları və varislik, statik fayllar, JSON cavablar, debug rejimli inkişaf serveri və səhifələrin test müştərisi ilə yoxlanması.

  • İrəli
  • 25 dəq
  • 12 sual
  • 66 dərsdən 44-cüsü

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • Veb freymvorkun və WSGI-nin rolunu izah etmək, marşrutlu və URL dəyişənli Flask tətbiqi yaratmaq
  • request.args-dan parametrləri oxumaq, HTML, JSON və düzgün status kodları qaytarmaq
  • Səhifələri varisli Jinja2 şablonları, url_for və statik fayllarla qurmaq
  • İnkişaf serverini təhlükəsiz işə salmaq və səhifələri test müştərisi ilə yoxlamaq

«Veb API-lər və requests kitabxanası» dərsində sən müştəri idin və sorğu göndərirdin, «FastAPI ilə veb servis» dərsində isə JSON qaytaran API yazdın. Amma insanların brauzerdə açdığı saytların çoxu HTML səhifələri qaytarır: menyu, kursların siyahısı, hər kurs üçün ayrıca səhifə. Flask məhz bunun üçün kiçik («mikro») Python freymvorkudur. O, marşrutlaşdırmanı, sorğu obyektini, şablonları və test müştərisini verir, verilənlər bazası, formalar və hesablar kimi işləri isə sənə və ya genişlənmələrə saxlayır. Elə buna görə öyrənmək üçün idealdır: hər hissənin necə işlədiyini öz gözünlə görürsən.

Veb freymvork nə edir?

Brauzer HTTP sorğusu göndərir: metod (GET, POST), yol (/courses/3), başlıqlar və bəzən gövdə. Server isə status kodu, başlıqlar və gövdədən ibarət cavab qaytarmalıdır. Bunu soketlərlə əl ilə yazmaq uzun və xətalı işdir. Freymvork protokolu öz üzərinə götürür, sən isə adi Python funksiyaları yazırsan — hər səhifə üçün bir funksiya. Belə funksiyaya view funksiyası deyilir.

WSGITərif

WSGI (Web Server Gateway Interface, PEP 3333) Python veb serveri ilə veb tətbiq arasında standart razılaşmadır: server tətbiqi sorğunu təsvir edən lüğətlə çağırır, tətbiq isə status, başlıqlar və gövdə qaytarır. Flask tətbiqi WSGI tətbiqidir, ona görə eyni kod həm inkişaf serverində, həm də Gunicorn və ya Waitress kimi istehsal serverlərində işləyir.

  1. Sorğu gəlir

    Server (inkişaf zamanı Werkzeug) HTTP sorğusunu qəbul edir və WSGI vasitəsilə tətbiqə ötürür.

  2. Marşrut axtarılır

    Flask request obyektini yaradır və URL xəritəsində (url_map) yola və metoda uyğun qaydanı tapır.

  3. View çağırılır

    Qaydaya bağlı funksiya çağırılır; URL dəyişənləri ona arqument kimi verilir.

  4. Cavab qurulur

    Qaytarılan sətir, lüğət, kortej və ya Response obyekti status, başlıqlar və gövdəyə çevrilir. Uyğun qayda yoxdursa — 404, qayda var, amma metod uyğun deyilsə — 405.

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Tətbiq obyekti və marşrutlar

Flask(__name__) tətbiq obyektini yaradır; __name__ Flask-a modulun harada olduğunu deyir ki, yanındakı templates/ və static/ qovluqlarını tapa bilsin. @app.route('/') dekoratoru (bax: «Dekoratorlar və qapanmalar») altındakı funksiyanı URL xəritəsinə yazır. Funksiyanın qaytardığı sətir 200 statuslu HTML cavabına çevrilir.

Python
from flask import Flask

app = Flask(__name__)


@app.route('/')
def home():
    return '<h1>Salam, Flask!</h1>'


@app.route('/about')
def about():
    return 'Educora is a learning site.'


if __name__ == '__main__':
    app.run(debug=True)
hello.py. Flask brauzerdə işləmir — bu dərsin kodunu öz kompüterində pip install flask əmrindən sonra icra et. Son iki sətir faylı python hello.py ilə də işə salmağa imkan verir.
  1. Virtual mühit və Flask

    python -m venv .venv, sonra mühiti aktivləşdir (Windows: .venv\Scripts\activate) və pip install flask icra et.

  2. Serveri işə sal

    flask --app hello run --debug — --app faylın adını, --debug isə debug rejimini verir.

  3. Brauzerdə aç

    http://127.0.0.1:5000/ və http://127.0.0.1:5000/about ünvanlarını aç. Serveri Ctrl+C ilə dayandır.

Terminal
flask --app hello run --debug

Gözlənilən nəticə

 * Serving Flask app 'hello'
 * Debug mode: on
WARNING: This is a development server. Do not use it in a production deployment. Use a production WSGI server instead.
 * Running on http://127.0.0.1:5000
Press CTRL+C to quit
 * Restarting with stat
 * Debugger is active!
 * Debugger PIN: 170-126-120
Debug rejimində server fayl dəyişəndə özü yenidən başlayır («Restarting with stat») və xəta olanda brauzerdə interaktiv debaqqer göstərir. PIN hər kompüterdə fərqlidir. WARNING sətri xatırladır: bu server yalnız inkişaf üçündür.

Səhifəni yoxlamaq üçün brauzer də, şəbəkə də lazım deyil. app.test_client() sorğuları birbaşa tətbiqə ötürür və tam real cavab qaytarır — pytest testləri (bax: «pytest ilə testləşdirmə») məhz belə yazılır.

Python
from hello import app

client = app.test_client()
r = client.get('/')
print(r.status_code, r.content_type)
print(r.get_data(as_text=True))
r = client.get('/about')
print(r.status_code, r.text)
print(client.get('/contact').status_code)
print(sorted(rule.rule for rule in app.url_map.iter_rules()))

Gözlənilən nəticə

200 text/html; charset=utf-8
<h1>Salam, Flask!</h1>
200 Educora is a learning site.
404
['/', '/about', '/static/<path:filename>']
Sətir qaytaran view üçün Flask text/html; charset=utf-8 tipini qoyur. /contact üçün qayda yoxdur — 404. URL xəritəsində static qaydası da var: onu Flask özü əlavə edir.

URL dəyişənləri və sorğu parametrləri

Qaydadakı <name> yolun bir hissəsini tutur və onu funksiyaya eyniadlı arqument kimi verir. Konvertor dəyəri yoxlayır və çevirir: <int:n> yalnız rəqəmləri qəbul edir və int verir. Dəyər uyğun gəlmirsə, qayda sadəcə uyğun sayılmır və cavab 404 olur — funksiya heç çağırılmır, proqram çökmür. ? işarəsindən sonrakı sorğu sətri yolun hissəsi deyil: onu request.args lüğətindən oxuyurlar. request.args.get('page', 1, type=int) çevirmə alınmasa, standart dəyəri qaytarır.

Python
from flask import Flask, request

app = Flask(__name__)


@app.route('/user/<name>')
def profile(name):
    return f'Profile of {name}'


@app.route('/square/<int:n>')
def square(n):
    return f'{n}² = {n * n}'


@app.route('/search')
def search():
    q = request.args.get('q', '')
    page = request.args.get('page', 1, type=int)
    return f'Searching for {q!r}, page {page}'


client = app.test_client()
for url in ['/user/Aysel', '/square/12', '/square/abc',
            '/search?q=flask&page=2', '/search?q=python&page=two']:
    r = client.get(url)
    print(r.status_code, r.text if r.status_code == 200 else '-')

Gözlənilən nəticə

200 Profile of Aysel
200 12² = 144
404 -
200 Searching for 'flask', page 2
200 Searching for 'python', page 1
/square/abc heç bir qaydaya uyğun gəlmir — 404. page=two tam ədədə çevrilmir, ona görə page standart dəyəri (1) alır. {q!r} dəyəri dırnaqlarla göstərir.
KonvertorNəyi qəbul edirNümunə
<name> = <string:name>/ olmayan istənilən mətn/user/Aysel
<int:id>mənfi olmayan tam ədəd → int/courses/3
<float:x>onluq kəsr → float/price/2.5
<path:p>/ daxil olmaqla mətn/files/docs/a.txt
<uuid:key>UUID sətri → uuid.UUID/orders/1f0c…
Python
from flask import Flask
from markupsafe import escape

app = Flask(__name__)


@app.route('/unsafe/<name>')
def unsafe(name):
    return f'<p>Hello, {name}!</p>'


@app.route('/safe/<name>')
def safe(name):
    return f'<p>Hello, {escape(name)}!</p>'


client = app.test_client()
payload = '<img src=x onerror=alert(1)>'
print(client.get('/unsafe/' + payload).text)
print(client.get('/safe/' + payload).text)

Gözlənilən nəticə

<p>Hello, <img src=x onerror=alert(1)>!</p>
<p>Hello, &lt;img src=x onerror=alert(1)&gt;!</p>
Birinci cavabda istifadəçinin göndərdiyi <img … onerror=…> teqi HTML kimi qalıb — brauzer onu icra edəcək. escape() xüsusi simvolları &lt; və &gt; ilə əvəz edir və teq adi mətnə çevrilir.

Jinja2 şablonları və varislik

HTML-i f-sətirlərlə qurmaq tez dolaşıq və təhlükəli olur. Flask Jinja2 şablon mühərrikindən istifadə edir: şablonlar templates/ qovluğunda saxlanılır, render_template('ad.html', açar=dəyər) isə onları verilənlərlə doldurur. Şablonun dili sadədir:

YazılışMənası
{{ course.title }}ifadənin dəyərini çap edir (avtomatik ekranlaşdırma ilə)
{% for c in courses %}…{% endfor %}dövr; {% if %}…{% else %}…{% endif %} — şərt
{{ courses|length }}, {{ name|upper }}, {{ x|default('—') }}filtrlər dəyəri dəyişir
{% extends 'base.html' %}, {% block content %}şablon varisliyi
{# … #}şərh, cavaba düşmür

Şablon varisliyi təkrarın qarşısını alır. base.html bütün səhifələrin skeletini (başlıq, menyu, CSS) saxlayır və {% block %} ilə boş yerlər ayırır. Uşaq şablon {% extends %} ilə bu skeleti götürür və yalnız öz bloklarını doldurur: menyunu dəyişsən, bütün səhifələr birdən dəyişir. url_for('courses') ünvanı funksiyanın adına görə qurur, url_for('static', filename='style.css') isə static/ qovluğundakı fayla link verir.

HTML
<!doctype html>
<html lang="en">
<head>
  <meta charset="utf-8">
  <title>{% block title %}Educora{% endblock %}</title>
  <link rel="stylesheet" href="{{ url_for('static', filename='style.css') }}">
</head>
<body>
  <nav>
    <a href="{{ url_for('home') }}">Home</a>
    <a href="{{ url_for('courses') }}">Courses</a>
  </nav>
  <main>{% block content %}{% endblock %}</main>
</body>
</html>
templates/base.html — bütün səhifələrin skeleti.
HTML
{% extends 'base.html' %}
{% block title %}Courses · Educora{% endblock %}
{% block content %}
<h1>{{ courses|length }} courses</h1>
<ul>
  {% for c in courses %}
  <li><a href="{{ url_for('course', course_id=c.id) }}">{{ c.title }}</a>
    — {{ c.lessons }} lessons{% if c.new %} <b>new</b>{% endif %}</li>
  {% endfor %}
</ul>
{% endblock %}
templates/courses.html — yalnız title və content bloklarını doldurur. course.html (bir kursun səhifəsi) və 404.html də eyni cür qurulub.

JSON, status kodları və mini sayt

İndi hamısını kiçik çoxsəhifəli sayta yığaq: ana səhifə, kursların siyahısı, hər kursun səhifəsi və mobil tətbiq üçün JSON API. View lüğət və ya siyahı qaytaranda Flask onu JSON-a çevirir (application/json). (gövdə, 404) korteji status kodunu təyin edir. abort(404) view-u dərhal dayandırır, @app.errorhandler(404) isə öz «tapılmadı» səhifəni göstərməyə imkan verir.

Python
from flask import Flask, abort, render_template

app = Flask(__name__)

COURSES = [
    {'id': 1, 'title': 'Python', 'lessons': 12, 'new': False},
    {'id': 2, 'title': 'SQL', 'lessons': 8, 'new': True},
    {'id': 3, 'title': 'HTML & CSS', 'lessons': 10, 'new': False},
]


def find_course(course_id):
    return next((c for c in COURSES if c['id'] == course_id), None)
app.py, 1-ci hissə: verilənlər. Real saytda onlar bazadan gəlir; find_course kursu id ilə tapır və ya None qaytarır.
Python
@app.route('/')
def home():
    return render_template('index.html', count=len(COURSES))


@app.route('/courses')
def courses():
    return render_template('courses.html', courses=COURSES)


@app.route('/courses/<int:course_id>')
def course(course_id):
    found = find_course(course_id)
    if found is None:
        abort(404)
    return render_template('course.html', course=found)
app.py, 2-ci hissə: HTML səhifələri.
Python
@app.route('/api/courses')
def courses_api():
    return COURSES


@app.route('/api/courses/<int:course_id>')
def course_api(course_id):
    found = find_course(course_id)
    if found is None:
        return {'error': 'course not found'}, 404
    return found


@app.errorhandler(404)
def not_found(error):
    return render_template('404.html'), 404
app.py, 3-cü hissə: JSON API və öz 404 səhifəmiz. API-də abort yox, JSON cavab istifadə olunur — mobil tətbiq HTML gözləmir.
Python
from app import app

client = app.test_client()
html = client.get('/courses').text
print(html[html.index('<h1>'):html.index('</ul>') + 5])
r = client.get('/courses/9')
print(r.status_code, '<h1>Page not found</h1>' in r.text)
print(client.get('/api/courses/2').get_json())
r = client.get('/api/courses/9')
print(r.status_code, r.content_type, r.get_json())
print(client.get('/static/style.css').status_code)

Gözlənilən nəticə

<h1>3 courses</h1>
<ul>
  
  <li><a href="/courses/1">Python</a>
    — 12 lessons</li>
  
  <li><a href="/courses/2">SQL</a>
    — 8 lessons <b>new</b></li>
  
  <li><a href="/courses/3">HTML &amp; CSS</a>
    — 10 lessons</li>
  
</ul>
404 True
{'id': 2, 'lessons': 8, 'new': True, 'title': 'SQL'}
404 application/json {'error': 'course not found'}
200
HTML & CSS adındakı & şablonda &amp; olub — avtomatik ekranlaşdırma işləyir. Mövcud olmayan kurs 404.html səhifəsini, API isə JSON xətanı qaytarır. Flask JSON-da açarları əlifba sırası ilə düzür. Teqlərin yerində qalan boş sətirlər brauzerə təsir etmir.

Növbəti dərs «Flask: formalar, sessiyalar və verilənlər bazası» bu saytı canlandırır: istifadəçi forma göndərir, məlumat SQLite-a yazılır, sessiya isə istifadəçini sorğudan sorğuya «yadda saxlayır».

Tapşırıq

Flask-ın URL qaydalarının necə işlədiyini əl ilə təkrarla: match(rule, path) funksiyası yol qaydaya uyğun gəlirsə, dəyişənlərin lüğətini, uyğun gəlmirsə None qaytarsın. <ad> istənilən hissəni tutur, <int:ad> isə yalnız rəqəmləri qəbul edib int qaytarır.

Tapşırıq · Python
def match(rule, path):
    # split both by '/', compare part by part
    return None


print(match('/user/<name>', '/user/Aysel'))
print(match('/square/<int:n>', '/square/12'))
print(match('/square/<int:n>', '/square/abc'))
print(match('/courses/<int:course_id>/lessons/<slug>', '/courses/3/lessons/intro'))
print(match('/about', '/about'))
print(match('/about', '/contact'))
Gözlənilən nəticə
{'name': 'Aysel'}
{'n': 12}
None
{'course_id': 3, 'slug': 'intro'}
{}
None

Tapşırıq

Mini şablon mühərriki yaz: render(template, **context) hər {{ ad }} yerinə context-dən dəyəri qoysun, amma Jinja2 kimi onu html.escape ilə ekranlaşdırsın. Mötərizələrin içində boşluq olub-olmaması fərq etməməlidir.

Tapşırıq · Python
import html
import re


def render(template, **context):
    # find {{ name }} with re.sub and put the escaped value instead
    return template


page = '<h1>{{ title }}</h1><p>By {{author}}, {{ views }} views</p>'
print(render(page, title='Tom & Jerry', author='<script>steal()</script>', views=42))
print(render('<p>{{ name }}</p>', name='Leyla'))
Gözlənilən nəticə
<h1>Tom &amp; Jerry</h1><p>By &lt;script&gt;steal()&lt;/script&gt;, 42 views</p>
<p>Leyla</p>

Yadda saxla

  • Flask WSGI tətbiqidir: app = Flask(__name__), @app.route(...) isə funksiyanı URL xəritəsinə yazır; qaytarılan sətir HTML, lüğət JSON olur.
  • <int:id> kimi konvertorlar dəyəri yoxlayıb çevirir (uyğun deyilsə — 404); sorğu sətri request.args.get(..., type=int) ilə oxunur.
  • Jinja2: {{ }} dəyər (avtomatik ekranlaşdırma), {% %} məntiq, {% extends %} + {% block %} varislik; linklər url_for ilə qurulur.
  • (gövdə, status) korteji, abort(404) və @app.errorhandler(404) düzgün xəta cavabları verir.
  • app.test_client() səhifələri serversiz yoxlayır; --debug yalnız inkişaf üçündür, istehsalda Gunicorn/Waitress istifadə olunur.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

12 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 12

Sual 1 / 12. @app.route('/about') dekoratoru nə edir?