Aysel sinif siyahısının qaralamasını hazırlamaq istəyir: draft = students yazır və qaralamadan bir adı silir. Ad əsl siyahıdan da yox olur! Səbəb budur ki, Python-da dəyişən içində qiymət saxlanan qutu deyil — o, obyektə yapışdırılmış ad etiketidir. draft = students yeni siyahı yaratmır, eyni siyahıya ikinci etiket yapışdırır. Bu dərs proqramçıların ən çox rast gəldiyi gözəgörünməz xətaların kökünü — obyektlər, istinadlar və dəyişkənliyi izah edir.
Obyekt və istinadTərif
Obyekt — yaddaşdakı qiymətdir; onun kimliyi (id()), tipi və qiyməti var. İstinad (ad) obyektə aparan bağdır: x = obj mənimsətməsi obyektin surətini çıxarmır, sadəcə x adını eyni obyektə bağlayır.
Adlar obyektlərə istinad edir
b = a yazanda b a-nın göstərdiyi obyektə bağlanır — indi bir siyahının iki adı var. c = [1, 2, 3] isə eyni qiymətli, amma başqa siyahı yaradır. == qiymətləri müqayisə edir, is isə iki adın eyni obyekti göstərib-göstərmədiyini yoxlayır; id(x) obyektin kimliyini (CPython-da yaddaş ünvanını) qaytarır.
b.append(4) siyahının özünü dəyişir, ona görə dəyişiklik a adı ilə də görünür.a = [1, 2, 3]
b = a
c = [1, 2, 3]
print(a == b, a is b)
print(a == c, a is c)
print(id(a) == id(b), id(a) == id(c))
b.append(4)
print(a, c)Gözlənilən nəticə
True True True False True False [1, 2, 3, 4] [1, 2, 3]
| Yoxlama | Nəyi soruşur | Nə vaxt işlət |
|---|---|---|
a == b | qiymətlər bərabərdirmi? | demək olar ki, həmişə |
a is b | bu eyni obyektdirmi? | None ilə müqayisə və aliasing-i yoxlamaq üçün |
id(a) == id(b) | a is b ilə eynidir | öyrənmək və sazlama üçün |
x = 1000
y = int('1000')
print(x == y, x is y)
print(type(x) is type(y))
result = None
print(result is None)Gözlənilən nəticə
True False True True
int('1000') yeni tam ədəd obyekti yaradır: qiymət eynidir (==), obyekt başqadır (is). None isə yeganə obyektdir, ona görə onu həmişə is None ilə yoxla.Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Dəyişən və dəyişməyən tiplər
Bəzi obyektləri yaradandan sonra dəyişmək olar (dəyişən, mutable), bəzilərini olmaz (dəyişməyən, immutable). Dəyişməyən obyekt «dəyişəndə» əslində yeni obyekt yaranır və ad ona köçürülür; köhnə obyektə baxan başqa adlar köhnəni görməkdə davam edir. Dəyişən obyekt isə yerində dəyişir və bu dəyişikliyi ona bağlı bütün adlar görür.
| Dəyişməyən | Dəyişən |
|---|---|
int, float, bool, complex | list |
str, bytes | dict |
tuple, frozenset | set, bytearray |
None | öz siniflərinin obyektlərinin çoxu |
city = 'Baku'
old = city
city += ' city'
print(city, '|', old)
n = 10
m = n
n += 1
print(n, m)
nums = [1, 2]
alias = nums
nums += [3]
print(nums, alias)
nums = nums + [4]
print(nums, alias)Gözlənilən nəticə
Baku city | Baku 11 10 [1, 2, 3] [1, 2, 3] [1, 2, 3, 4] [1, 2, 3]
city += ' city' və n += 1 yeni obyekt yaradır, old və m köhnəni saxlayır. Siyahıda += siyahını yerində genişləndirir (alias da dəyişir), nums = nums + [4] isə yeni siyahı qurur və yalnız nums adını ona köçürür.Dəyişməzlik yalnız obyektin öz səviyyəsinə aiddir. Kortej öz elementlərinin yerini dəyişməyə icazə vermir, amma element özü dəyişən siyahıdırsa, siyahının içi dəyişə bilər. Belə kortej həm də hashlənə bilmir, yəni lüğət açarı ola bilmir. Aşağıdakı tapmaca bunu yaxşı göstərir: += əvvəlcə siyahını yerində genişləndirir, sonra nəticəni kortejin yerinə yazmağa çalışır və uğursuz olur.
student = ('Aysel', [90, 85])
student[1].append(77)
print(student)
try:
student[1] += [60]
except TypeError:
print('TypeError, but...')
print(student)Gözlənilən nəticə
('Aysel', [90, 85, 77])
TypeError, but...
('Aysel', [90, 85, 77, 60])student[1].append(...) kimi açıq metodla dəyişmək daha aydındır.Nümunələr: nəticəni qabaqcadan de
Məsələ
1) a = [1, 2]; b = a; a = a + [3]; print(b)
2) a = [1, 2]; b = a; a += [3]; print(b)
3) t = (1, [2]); u = t; u[1].append(3); print(t)
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
[1, 2]: a + [3] yeni siyahıdır, yalnız a ona köçür, b köhnə siyahıda qalır.2)
[1, 2, 3]: += siyahını yerində dəyişir, b də onu görür.3)
(1, [2, 3]): u və t eyni kortejdir, kortejin içindəki siyahı isə dəyişəndir.Aliasing tələləri
Eyni obyektin bir neçə adı olanda (aliasing) bir yerdəki dəyişiklik başqa yerdə gözlənilmədən görünür. Ən məşhur nümunə cədvəldir: [[0] * 3] * 3 üç müxtəlif sətir yaratmır — bir siyahının özünə üç istinad yaradır. Bir xananı dəyişən kimi bütün sətirlər dəyişir.
grid = [[0] * 3] * 3
grid[0][0] = 5
print(grid)
print(grid[0] is grid[1])
grid = [[0] * 3 for _ in range(3)]
grid[0][0] = 5
print(grid)
print(grid[0] is grid[1])Gözlənilən nəticə
[[5, 0, 0], [5, 0, 0], [5, 0, 0]] True [[5, 0, 0], [0, 0, 0], [0, 0, 0]] False
[0] * 3 ifadəsini yenidən hesablayır və hər sətir üçün ayrıca siyahı yaradır.Eyni tələ lüğətlərdə də var. dict(defaults) yeni lüğət yaradır, amma qiymətlərin surətini çıxarmır: yeni lüğətin 'tags' açarı eyni siyahını göstərir. Sətir qiymətini ('theme') dəyişmək təhlükəsizdir — onu yeni obyektlə əvəz edirik; siyahıya element əlavə etmək isə ortaq obyekti dəyişir.
defaults = {'theme': 'light', 'tags': []}
user = dict(defaults) # a shallow copy
user['theme'] = 'dark'
user['tags'].append('admin')
print(defaults)
print(user)
print(user['tags'] is defaults['tags'])Gözlənilən nəticə
{'theme': 'light', 'tags': ['admin']}
{'theme': 'dark', 'tags': ['admin']}
TrueSəthi və dərin surət
Səthi və dərin surətTərif
Səthi surət (copy.copy) yeni xarici konteyner yaradır, amma içindəki obyektlər ortaq qalır. Dərin surət (copy.deepcopy) bütün iç-içə obyektlərin də surətini çıxarır, ona görə nəticə ilkindən tam asılı olmur.
| Yol | Surətin növü |
|---|---|
lst.copy(), lst[:], list(lst) | səthi |
d.copy(), dict(d), {**d} | səthi |
copy.copy(x) | səthi, istənilən obyekt üçün |
copy.deepcopy(x) | dərin: bütün səviyyələr |
[row[:] for row in grid] | iki səviyyəli siyahı üçün əl ilə dərin surət |
import copy
school = {'name': 'School 6', 'classes': {'7A': ['Aysel', 'Murad'], '7B': ['Leyla']}}
shallow = copy.copy(school)
deep = copy.deepcopy(school)
shallow['name'] = 'School 7'
shallow['classes']['7A'].append('Elvin')
deep['classes']['7B'].append('Rashad')
print(school['name'], school['classes'])
print(shallow['classes'] is school['classes'], deep['classes'] is school['classes'])
print(deep['classes'])Gözlənilən nəticə
School 6 {'7A': ['Aysel', 'Murad', 'Elvin'], '7B': ['Leyla']}
True False
{'7A': ['Aysel', 'Murad'], '7B': ['Leyla', 'Rashad']}shallow-da adı dəyişmək ilkinə təsir etmədi (sətir əvəz olundu), amma '7A' siyahısına əlavə ortaq obyektə düşdü. deep isə tam müstəqildir.Funksiyalar və obyektlər
Funksiya çağırılanda Python obyektin surətini çıxarmır: parametr eyni obyektə bağlanan yeni addır (bu, «obyekt istinadı ilə ötürmə» adlanır). Ona görə funksiya ötürülən siyahını dəyişə bilər — bunu çağıran da görür. Amma parametrə yeni qiymət mənimsətmək yalnız lokal adı köçürür və çağırana təsir etmir. Yaxşı adət: siyahını dəyişən funksiya None qaytarır (list.sort kimi), yeni nəticə qaytaran funksiya isə ilkini toxunulmaz saxlayır (sorted kimi).
def add_bonus(scores):
scores.append(5) # changes the caller's list
def reset(scores):
scores = [] # only moves the local name
def doubled(scores):
return [s * 2 for s in scores] # builds a new list
marks = [70, 80]
add_bonus(marks)
reset(marks)
print(marks)
print(doubled(marks), marks)
print(marks.sort(), sorted([3, 1, 2]))Gözlənilən nəticə
[70, 80, 5] [140, 160, 10] [70, 80, 5] None [1, 2, 3]
reset daxilində scores = [] yalnız lokal adı yeni siyahıya köçürdü, marks dəyişmədi. Son sətir: sort() siyahını yerində sıralayıb None qaytarır, sorted isə yeni siyahı qaytarır.Susmaya görə qiymətlər funksiya yaradılanda bir dəfə hesablanır, hər çağırışda yox. Ona görə group=[] bütün çağırışlar üçün ortaq olan bir siyahıdır və hər çağırış ona element əlavə edir. Düzəliş: None yaz və siyahını funksiyanın içində yarat. Bunun necə işlədiyini (__defaults__) «Dekoratorlar və qapanmalar» dərsi göstərir, dataclass-lardakı default_factory isə «Tip annotasiyaları və dataclass-lar» dərsində.
def add_student(name, group=[]):
group.append(name)
return group
a = add_student('Aysel')
b = add_student('Murad')
print(a, b, a is b)
def add_student_fixed(name, group=None):
if group is None:
group = []
group.append(name)
return group
print(add_student_fixed('Aysel'), add_student_fixed('Murad'))Gözlənilən nəticə
['Aysel', 'Murad'] ['Aysel', 'Murad'] True ['Aysel'] ['Murad']
Mini layihə: tapşırıqlar lövhəsində «geri al» düyməsi. Hər addımdan əvvəl lövhənin vəziyyətinin surəti tarixçəyə yazılır, «geri al» isə sonuncu surəti qaytarır. Səthi surətlə tarixçədəki «şəkillər» canlı siyahılarla ortaq qalır və geri almaq heç nəyi dəyişmir:
import copy
def run(copier):
board = {'todo': ['essay', 'math', 'chess'], 'done': []}
history = []
for task in ('math', 'chess'):
history.append(copier(board)) # snapshot before the change
board['todo'].remove(task)
board['done'].append(task)
print(f'{copier.__name__:9} now: ', board)
board = history.pop() # undo the last move
print(f'{copier.__name__:9} undo:', board)
run(copy.copy)
run(copy.deepcopy)Gözlənilən nəticə
copy now: {'todo': ['essay'], 'done': ['math', 'chess']}
copy undo: {'todo': ['essay'], 'done': ['math', 'chess']}
deepcopy now: {'todo': ['essay'], 'done': ['math', 'chess']}
deepcopy undo: {'todo': ['essay', 'chess'], 'done': ['math']}copy.copy ilə tarixçədəki lüğət yeni idi, amma 'todo' və 'done' siyahıları lövhə ilə ortaq qaldı. deepcopy əsl «şəkil» saxlayır: geri almaq chess-i todo-ya qaytardı.Tapşırıq
Zalda 3 sıra, hər sırada 4 yer var. Kod Ayseli 0-cı sıranın 1-ci yerinə, Muradı 2-ci sıranın 3-cü yerinə oturtmalıdır, amma hər iki ad bütün sıralarda görünür. Zalın yaradılmasını düzəlt ki, sıralar müstəqil olsun.
# 3 rows with 4 seats each; '-' is a free seat
hall = [['-'] * 4] * 3
hall[0][1] = 'A' # Aysel: row 0, seat 1
hall[2][3] = 'M' # Murad: row 2, seat 3
for row in hall:
print(' '.join(row))Gözlənilən nəticə
- A - - - - - - - - - M
Tapşırıq
with_tag(user, tag) etiketi əlavə olunmuş yeni istifadəçi qaytarmalıdır, ilkin lüğət isə dəyişməməlidir. İndiki kod ilkini dəyişir. Düzəlt ki, çıxış nəticədəki kimi olsun.
import copy
def with_tag(user, tag):
# return a NEW user; the original must not change
new_user = user
new_user['tags'].append(tag)
return new_user
aysel = {'name': 'Aysel', 'tags': ['student']}
admin = with_tag(aysel, 'admin')
print(aysel)
print(admin)
print(admin['tags'] is aysel['tags'])Gözlənilən nəticə
{'name': 'Aysel', 'tags': ['student']}
{'name': 'Aysel', 'tags': ['student', 'admin']}
FalseYadda saxla
- Dəyişən obyektə bağlanmış addır;
b = asurət çıxarmır, ikinci ad yaradır. ==qiymətləri,iskimliyi müqayisə edir;is-iNoneüçün işlət.int,str,tupledəyişməyəndir — «dəyişiklik» yeni obyekt yaradır;list,dict,setyerində dəyişir.- Səthi surət içindəki obyektləri ortaq saxlayır,
copy.deepcopyisə bütün səviyyələrin surətini çıxarır. - Funksiya ötürülən dəyişən obyekti dəyişə bilər; parametrə mənimsətmə çağırana təsir etmir; susmaya görə
[]əvəzinəNoneyaz.