Adlar, istinadlar və dəyişkənlik

Python-da dəyişən qutu deyil, obyektə bağlanmış addır: `id()`, `is` və `==`, dəyişən və dəyişməyən tiplər, eyni obyektə iki ad (aliasing) tələləri, `copy` modulu ilə səthi və dərin surət, funksiyaya ötürülən obyektlər və dəyişən susmaya görə qiymət tələsi.

  • Orta
  • 20 dəq
  • 12 sual
  • 66 dərsdən 9-cusu

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • Adla obyekt arasındakı fərqi izah etmək və is, ==, id()-dən düzgün istifadə etmək
  • Dəyişən və dəyişməyən tipləri ayırmaq və aliasing xətalarını tanımaq
  • copy.copy və copy.deepcopy arasında düzgün seçim etmək
  • Funksiyanın ötürülən obyekti nə vaxt dəyişdiyini bilmək və susmaya görə dəyişən qiymət tələsindən qaçmaq

Aysel sinif siyahısının qaralamasını hazırlamaq istəyir: draft = students yazır və qaralamadan bir adı silir. Ad əsl siyahıdan da yox olur! Səbəb budur ki, Python-da dəyişən içində qiymət saxlanan qutu deyil — o, obyektə yapışdırılmış ad etiketidir. draft = students yeni siyahı yaratmır, eyni siyahıya ikinci etiket yapışdırır. Bu dərs proqramçıların ən çox rast gəldiyi gözəgörünməz xətaların kökünü — obyektlər, istinadlar və dəyişkənliyi izah edir.

Obyekt və istinadTərif

Obyekt — yaddaşdakı qiymətdir; onun kimliyi (id()), tipi və qiyməti var. İstinad (ad) obyektə aparan bağdır: x = obj mənimsətməsi obyektin surətini çıxarmır, sadəcə x adını eyni obyektə bağlayır.

Adlar obyektlərə istinad edir

b = a yazanda b a-nın göstərdiyi obyektə bağlanır — indi bir siyahının iki adı var. c = [1, 2, 3] isə eyni qiymətli, amma başqa siyahı yaradır. == qiymətləri müqayisə edir, is isə iki adın eyni obyekti göstərib-göstərmədiyini yoxlayır; id(x) obyektin kimliyini (CPython-da yaddaş ünvanını) qaytarır.

adlarobyektlərabc[1, 2, 3, 4]bir obyekt, iki ad[1, 2, 3]başqa obyekta is b → Truea is c → False
b.append(4) siyahının özünü dəyişir, ona görə dəyişiklik a adı ilə də görünür.
Python
a = [1, 2, 3]
b = a
c = [1, 2, 3]
print(a == b, a is b)
print(a == c, a is c)
print(id(a) == id(b), id(a) == id(c))

b.append(4)
print(a, c)
Gözlənilən nəticə
True True
True False
True False
[1, 2, 3, 4] [1, 2, 3]
YoxlamaNəyi soruşurNə vaxt işlət
a == bqiymətlər bərabərdirmi?demək olar ki, həmişə
a is bbu eyni obyektdirmi?None ilə müqayisə və aliasing-i yoxlamaq üçün
id(a) == id(b)a is b ilə eynidiröyrənmək və sazlama üçün
Python
x = 1000
y = int('1000')
print(x == y, x is y)
print(type(x) is type(y))

result = None
print(result is None)
Gözlənilən nəticə
True False
True
True
int('1000') yeni tam ədəd obyekti yaradır: qiymət eynidir (==), obyekt başqadır (is). None isə yeganə obyektdir, ona görə onu həmişə is None ilə yoxla.

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Dəyişən və dəyişməyən tiplər

Bəzi obyektləri yaradandan sonra dəyişmək olar (dəyişən, mutable), bəzilərini olmaz (dəyişməyən, immutable). Dəyişməyən obyekt «dəyişəndə» əslində yeni obyekt yaranır və ad ona köçürülür; köhnə obyektə baxan başqa adlar köhnəni görməkdə davam edir. Dəyişən obyekt isə yerində dəyişir və bu dəyişikliyi ona bağlı bütün adlar görür.

DəyişməyənDəyişən
int, float, bool, complexlist
str, bytesdict
tuple, frozensetset, bytearray
Noneöz siniflərinin obyektlərinin çoxu
Python
city = 'Baku'
old = city
city += ' city'
print(city, '|', old)

n = 10
m = n
n += 1
print(n, m)

nums = [1, 2]
alias = nums
nums += [3]
print(nums, alias)
nums = nums + [4]
print(nums, alias)
Gözlənilən nəticə
Baku city | Baku
11 10
[1, 2, 3] [1, 2, 3]
[1, 2, 3, 4] [1, 2, 3]
city += ' city' və n += 1 yeni obyekt yaradır, old və m köhnəni saxlayır. Siyahıda += siyahını yerində genişləndirir (alias da dəyişir), nums = nums + [4] isə yeni siyahı qurur və yalnız nums adını ona köçürür.

Dəyişməzlik yalnız obyektin öz səviyyəsinə aiddir. Kortej öz elementlərinin yerini dəyişməyə icazə vermir, amma element özü dəyişən siyahıdırsa, siyahının içi dəyişə bilər. Belə kortej həm də hashlənə bilmir, yəni lüğət açarı ola bilmir. Aşağıdakı tapmaca bunu yaxşı göstərir: += əvvəlcə siyahını yerində genişləndirir, sonra nəticəni kortejin yerinə yazmağa çalışır və uğursuz olur.

Python
student = ('Aysel', [90, 85])
student[1].append(77)
print(student)

try:
    student[1] += [60]
except TypeError:
    print('TypeError, but...')
print(student)
Gözlənilən nəticə
('Aysel', [90, 85, 77])
TypeError, but...
('Aysel', [90, 85, 77, 60])
Xəta verildi, amma 60 artıq siyahıya düşmüşdü. Kortejin içindəki dəyişən obyektləri student[1].append(...) kimi açıq metodla dəyişmək daha aydındır.

Nümunələr: nəticəni qabaqcadan de

Məsələ

1) a = [1, 2]; b = a; a = a + [3]; print(b)
2) a = [1, 2]; b = a; a += [3]; print(b)
3) t = (1, [2]); u = t; u[1].append(3); print(t)

Həllini göstərHəllini gizlət

Həll

1) [1, 2]: a + [3] yeni siyahıdır, yalnız a ona köçür, b köhnə siyahıda qalır.
2) [1, 2, 3]: += siyahını yerində dəyişir, b də onu görür.
3) (1, [2, 3]): u və t eyni kortejdir, kortejin içindəki siyahı isə dəyişəndir.

Aliasing tələləri

Eyni obyektin bir neçə adı olanda (aliasing) bir yerdəki dəyişiklik başqa yerdə gözlənilmədən görünür. Ən məşhur nümunə cədvəldir: [[0] * 3] * 3 üç müxtəlif sətir yaratmır — bir siyahının özünə üç istinad yaradır. Bir xananı dəyişən kimi bütün sətirlər dəyişir.

Python
grid = [[0] * 3] * 3
grid[0][0] = 5
print(grid)
print(grid[0] is grid[1])

grid = [[0] * 3 for _ in range(3)]
grid[0][0] = 5
print(grid)
print(grid[0] is grid[1])
Gözlənilən nəticə
[[5, 0, 0], [5, 0, 0], [5, 0, 0]]
True
[[5, 0, 0], [0, 0, 0], [0, 0, 0]]
False
Siyahı generatoru hər dövrdə [0] * 3 ifadəsini yenidən hesablayır və hər sətir üçün ayrıca siyahı yaradır.

Eyni tələ lüğətlərdə də var. dict(defaults) yeni lüğət yaradır, amma qiymətlərin surətini çıxarmır: yeni lüğətin 'tags' açarı eyni siyahını göstərir. Sətir qiymətini ('theme') dəyişmək təhlükəsizdir — onu yeni obyektlə əvəz edirik; siyahıya element əlavə etmək isə ortaq obyekti dəyişir.

Python
defaults = {'theme': 'light', 'tags': []}
user = dict(defaults)            # a shallow copy
user['theme'] = 'dark'
user['tags'].append('admin')
print(defaults)
print(user)
print(user['tags'] is defaults['tags'])
Gözlənilən nəticə
{'theme': 'light', 'tags': ['admin']}
{'theme': 'dark', 'tags': ['admin']}
True

Səthi və dərin surət

Səthi və dərin surətTərif

Səthi surət (copy.copy) yeni xarici konteyner yaradır, amma içindəki obyektlər ortaq qalır. Dərin surət (copy.deepcopy) bütün iç-içə obyektlərin də surətini çıxarır, ona görə nəticə ilkindən tam asılı olmur.

YolSurətin növü
lst.copy(), lst[:], list(lst)səthi
d.copy(), dict(d), {**d}səthi
copy.copy(x)səthi, istənilən obyekt üçün
copy.deepcopy(x)dərin: bütün səviyyələr
[row[:] for row in grid]iki səviyyəli siyahı üçün əl ilə dərin surət
Python
import copy

school = {'name': 'School 6', 'classes': {'7A': ['Aysel', 'Murad'], '7B': ['Leyla']}}
shallow = copy.copy(school)
deep = copy.deepcopy(school)

shallow['name'] = 'School 7'
shallow['classes']['7A'].append('Elvin')
deep['classes']['7B'].append('Rashad')

print(school['name'], school['classes'])
print(shallow['classes'] is school['classes'], deep['classes'] is school['classes'])
print(deep['classes'])
Gözlənilən nəticə
School 6 {'7A': ['Aysel', 'Murad', 'Elvin'], '7B': ['Leyla']}
True False
{'7A': ['Aysel', 'Murad'], '7B': ['Leyla', 'Rashad']}
shallow-da adı dəyişmək ilkinə təsir etmədi (sətir əvəz olundu), amma '7A' siyahısına əlavə ortaq obyektə düşdü. deep isə tam müstəqildir.

Funksiyalar və obyektlər

Funksiya çağırılanda Python obyektin surətini çıxarmır: parametr eyni obyektə bağlanan yeni addır (bu, «obyekt istinadı ilə ötürmə» adlanır). Ona görə funksiya ötürülən siyahını dəyişə bilər — bunu çağıran da görür. Amma parametrə yeni qiymət mənimsətmək yalnız lokal adı köçürür və çağırana təsir etmir. Yaxşı adət: siyahını dəyişən funksiya None qaytarır (list.sort kimi), yeni nəticə qaytaran funksiya isə ilkini toxunulmaz saxlayır (sorted kimi).

Python
def add_bonus(scores):
    scores.append(5)                 # changes the caller's list


def reset(scores):
    scores = []                      # only moves the local name


def doubled(scores):
    return [s * 2 for s in scores]   # builds a new list


marks = [70, 80]
add_bonus(marks)
reset(marks)
print(marks)
print(doubled(marks), marks)
print(marks.sort(), sorted([3, 1, 2]))
Gözlənilən nəticə
[70, 80, 5]
[140, 160, 10] [70, 80, 5]
None [1, 2, 3]
reset daxilində scores = [] yalnız lokal adı yeni siyahıya köçürdü, marks dəyişmədi. Son sətir: sort() siyahını yerində sıralayıb None qaytarır, sorted isə yeni siyahı qaytarır.

Susmaya görə qiymətlər funksiya yaradılanda bir dəfə hesablanır, hər çağırışda yox. Ona görə group=[] bütün çağırışlar üçün ortaq olan bir siyahıdır və hər çağırış ona element əlavə edir. Düzəliş: None yaz və siyahını funksiyanın içində yarat. Bunun necə işlədiyini (__defaults__) «Dekoratorlar və qapanmalar» dərsi göstərir, dataclass-lardakı default_factory isə «Tip annotasiyaları və dataclass-lar» dərsində.

Python
def add_student(name, group=[]):
    group.append(name)
    return group


a = add_student('Aysel')
b = add_student('Murad')
print(a, b, a is b)


def add_student_fixed(name, group=None):
    if group is None:
        group = []
    group.append(name)
    return group


print(add_student_fixed('Aysel'), add_student_fixed('Murad'))
Gözlənilən nəticə
['Aysel', 'Murad'] ['Aysel', 'Murad'] True
['Aysel'] ['Murad']

Mini layihə: tapşırıqlar lövhəsində «geri al» düyməsi. Hər addımdan əvvəl lövhənin vəziyyətinin surəti tarixçəyə yazılır, «geri al» isə sonuncu surəti qaytarır. Səthi surətlə tarixçədəki «şəkillər» canlı siyahılarla ortaq qalır və geri almaq heç nəyi dəyişmir:

Python
import copy


def run(copier):
    board = {'todo': ['essay', 'math', 'chess'], 'done': []}
    history = []
    for task in ('math', 'chess'):
        history.append(copier(board))        # snapshot before the change
        board['todo'].remove(task)
        board['done'].append(task)
    print(f'{copier.__name__:9} now: ', board)
    board = history.pop()                    # undo the last move
    print(f'{copier.__name__:9} undo:', board)


run(copy.copy)
run(copy.deepcopy)
Gözlənilən nəticə
copy      now:  {'todo': ['essay'], 'done': ['math', 'chess']}
copy      undo: {'todo': ['essay'], 'done': ['math', 'chess']}
deepcopy  now:  {'todo': ['essay'], 'done': ['math', 'chess']}
deepcopy  undo: {'todo': ['essay', 'chess'], 'done': ['math']}
copy.copy ilə tarixçədəki lüğət yeni idi, amma 'todo' və 'done' siyahıları lövhə ilə ortaq qaldı. deepcopy əsl «şəkil» saxlayır: geri almaq chess-i todo-ya qaytardı.

Tapşırıq

Zalda 3 sıra, hər sırada 4 yer var. Kod Ayseli 0-cı sıranın 1-ci yerinə, Muradı 2-ci sıranın 3-cü yerinə oturtmalıdır, amma hər iki ad bütün sıralarda görünür. Zalın yaradılmasını düzəlt ki, sıralar müstəqil olsun.

Tapşırıq · Python
# 3 rows with 4 seats each; '-' is a free seat
hall = [['-'] * 4] * 3
hall[0][1] = 'A'        # Aysel: row 0, seat 1
hall[2][3] = 'M'        # Murad: row 2, seat 3
for row in hall:
    print(' '.join(row))
Gözlənilən nəticə
- A - -
- - - -
- - - M

Tapşırıq

with_tag(user, tag) etiketi əlavə olunmuş yeni istifadəçi qaytarmalıdır, ilkin lüğət isə dəyişməməlidir. İndiki kod ilkini dəyişir. Düzəlt ki, çıxış nəticədəki kimi olsun.

Tapşırıq · Python
import copy


def with_tag(user, tag):
    # return a NEW user; the original must not change
    new_user = user
    new_user['tags'].append(tag)
    return new_user


aysel = {'name': 'Aysel', 'tags': ['student']}
admin = with_tag(aysel, 'admin')
print(aysel)
print(admin)
print(admin['tags'] is aysel['tags'])
Gözlənilən nəticə
{'name': 'Aysel', 'tags': ['student']}
{'name': 'Aysel', 'tags': ['student', 'admin']}
False

Yadda saxla

  • Dəyişən obyektə bağlanmış addır; b = a surət çıxarmır, ikinci ad yaradır.
  • == qiymətləri, is kimliyi müqayisə edir; is-i None üçün işlət.
  • int, str, tuple dəyişməyəndir — «dəyişiklik» yeni obyekt yaradır; list, dict, set yerində dəyişir.
  • Səthi surət içindəki obyektləri ortaq saxlayır, copy.deepcopy isə bütün səviyyələrin surətini çıxarır.
  • Funksiya ötürülən dəyişən obyekti dəyişə bilər; parametrə mənimsətmə çağırana təsir etmir; susmaya görə [] əvəzinə None yaz.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

12 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 12

Sual 1 / 12. a is b nəyi yoxlayır?