Sətirlər və onlar üzərində əməllər

'Bakı 2026' — 9 simvoldan ibarət bir sətirdir: 4 hərf, 1 boşluq və 4 rəqəm. Python üçün sətir nömrələnmiş simvollar zənciridir: istənilən simvolu nömrəsi ilə götürmək, bir hissəsini kəsmək, simvolları saymaq və sətri tərsinə çevirmək olar. 2025-ci ilin hər iki DİM variantında yazılı proqramlardan biri sətir üzərində idi (müxtəlif simvolların sayı; bir sətirdə boşluqla verilmiş elementlərin emalı), 2026-cı ildə isə sətir əməlləri siyahı və funksiya tapşırıqlarının içində işləndi. Bu dərs «Proqramlaşdırma dilləri və Python: dəyişənlər, daxiletmə və xaricetmə» dərsindəki input() və str tipinin davamıdır.

Sətir, indeks və kəsik

s = 'programming'
print(len(s), s[0], s[-1], s[3])
print(s[3:7], s[:3], s[7:])
print(s[::2], s[::-1])
print(s[-4:], s[1:8:3])

11 p g g
gram pro ming
pormig gnimmargorp
ming rrm

Əməllər və metodlar

Sətir üzərində əməllər yeni sətir və ya ədəd qaytarır, ilkin sətir isə dəyişmir: sətir dəyişməzdir, s[0] = 'P' yazmaq xəta verir. Dəyişiklik lazımdırsa, yeni sətir qurub dəyişənə yenidən mənimsədirik: s = s.upper().

s = 'banana'
print(s.count('a'), s.count('ana'), s.find('n'), s.find('z'))
print(s.replace('a', 'o'), s.upper(), 'nan' in s)
print('2026'.isdigit(), '20a'.isdigit())
print('ab' * 3 + '!', len(s * 2))

3 1 2 -1
bonono BANANA True
True False
ababab! 12

Böyük və kiçik hərflər fərqli simvollardır: 'A' == 'a' yalandır. Hərfi registrdən asılı olmadan saymaq üçün əvvəlcə sətri kiçik hərflərə çevir: s.lower().count('a'). upper() və lower() rəqəmlərə və işarələrə toxunmur.

s = 'abracadabra'
k = s.count('a') + s.find('c')
t = s[k:] + s[:2]
print(t)

raab

Simvollar üzrə dövr və yeni sətrin qurulması

Sətri iki cür gəzmək olar: simvolların özü üzrə (for c in s:) və indekslər üzrə (for i in range(len(s)):). İkinci yol mövqe və ya qonşu simvollar (s[i] və s[i + 1]) lazım olanda seçilir. Yeni sətri boş sətirdən (k = '') başlayıb k = k + c ilə yığırıq; k = c + k isə simvolları tərs sırada yığır.

1. 1
   Boş sətir

   k = '' — artıq görülmüş simvollar burada toplanacaq.

2. 2
   Dövr

   for c in s: — hər simvola bax.

3. 3
   Yeni simvoldurmu?

   if k.count(c) == 0: (və ya if c not in k:) — yalnız hələ olmayan simvolu k = k + c ilə əlavə et.

4. 4
   Nəticə

   print(len(k)) — müxtəlif simvolların sayı. Boşluq da simvoldur.

s = 'mississippi-2026'
v = 0
d = ''
k = ''
for c in s:
    if c in 'aeiou':
        v = v + 1
    if c.isdigit():
        d = d + c
    if k.count(c) == 0:
        k = k + c
print(v, d, k, len(k))

4 2026 misp-206 8

s = 'olympiad'
k = ''
for i in range(len(s)):
    if i % 2 == 0:
        k = k + s[i].upper()
    elif s[i] in 'aeiou':
        k = k + '*'
    else:
        k = k + s[i]
print(k, len(k))

OlYmP*Ad 8

Ədəd və sətir: str(n) və int(s)

str(n) ədədi rəqəmlər sətrinə, int(s) isə rəqəmlər sətrini ədədə çevirir. Bu, rəqəmlərlə işləməyin ikinci yoludur (birincisi n % 10 və n // 10-dur, bax: «Ədədlər üzərində əməllər: rəqəmlər, bölənlər və sadə ədədlər»): len(str(n)) — rəqəmlərin sayı, str(n)[::-1] — tərs yazılış, str(n).count('7') — 7 rəqəminin neçə dəfə olduğu.

n = 40718
t = str(n)
print(len(t), t[0], t[-1], t.count('0'))
print(int(t[::-1]), t == t[::-1])
s = 0
for c in t:
    s = s + int(c)
print(s, t + '5', n + 5)

5 4 8 1
81704 False
20 407185 40723

a = [707, 17, 1234, 77, 470, 5]
m = 0
for x in a:
    t = str(x)
    if t.count('7') == 1:
        m = m + x
    else:
        m = m - x
print(m)

-1536

split və join: bir sətirdə verilən elementlər

Yazılı tapşırıqlarda elementlər çox vaxt bir sətirdə, boşluqla ayrılmış halda daxil edilir: b = input(), sonra a = b.split(' '). Nəticə sətirlərdən ibarət siyahıdır: i-ci elementin ilk simvolu a[i][0], sonuncusu a[i][-1] (və ya a[i][len(a[i]) - 1]), uzunluğu len(a[i])-dir; ədəd kimi lazımdırsa, int(a[i]) yazılır. İndekslərin cəmi soruşulursa, dövr indekslər üzrə qurulur.

b = 'ada 7x7 radar 45 noon ab'
a = b.split(' ')
k = 0
s = 0
for i in range(len(a)):
    if a[i][0] == a[i][-1]:
        k = k + 1
        s = s + i
print(a)
print(k, s)
print('-'.join(a[:3]))

['ada', '7x7', 'radar', '45', 'noon', 'ab']
4 7
ada-7x7-radar

s = 'informatics'
k = ''
# collect the distinct characters in k

print(len(k), k)

10 informatcs

line = '31 405 7 1234 56 800'
a = line.split(' ')
total = 0
# loop over a here

print(total)

831