Funksiya: def, parametrlər və return

Eyni hesablamanı proqramın beş yerində yazmaq əvəzinə onu bir dəfə funksiya kimi yazıb beş dəfə çağırmaq olar. DİM tapşırıqlarında funksiya iki rolda görünür: ya əsas qəhrəmandır (bir funksiya digərini çağırır, while şərtində f(i) dayanır), ya da köməkçidir — rəqəmi, sadəliyi və ya tərs ədədi hesablayıb siyahının hər elementinə tətbiq olunur. Hər iki halda əsas bacarıq eynidir: hansı çağırışın nə vaxt baş verdiyini və hansı qiymətin geri qayıtdığını izləmək.

Funksiyanın yazılışı: def və return

def square(n):
    return n * n

print(square(4))
print(square(3) + square(4))
x = square(square(2))
print(x)

16
25
16

• def sətri iki nöqtə ilə bitir, gövdə eyni sayda boşluqla sağa çəkilir.
• Python def bloklarını oxuyub yadda saxlayır, amma icra etmir; proqram funksiyalardan sonrakı ilk sağa çəkilməmiş sətirdən başlayır.
• return funksiyanı dərhal bitirir: ondan sonrakı sətirlər icra olunmur.
• return olmayan funksiya None qaytarır.
• Çağırış ifadənin içində də dura bilər: square(3) + square(4), square(square(2)).

def f1(n):
    print(n * 2)

def f2(n):
    return n * 2
    print('never')

a = f1(5)
b = f2(5)
print(a, b)

10
None 10

Formal və faktiki parametrlər, lokal dəyişənlər

def f(m):
    m = m * 2
    k = m + 1
    return k

m = 5
k = 100
print(f(m), m, k)

def zero_first(a):
    a[0] = 0

b = [7, 8, 9]
zero_first(b)
print(b)

11 5 100
[0, 8, 9]

Funksiyanın içindəki m və k lokaldır: m 10, k 11 olur, amma əsas proqramdakı m = 5 və k = 100 toxunulmaz qalır. Siyahı ilə vəziyyət başqadır: funksiyaya siyahının surəti yox, özü ötürülür, ona görə a[0] = 0 əsas proqramdakı b-ni də dəyişir. Qısaca: ədəd parametri funksiyanın içində dəyişsə, çöldə heç nə dəyişmir; siyahının elementi dəyişsə, dəyişiklik çöldə də görünür.

def f(a, b):
    a = a - b
    return a * 10 + b

a = 3
b = 7
print(f(b, a), a, b)

43 3 7

Bir funksiya digərini çağırır: çağırışların ardıcıllığı

1. 1
   Başlanğıcı tap

   def bloklarını ötür və əsas proqramın birinci sətrindən başla.

2. 2
   Parametrləri yaz

   Hər çağırışda faktiki qiymətləri sıra ilə formal parametrlərə köçür; cədvəldə bir sətir: funksiya, parametrlər, lokal dəyişənlər.

3. 3
   İçəridən çölə

   Funksiyanın içində başqa çağırış varsa, cari funksiyanı dayandır, daxili çağırışı sona qədər hesabla və onun qaytardığı qiymətlə davam et. f(g(x)) yazılışında əvvəl g(x) hesablanır.

4. 4
   Geri qayıt

   return-dən sonra çağırışın olduğu yerə qayıt və çağırışı qaytarılan qiymətlə əvəz et.

5. 5
   Say

   Hər funksiyanın neçə dəfə çağırıldığını qeyd et — buraxılmış çağırış ən çox rast gəlinən səhvdir.

def g(x):
    return x % 10 + x // 10

def f(n):
    p = g(n) * 3
    q = g(p) + g(n + 5)
    return p + q

print(f(47))

46

def g(k):
    k = k + 3
    return k * 2

def f(m):
    m = g(m) - m
    n = g(m) + m
    return n

a = 4
print(f(a) + a)

40

Köməkçi funksiyalar: siyahılarda və dövr şərtində

DİM proqramlarında ən çox rast gəlinən köməkçi funksiyalar kiçik alqoritmlərdir: rəqəm qaytarmaq (n // 10 % 10 — onluqlar rəqəmi), bölənlərin sayı ilə sadəlik yoxlaması, ədədi tərsinə çevirmək, rəqəmlərin cəmi. Onlar üç yerdə işləyir: a[i] = k(a[i]) kimi siyahının hər elementində, if f(x) != 0: b.append(x) kimi süzgəcdə və while f(i) < g(k): kimi dövr şərtində. Rəqəm alqoritmlərinin özü «Ədədlər üzərində əməllər: rəqəmlər, bölənlər və sadə ədədlər» dərsində izah olunub; burada onları funksiyaya «qablaşdırırıq».

def d(n):
    k = 0
    for i in range(1, n + 1):
        if n % i == 0:
            k = k + 1
    return k

a = [9, 11, 15, 2, 21, 29, 1]
for i in range(0, len(a)):
    if d(a[i]) != 2:
        a[i] = d(a[i])
print(a)

[3, 11, 4, 2, 4, 29, 1]

d(n) bölənlərin sayını qaytarır. Sadə ədədlərin düz iki böləni var (1 və özü), ona görə 11, 2, 29 yerində qalır, 9, 15, 21 isə bölənlərinin sayı ilə — 3, 4, 4 ilə — əvəz olunur. 1-in yalnız bir böləni var: 1 sadə ədəd deyil, d(1) = 1 olduğundan element 1 olaraq qalır.

def rev(n):
    r = 0
    while n > 0:
        r = r * 10 + n % 10
        n = n // 10
    return r

def tens(n):
    return n // 10 % 10

for x in [123, 450, 707, 81]:
    print(x, rev(x), tens(x), x == rev(x))

123 321 2 False
450 54 5 False
707 707 0 True
81 18 8 False

def digit_sum(n):
    s = 0
    # add the digits of n to s
    return s

a = [12, 45, 71, 303, 58, 999]

12
45
303
999
4

def is_prime(n):
    k = 0
    # count the divisors of n
    return k == 2

a = [15, 7, 22, 13, 1, 9, 31, 4]

3
31

Bununla modulun «alətlər qutusu» tamamlanır: dəyişənlər, şərtlər, dövrlər, sətirlər, siyahılar və funksiyalar. Növbəti dərsdə — «Proqram yazmaq: yazılı tapşırıqların həlli» — onları birləşdirib imtahanın yazılı tapşırıqlarını tam proqram kimi yazacağıq. Nəticəyə görə giriş qiymətini tapmaq tələb olunan while f(i) … tipli tərs tapşırıqlar «Proqramın analizi: nəticədən giriş qiymətinə» dərsindədir, susmaya görə parametrlər kimi əlavə imkanlar isə Python kursunun «Funksiyalar» dərsində.