İçeriğe geç
Educora
TR
AzərbaycancaEnglishРусскийTürkçe
ÖğrenmemEducora StudioAyarlar

Formüller ve kolay yollar

Azerbaycan Tarihi · 41

Bu kurstaki tüm formüller ve onları hatırlamanın kolay yolları tek sayfada.

1. Eski Çağ'da Azerbaycan2. Orta Çağ'da Azerbaycan3. Hanlıklardan Cumhuriyete4. Derinlemesine: Moğollardan Rus işgaline5. Sovyet dönemi ve bağımsız Azerbaycan6. Derinlemesine: 20. yüzyıl — millî hareketten devlet inşasına7. Tarih bilimi, ticaret ve ekonomi8. Kaynak eleştirisi ve petrolün ekonomik tarihi

1Eski Çağ'da AzerbaycanBaşlangıç

Azerbaycan'ın ilk sakinleri

Derse git

İlk devletler: Manna ve Atropatena

Derse git

Kafkas Albanyası

Derse git

Haritada Azerbaycan anıtları: dönemlere ve ilçelere göre

Derse git

2Orta Çağ'da AzerbaycanOrta

III–VII. yüzyıllarda Azerbaycan: Sasaniler, Mihranîler ve Cavanşir

Derse git

9.–11. yüzyıllarda Azerbaycan devletleri

Derse git

Selçuklular ve Azerbaycan Atabeyleri Devleti

Derse git

Şirvanşahlar Devleti

Derse git

Karakoyunlu Devleti

Derse git

Akkoyunlu Devleti

Derse git

3Hanlıklardan CumhuriyeteOrta

Rus işgali, petrol patlaması ve aydınlanma

Derse git

Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1918–1920)

Derse git

4Derinlemesine: Moğollardan Rus işgalineOrta

Moğol istilaları ve İlhanlı Devleti

Derse git

Safevî Devleti: yükseliş, reformlar ve çöküş

Derse git

İmparatorluklar arasında: 1722–1797 yıllarında Azerbaycan

Derse git

Kuzey Azerbaycan'ın işgali: Gülistan ve Türkmençay

Derse git

5Sovyet dönemi ve bağımsız Azerbaycanİleri

Sovyet döneminde Azerbaycan (1920–1991)

Derse git

Bağımsız Azerbaycan

Derse git

6Derinlemesine: 20. yüzyıl — millî hareketten devlet inşasınaİleri

Millî hareket: 1905–1918

Derse git

Demokratik Cumhuriyet: devlet inşası ve diplomasi

Derse git

Sovyet Azerbaycanı: sınırlar, toplum ve kültür

Derse git

Bağımsızlığın yeniden kazanılması ve devlet inşası (1988–1995)

Derse git

7Tarih bilimi, ticaret ve ekonomiÜniversite

Kaynaklar ve tarih yazımı: tarihçi olguları nasıl doğrular?

Derse git
N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)
burada:
  • Nörnekte şu anda kalan ¹⁴C miktarı
  • N₀canlının öldüğü andaki ¹⁴C miktarı
  • tölümden bu yana geçen süre, yıl olarak
  • T½¹⁴C'nin yarı ömrü ≈ 5.730 yıl

Radyoaktif bozunma yasası: her T½ süresinde miktar yarıya iner. İkinci biçim, birincinin logaritması alınarak elde edilir.

M ≈ H − H / 33 + 622M ≈ H − H / 33 + 622
burada:
  • Mmiladi (Gregoryen) yıl
  • Hhicrî yıl

Çıkarım: hicrî yıl, güneş yılının yaklaşık 354 / 365 ≈ 32 / 33'üdür; bu yüzden H hicrî yıl ≈ H · 32 / 33 = H − H / 33 güneş yılıdır; 622 ise başlangıç yılıdır. Doğruluk ±1 yıl.

İpek Yolu üzerinde Azerbaycan: ticaret, şehirler, zanaatlar

Derse git
t = s / v, n = t − 1t = s / v, n = t − 1
burada:
  • tyolculuk süresi, gün olarak (günlük konak sayısı)
  • smesafe, km
  • vkervanın bir günde aldığı yol, km/gün
  • nbaşlangıç ve varış noktaları hariç, geceleme için ara kervansaray sayısı

Basit model: kervan her gün yaklaşık aynı mesafeyi alır ve her akşam yeni bir kervansarayda konaklar.

Pₙ = P₀ · (1 + r)ⁿ
burada:
  • Pₙn aracıdan sonraki son fiyat
  • P₀üretim yerindeki ilk fiyat
  • rher aracının ekleme oranı, ondalık kesir olarak (%20 → 0,2)
  • naracı sayısı

Her adımda fiyat (1 + r) ile çarpılır; n adımdan sonra (1 + r)ⁿ ile.

Bağımsız Azerbaycan'ın ekonomisi ve dış politikası

Derse git
M(yeni) = M(eski) / 5000M(yeni) = M(eski) / 5000
burada:
  • M(yeni)yeni manat (AZN) cinsinden tutar
  • M(eski)eski manat (AZM) cinsinden tutar

1 Ocak 2006'dan itibaren: 5.000 eski manat = 1 yeni manat. Yeniden değerleme fiyatları ve gelirleri aynı oranda değiştirir, satın alma gücünü değiştirmez.

V = Q · 159
burada:
  • Vgünlük hacim, litre olarak
  • Qgünlük akış, varil olarak
  • 1591 varil ≈ 159 litre

Petrol sektöründe hacim genellikle varille ölçülür; 1.000 litre = 1 m³.

g(reel) ≈ g(nominal) − π
burada:
  • g(reel)reel büyüme, % (fiyat artışı çıkarıldıktan sonra)
  • g(nominal)nominal büyüme, % (cari fiyatlarla)
  • πenflasyon, %

Kesin biçim: 1 + g(reel) = (1 + g(nominal)) / (1 + π). Küçük yüzdelerde basit çıkarma yeterince doğrudur.

8Kaynak eleştirisi ve petrolün ekonomik tarihiÜniversite

Kaynakların eleştirel okunması: adlar, tarihler ve taraflılık

Derse git
Yeni takvim = Eski takvim + Δ, Δ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2Yeni takvim = Eski takvim + Δ, Δ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2
burada:
  • Δiki takvim arasındaki fark (gün)
  • Yyıl; 1700, 1800 ve 1900 yıllarının 1 Ocak–28 Şubat eski takvim tarihleri için Y − 1 al
  • ⌊x⌋x'in tam kısmı (aşağı yuvarlama)

1582–2099 yılları için geçerlidir (2000 her iki takvimde de artık yıl olduğundan 2000–2099'da Δ = 13).

Bakü petrolünün ekonomik tarihi (1846–1949)

Derse git
m = n · 0,01638 (1 t ≈ 61,05 pud)
burada:
  • mkütle, ton (t)
  • npud sayısı; 1 pud = 16,38 kg

Pud → ton.

N = m / (ρ · v)N = m / (ρ · v)
burada:
  • Nvaril sayısı
  • mpetrolün kütlesi, t
  • ρpetrolün yoğunluğu, t/m³ (genellikle 0,8–0,95)
  • vbir varilin hacmi ≈ 0,159 m³ (158,99 L)

Ton → varil: önce kütleden hacim (m / ρ), sonra hacimden varil sayısı.

g = (V₁ / V₀)^(1/n) − 1g = (V₁ / V₀)^(1/n) − 1
burada:
  • gyıllık ortalama büyüme hızı (örneğin 0,02 = %2)
  • V₀, V₁başlangıç ve bitiş değerleri (aynı birimde)
  • nyıl sayısı

Bileşik büyümeden çıkar: V₁ = V₀ · (1 + g)ⁿ; iki tarafı V₀'a böl ve n'inci dereceden kök al.

s = x / X · 100 %s = x / X · 100 %
burada:
  • spay, %
  • xparça (örneğin Bakü'nün üretimi)
  • Xbütün (örneğin dünya üretimi)