İlkel topluluk

Başlangıç

Giriş: tarih bilimi, dönemlendirme, kaynaklar ve yıl hesabı

Derse git

Taş Çağı: Azıh insanı, ateşin kullanımı ve Mezolitik

Derse git

«Neolitik devrim» ve Kalkolitik (Bakır-Taş) Çağ

Derse git

Tunç ve Demir Çağları; ilkel topluluğun çözülmesi

Derse git

Eski devletler

Başlangıç

İlk devletler: Manna ve Atropatena

Derse git

Kafkas Albanyası

Derse git

III–VII. yüzyıllarda Azerbaycan

Orta

III–VII. yüzyıllarda Azerbaycan: Sasaniler, Mihranîler ve Cavanşir

Derse git

IX–XI. yüzyıllarda Azerbaycan devletleri

Orta

9.–11. yüzyıllarda Azerbaycan devletleri

Derse git

Şirvanşahlar Devleti

Derse git

XI – XIII. yüzyıl başlarında Azerbaycan

Orta

Selçuklular ve Azerbaycan Atabeyleri Devleti

Derse git

Moğollar ve İlhanlılar: XIII–XIV. yüzyıllar

Orta

Moğol istilaları ve İlhanlı Devleti

Derse git

XV. yüzyılda Azerbaycan

Orta

Karakoyunlu Devleti

Derse git

Akkoyunlu Devleti

Derse git

Erdebil’in Safevî şeyhleri: Safiyüddin’den Şeyh Haydar’a

Derse git

XVI. yüzyılda Safevî devleti

Orta

Azerbaycan Safevî Devleti’nin kuruluşu: Şah I. İsmail

Derse git

Safevî Devleti’nin siyasi yapısı, yönetim sistemi ve ordusu

Derse git

Şah I. Tahmasb: birliğin tamamlanması ve Safevî–Osmanlı savaşları

Derse git

XVI. yüzyılın son çeyreği: taht mücadelesi ve Tebriz’in savunması

Derse git

XVIII. yüzyılın ilk yarısında Azerbaycan

Orta

İmparatorluklar arasında: 1722–1797 yıllarında Azerbaycan

Derse git

Azerbaycan hanlıkları (I): kuruluş, kuzey ve batı hanlıkları

Orta

Hanlıkların kuruluşu ve güney hanlıkları

Derse git

Kuba Hanlığı: Feth Ali Han’ın birleştirme politikası

Derse git

Şeki Hanlığı: Hacı Çelebi ve Kartli-Kaheti ile mücadele

Derse git

Karabağ Hanlığı: Penah Ali Han ve İbrahim Halil Han

Derse git

Batı Azerbaycan hanlıkları: İrevan ve Nahçıvan

Derse git

Azerbaycan hanlıkları (II): diğer hanlıklar, Kaçar girişimi, toplum ve kültür

Orta

İkili iktidarlı hanlıklar: Şamahı ve Gence

Derse git

Bakü, Derbent ve Lenkeran Hanlıkları; cemaatlikler, sultanlıklar ve meliklikler

Derse git

Birleştirmede son girişim: Ağa Muhammed Şah Kaçar

Derse git

Hanlıklar döneminde sosyo-ekonomik hayat ve yönetim

Derse git

Hanlıklar döneminde kültür

Derse git

Kuzey Azerbaycan’ın Rusya tarafından işgali

Orta

Kuzey Azerbaycan'ın işgali: Gülistan ve Türkmençay

Derse git

1830–1850’lerde Azerbaycan

İleri

Rus işgali, petrol patlaması ve aydınlanma

Derse git

XX. yüzyıl başlarında Azerbaycan (1900–1917)

İleri

Birinci Rus Devrimi ve millî hareket: partiler, kongreler, Devlet Dumaları

Derse git

Birinci Dünya Savaşı yıllarında Kuzey Azerbaycan

Derse git

1917–1920 yıllarında Azerbaycan

İleri

1917 devrimleri ve Kuzey Azerbaycan: Ozakom, Komiserlik, Seym

Derse git

Bakü Sovyeti’nin soykırım politikası: Mart 1918 soykırımı

Derse git

Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kuruluşu ve İstiklal Beyannamesi

Derse git

Toprak bütünlüğü için: Bakü zaferi, Karabağ ve Nahçıvan genel valilikleri

Derse git

ADC’nin iç politikası: devlet inşası, ordu, ekonomi ve kültür

Derse git

ADC’nin dış politikası ve Paris Barış Konferansı

Derse git

ADC’nin yıkılışı: Nisan işgali

Derse git

1917–1920 yıllarında Güney Azerbaycan: Şeyh Muhammed Hiyabani

Derse git

1920–1945 yıllarında Azerbaycan SSC

İleri

Azerbaycan SSC’nin kuruluşu ve Sovyet rejimine karşı direniş

Derse git

Biçimsel bağımsızlığın sonu ve toprak bütünlüğüne yönelik girişimler: TSFSC, DKÖB, Nahçıvan ÖSSC

Derse git

Savaş Komünizmi, NEP ve sanayileşme

Derse git

Kolektifleştirme, totaliter rejim ve kitlesel baskılar

Derse git

1920–1930’larda kültürel yapılanma

Derse git

İkinci Dünya Savaşı yıllarında Azerbaycan SSC

Derse git

XX. yüzyılın 20–40’lı yıllarında Güney Azerbaycan: Rıza Şah, Pişeveri ve Millî Hükûmet

Derse git

1945–1991 yıllarında Azerbaycan SSC

İleri

Savaş sonrası onyıl: ekonomi, totaliter rejim ve sürgün

Derse git

Millî uyanış girişimleri: İmam Mustafayev ve Veli Ahundov

Derse git

1970–1980’lerde sosyo-ekonomik yükseliş: Haydar Aliyev’in liderliği

Derse git

20. yüzyılın 40–80’li yıllarında kültür

Derse git

Yeniden yapılanma, Karabağ sorununun başlaması ve Halk Hareketi

Derse git

20 Ocak 1990: Kan hafızamız, gurur yerimiz

Derse git

Güney Azerbaycan İran İslam Devrimi yıllarında ve sonrasında

Derse git

Bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti (1991–2003)

İleri

Devlet bağımsızlığının yeniden kazanılması ve iktidar mücadeleleri (1991–1993)

Derse git

Birinci Karabağ Savaşı ve Hocalı soykırımı

Derse git

Millî Kurtuluş: Haydar Aliyev’in Nahçıvan dönemi ve iktidara dönüşü

Derse git

Hukuk ve demokratik devlet inşası: 1995 Anayasası ve reformlar (1993–2003)

Derse git

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin dış politikası

Derse git

Yeni binyıl ve Büyük Zafer

İleri

Yeni binyıl, yeni lider: kalkınmada yeni aşama (2003–2020)

Derse git

Ateşkes dönemi ve Nisan çatışmaları (2016)

Derse git

Büyük Zafer: Tovuz çatışmaları ve Vatan Savaşı (2020)

Derse git

Zaferden sonra: «Kısas», terörle mücadele operasyonu ve Büyük Dönüş

Derse git

Bağımsız Azerbaycan’da kültür, bilim ve spor

Derse git

Haritada Azerbaycan anıtları: dönemlere ve ilçelere göre

Derse git

Tarih bilimi, ticaret ve ekonomi

Üniversite

Kaynaklar ve tarih yazımı: tarihçi olguları nasıl doğrular?

Derse git
N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)N = N₀ · (½)^(t / T½) ⇔ t = T½ · log₂(N₀ / N)

Burada

N
örnekte şu anda kalan ¹⁴C miktarı
N₀
canlının öldüğü andaki ¹⁴C miktarı
t
ölümden bu yana geçen süre, yıl olarak
T½
¹⁴C'nin yarı ömrü ≈ 5.730 yıl

Radyoaktif bozunma yasası: her T½ süresinde miktar yarıya iner. İkinci biçim, birincinin logaritması alınarak elde edilir.

M ≈ H − H / 33 + 622M ≈ H − H / 33 + 622

Burada

M
miladi (Gregoryen) yıl
H
hicrî yıl

Çıkarım: hicrî yıl, güneş yılının yaklaşık 354 / 365 ≈ 32 / 33'üdür; bu yüzden H hicrî yıl ≈ H · 32 / 33 = H − H / 33 güneş yılıdır; 622 ise başlangıç yılıdır. Doğruluk ±1 yıl.

İpek Yolu üzerinde Azerbaycan: ticaret, şehirler, zanaatlar

Derse git
t = s / vn = t − 1t = s / vn = t − 1

Burada

t
yolculuk süresi, gün olarak (günlük konak sayısı)
s
mesafe, km
v
kervanın bir günde aldığı yol, km/gün
n
başlangıç ve varış noktaları hariç, geceleme için ara kervansaray sayısı

Basit model: kervan her gün yaklaşık aynı mesafeyi alır ve her akşam yeni bir kervansarayda konaklar.

Pₙ = P₀ · (1 + r)ⁿ

Burada

Pₙ
n aracıdan sonraki son fiyat
P₀
üretim yerindeki ilk fiyat
r
her aracının ekleme oranı, ondalık kesir olarak (%20 → 0,2)
n
aracı sayısı

Her adımda fiyat (1 + r) ile çarpılır; n adımdan sonra (1 + r)ⁿ ile.

Bağımsız Azerbaycan'ın ekonomisi ve dış politikası

Derse git
M(yeni) = M(eski) / 5000M(yeni) = M(eski) / 5000

Burada

M(yeni)
yeni manat (AZN) cinsinden tutar
M(eski)
eski manat (AZM) cinsinden tutar

1 Ocak 2006'dan itibaren: 5.000 eski manat = 1 yeni manat. Yeniden değerleme fiyatları ve gelirleri aynı oranda değiştirir, satın alma gücünü değiştirmez.

V = Q · 159

Burada

V
günlük hacim, litre olarak
Q
günlük akış, varil olarak
159
1 varil ≈ 159 litre

Petrol sektöründe hacim genellikle varille ölçülür; 1.000 litre = 1 m³.

g(reel) ≈ g(nominal) − π

Burada

g(reel)
reel büyüme, % (fiyat artışı çıkarıldıktan sonra)
g(nominal)
nominal büyüme, % (cari fiyatlarla)
π
enflasyon, %

Kesin biçim: 1 + g(reel) = (1 + g(nominal)) / (1 + π). Küçük yüzdelerde basit çıkarma yeterince doğrudur.

Kaynak eleştirisi ve petrolün ekonomik tarihi

Üniversite

Kaynakların eleştirel okunması: adlar, tarihler ve taraflılık

Derse git
Yeni takvim = Eski takvim + ΔΔ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2Yeni takvim = Eski takvim + ΔΔ = ⌊Y / 100⌋ − ⌊Y / 400⌋ − 2

Burada

Δ
iki takvim arasındaki fark (gün)
Y
yıl; 1700, 1800 ve 1900 yıllarının 1 Ocak–28 Şubat eski takvim tarihleri için Y − 1 al
⌊x⌋
x'in tam kısmı (aşağı yuvarlama)

1582–2099 yılları için geçerlidir (2000 her iki takvimde de artık yıl olduğundan 2000–2099'da Δ = 13).

Bakü petrolünün ekonomik tarihi (1846–1949)

Derse git
m = n · 0,01638 (1 t ≈ 61,05 pud)

Burada

m
kütle, ton (t)
n
pud sayısı; 1 pud = 16,38 kg

Pud → ton.

N = m / (ρ · v)N = m / (ρ · v)

Burada

N
varil sayısı
m
petrolün kütlesi, t
ρ
petrolün yoğunluğu, t/m³ (genellikle 0,8–0,95)
v
bir varilin hacmi ≈ 0,159 m³ (158,99 L)

Ton → varil: önce kütleden hacim (m / ρ), sonra hacimden varil sayısı.

g = (V₁ / V₀)^(1/n) − 1g = (V₁ / V₀)^(1/n) − 1

Burada

g
yıllık ortalama büyüme hızı (örneğin 0,02 = %2)
V₀, V₁
başlangıç ve bitiş değerleri (aynı birimde)
n
yıl sayısı

Bileşik büyümeden çıkar: V₁ = V₀ · (1 + g)ⁿ; iki tarafı V₀'a böl ve n'inci dereceden kök al.

s = x / X · 100 %s = x / X · 100 %

Burada

s
pay, %
x
parça (örneğin Bakü'nün üretimi)
X
bütün (örneğin dünya üretimi)