- Fiziğin neyi incelediğini açıklamak ve ana dallarını saymak
- Uzunluk, kütle, zaman ve sıcaklığın SI birimlerini bilmek
- Kilo-, santi- ve mili- ön ekleriyle birim dönüştürmek
- Bir ölçü aletinin bölme değerini bulmak
Çelik bir gemi neden batmaz, gökyüzü neden mavidir, telefonun bataryası nasıl şarj olur? Bütün bu soruların cevabını fizik verir. Fizik, doğa olaylarının nedenlerini arar ve onları gözlem, deney, ölçüm ve formüllerle açıklar.
Fizik neyi inceler?
“Fizik” kelimesi, Yunanca “doğa” anlamına gelen physis sözcüğünden gelir. Fizik; madde, enerji, hareket ve kuvvetlerin en genel yasalarını inceler. Bu yasalar her yerde aynıdır: Bakü'de ağaçtan düşen elma da Dünya'nın çevresinde dolanan Ay da aynı yasaya uyar.
- Mekanik — cisimlerin hareketi ve kuvvetler
- Isı ve sıcaklık — sıcaklık, ısı, maddenin halleri
- Elektrik ve manyetizma — elektrik yükleri, akım, mıknatıslar
- Optik — ışık ve yayılması
- Atom ve çekirdek fiziği — atomun yapısı ve radyoaktivite
Bir cismin ya da olayın ölçülebilen özelliği: uzunluk, kütle, zaman, sıcaklık vb. Her fiziksel büyüklüğün sayısal bir değeri ve birimi vardır; örneğin 5 m ya da 20 °C.
Bir büyüklüğü ölçmek, onu birim olarak seçilmiş aynı türden bir büyüklükle karşılaştırmaktır. Bir sıranın boyu 1,2 m ise bir metrelik çubuk onun boyunca 1,2 kez sığar.
Uluslararası Birim Sistemi (SI)
Eskiden her ülkenin kendi ölçüleri vardı: arşın, kulaç, ayak, libre. Dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları ve mühendisler birbirini doğru anlayabilsin diye 1960'ta Uluslararası Birim Sistemi (SI) kabul edildi. Bu sistemin yedi temel birimi vardır; diğer bütün birimler bunlardan türetilir.
| Büyüklük | Birim | Sembol |
|---|---|---|
| Uzunluk | metre | m |
| Kütle | kilogram | kg |
| Zaman | saniye | s |
| Sıcaklık | kelvin | K |
| Elektrik akımı | amper | A |
| Madde miktarı | mol | mol |
| Işık şiddeti | kandela | cd |
Birim ön ekleri
Çok büyük ya da çok küçük değerleri kolayca yazmak için birim adlarının başına ön ekler getirilir. Örneğin Bakü ile Gence arasındaki mesafeyi kilometreyle, bir kalemin boyunu ise santimetreyle ifade etmek daha kullanışlıdır.
| Ön ek | Sembol | Çarpan | Örnek |
|---|---|---|---|
| mega | M | 1 000 000 = 10⁶ | 1 MW = 1 000 000 W |
| kilo | k | 1000 = 10³ | 1 km = 1000 m |
| santi | c | 0,01 = 10⁻² | 1 cm = 0,01 m |
| mili | m | 0,001 = 10⁻³ | 1 mm = 0,001 m |
Aysel okula 1,2 km yürüyor, boyu 152 cm ve çantasının kütlesi 3500 g. Bu büyüklükleri SI birimleriyle ifade et.
Çözümü gösterÇözümü gizle
1 cm = 0,01 m olduğundan 152 cm = 152 · 0,01 m = 1,52 m.
1 g = 0,001 kg olduğundan 3500 g = 3500 · 0,001 kg = 3,5 kg.
Ölçü aletleri ve bölme değeri
Uzunluğu cetvel ya da şerit metreyle, kütleyi teraziyle, zamanı kronometreyle, sıcaklığı ise termometreyle ölçeriz. Bir aletin gösterdiği değeri doğru okumak için önce onun bölme değerini, yani en küçük bölmenin neye karşılık geldiğini bulmak gerekir.
- anumaralı iki komşu çizgiden küçüğü
- bbu iki çizgiden büyüğü
- naralarındaki bölme sayısı
Bir termometrede 20 °C ile 30 °C çizgileri arasında 5 bölme vardır. Sıvı sütununun ucu 20 °C'nin 3 bölme üstündedir. Bölme değeri ve sıcaklık kaçtır?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Sıcaklık = 20 °C + 3 · 2 °C = 26 °C.
Önemli noktalar
- Fizik doğanın en genel yasalarını inceler: hareket, kuvvet, enerji, ısı, elektrik, ışık ve atom.
- Fiziksel büyüklüğün sayısal değeri ve birimi vardır: 5 m, 3 kg, 20 °C.
- SI'de uzunluk metre, kütle kilogram, zaman saniye, sıcaklık kelvin ile ölçülür.
- Kilo = 1000, santi = 0,01, mili = 0,001.
- Bölme değeri = numaralı iki komşu çizginin farkı / aralarındaki bölme sayısı.
Kendini test et
10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.