Basınç: katılar, sıvılar ve atmosfer

Basıncın ne olduğunu, p = F / S ve p = ρ · g · h formüllerini, Pascal ilkesini ve açık hava basıncını öğren.

  • 7. sınıf
  • 15 dk
  • 10 soru
  • Ders 11 / 44

Bu derste öğreneceklerin

  • Katı basıncını p = F / S formülüyle hesaplamak
  • Sıvının derinlikteki basıncını bulmak ve Pascal ilkesini açıklamak
  • Açık hava basıncının nasıl ölçüldüğünü ve yükseklikle nasıl değiştiğini açıklamak

Karda normal botlarla yürürken ayakların batar, kayakla ise karın üstünde rahatça kayarsın. Keskin bir bıçak ekmeği kolayca keser, kör bıçak ise sadece ezer. Her iki durumda kuvvet aynıdır; farkı yaratan basınçtır.

Katıların basıncı

BasınçTanım

Bir yüzeye dik olarak etki eden kuvvetin o yüzeyin alanına oranı. Birimi pascal'dır: 1 Pa = 1 N/m².

p = F / Sp = F / S

Burada

p
basınç, pascal (Pa) cinsinden
F
yüzeye dik etki eden kuvvet, N cinsinden
S
yüzeyin alanı, m² cinsinden

Örnek 1: bot ve kayak

Problem

45 kg kütleli Leyla karın üzerinde duruyor. İki botunun tabanlarının toplam alanı 300 cm², kayaklarının alanı ise 0,3 m². Her iki durumda Leyla'nın kara uyguladığı basıncı bul (g = 10 N/kg).

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

Kuvvet, Leyla'nın ağırlığıdır: F = m · g = 45 · 10 = 450 N.
Botlarla: S = 300 cm² = 0,03 m², p = 450 N / 0,03 m² = 15 000 Pa (15 kPa).
Kayaklarla: p = 450 N / 0,3 m² = 1500 Pa.
Kayaklarda basınç 10 kat küçüktür; bu yüzden Leyla karda batmaz.
  • Basıncı azaltmak için alan büyütülür: traktörün geniş paletleri, binanın geniş temeli, kayaklar.
  • Basıncı artırmak için alan küçültülür: keskin bıçak, iğne, çivi.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Sıvı basıncı ve Pascal ilkesi

Sıvı, kendi ağırlığı nedeniyle kabın tabanına ve çeperlerine, ayrıca içindeki cisimlere basınç uygular. Derinlik arttıkça basınç da artar: dalgıç ne kadar derine inerse kulaklarında o kadar çok basınç hisseder.

p = ρ · g · h

Burada

ρ
sıvının yoğunluğu, kg/m³ cinsinden (su için 1000 kg/m³)
g
yer çekimi ivmesi, ≈ 9,8 N/kg
h
sıvı sütununun yüksekliği (derinlik), m cinsinden

Sıvının derinlikteki basıncı (hidrostatik basınç)

Örnek 2: dalgıç

Problem

Bir dalgıç 10 m derinliğe iniyor. Suyun ona uyguladığı basınç ne kadardır? (ρ = 1000 kg/m³, g = 10 N/kg)

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

p = ρ · g · h = 1000 · 10 · 10 = 100 000 Pa (100 kPa).
İlginçtir ki bu, yaklaşık olarak normal açık hava basıncına eşittir: her 10 m su yaklaşık bir “atmosfer” daha ekler.

Pascal ilkesiTanım

Kapalı bir kaptaki sıvıya ya da gaza uygulanan basınç, onun her noktasına ve her yöne aynen iletilir.

Örnek 3: hidrolik kaldıraç

Problem

Bir hidrolik kaldıracın küçük pistonunun alanı 5 cm², büyük pistonununki 500 cm². Küçük pistona 200 N kuvvet uygulanıyor. Büyük piston ne kadar kuvvet uygular?

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

Pascal ilkesine göre iki pistondaki basınç aynıdır: F₁ / S₁ = F₂ / S₂.
F₂ = F₁ · S₂ / S₁ = 200 N · 500 / 5 = 20 000 N.
Kuvvet 100 kat artar; bu, kütlesi yaklaşık 2 ton olan bir otomobili kaldırmaya yeter.

Etkileşimli

Simülasyon yükleniyor…
Dersteki gibi g = 10 N/kg alındı. p = F / S formülünde S'yi 0,03 m²'den 0,3 m²'ye değiştir ve p–S hiperbolünde basıncın 15 000 Pa'dan 1500 Pa'ya düştüğünü gör (Örnek 1). p = ρ · g · h formülünde bilinmeyen olarak h'yi seç: 100 000 Pa, 10 m derinliğe karşılık gelir. Hidrolik preste F₂–S₂ doğrusuna bak: 200 N · 500 / 5 = 20 000 N.

Açık hava basıncı

Dünya'yı saran havanın da ağırlığı vardır; bu yüzden hava her şeye basınç uygular. 1643'te İtalyan bilim insanı Evangelista Torricelli, açık hava basıncının yaklaşık 76 cm yüksekliğinde bir cıva sütununu dengeleyebildiğini gösterdi. Normal açık hava basıncı 76 cmHg, yani yaklaşık 101 300 Pa'dır. Barometre ile ölçülür.

  • Yükseldikçe hava seyrelir ve basınç azalır: yere yakın yerlerde her 12 m'de yaklaşık 1 mmHg.
  • Pipetle meyve suyu içerken pipetteki havayı çekersin; açık hava basıncı da meyve suyunu yukarı iter.
  • Lastik vantuzu cama bastırınca altındaki hava çıkar ve açık hava basıncı onu cama bastırır.

Unutma

  • Basınç = kuvvet / alan: p = F / S, birimi pascal (1 Pa = 1 N/m²).
  • Alan küçüldükçe basınç artar, alan büyüdükçe basınç azalır.
  • Sıvı basıncı derinlikle artar: p = ρ · g · h.
  • Pascal ilkesi: basınç sıvı ve gazlarda her yöne aynen iletilir; hidrolik makineler buna dayanır.
  • Normal açık hava basıncı ≈ 76 cmHg ≈ 101 300 Pa'dır ve yükseklikle azalır.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. SI'de basıncın birimi nedir?