İntegral: belirsiz ve belirli integral

İlkel fonksiyon, belirsiz integral tablosu, Riemann toplamları, alan olarak belirli integral, analizin temel teoremi, integralin özellikleri, eğriler arasındaki alan ve fonksiyonun ortalama değeri.

  • Üniversite
  • 32 dk
  • 10 soru
  • Ders 82 / 92

Bu derste öğreneceklerin

  • İlkel fonksiyonları tablo ve doğrusallıkla bulmak
  • Belirli integrali Riemann toplamlarının limiti olarak açıklamak
  • Belirli integralleri Newton–Leibniz formülüyle hesaplamak
  • Eğriler arasındaki alanı ve fonksiyonun ortalama değerini bulmak

Bir aracın yol bilgisayarı hızı her saniye kaydediyor. Araç ne kadar yol gitti? Hız sabit olsaydı yol = hız × zaman olurdu; ama hız sürekli değişiyor. Yolculuğu çok küçük zaman aralıklarına bölelim, her birinde hızı zamanla çarpalım, çarpımları toplayalım ve aralıkları küçültelim: sonuç bir integraldir. Şaşırtıcı biçimde, onu hesaplamak için türev almayı tersine çevirmek yeterlidir.

İlkel fonksiyon ve belirsiz integral

İlkel fonksiyon (ters türev)Tanım

Bir aralığın her noktasında F′(x) = f(x) ise F'ye f'nin o aralıktaki ilkel fonksiyonu denir. Örneğin x³/3, x²'nin bir ilkel fonksiyonudur; x³/3 + 5 ve x³/3 − π da öyledir: herhangi iki ilkel fonksiyon bir sabit kadar farklıdır.

∫ f(x) dx = F(x) + CF′(x) = f(x)

Burada

∫
integral işareti
f(x)
integrali alınan fonksiyon
dx
integrasyon değişkeninin x olduğunu gösterir
C
keyfi sabit

Belirsiz integral, ilkel fonksiyonların tüm ailesidir. Doğrusallık: ∫ (a · f + b · g) dx = a ∫ f dx + b ∫ g dx.

f(x)∫ f(x) dxNot
xⁿxⁿ⁺¹ / (n + 1) + Cn ≠ −1; ∫ x³ dx = x⁴/4 + C
1 / xln |x| + Cx ≠ 0; n = −1 durumu
eˣeˣ + Ckendi ilkel fonksiyonudur
aˣaˣ / ln a + Ca > 0, a ≠ 1
sin x−cos x + Ceksi işaretine dikkat
cos xsin x + Cx radyan cinsinden
1 / cos² xtan x + Ccos x ≠ 0
1 / sin² x−cot x + Csin x ≠ 0
1 / (1 + x²)arctan x + Ctüm x
1 / √(1 − x²)arcsin x + C|x| < 1
1 / (x² + a²)(1/a) arctan(x/a) + Ca ≠ 0
Temel integraller tablosu: türev tablosunun tersten okunuşu.
∫ f(kx + b) dx = (1/k) · F(kx + b) + C∫ f(kx + b) dx = (1/k) · F(kx + b) + C

Burada

F
f'nin bir ilkel fonksiyonu
k, b
sabitler, k ≠ 0

Doğrusal argüman kuralı: ∫ cos 3x dx = (1/3) sin 3x + C, ∫ e²ˣ⁺¹ dx = (1/2) e²ˣ⁺¹ + C, ∫ dx/(2x − 5) = (1/2) ln|2x − 5| + C.

Tabloyla integral alma

Problem

a) ∫ (3x² − 4/x + 2eˣ) dx
b) ∫ (√x + 1/x²) dx

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

a) Terim terim integral alalım: 3 · x³/3 − 4 ln|x| + 2eˣ + C = x³ − 4 ln|x| + 2eˣ + C.
b) Üslü biçimde yazalım: x^(1/2) + x⁻². ∫ x^(1/2) dx = x^(3/2)/(3/2) = (2/3)x^(3/2); ∫ x⁻² dx = x⁻¹/(−1) = −1/x.
Cevap: (2/3)x√x − 1/x + C.
Kontrol: ((2/3)x^(3/2))′ = x^(1/2) = √x ve (−1/x)′ = 1/x². ✓

Etkileşimli

Simülasyon yükleniyor…
Birinci eğri f(x) = x², ikincisi onun ilkel fonksiyonlarından biri olan F(x) = x³/3 + C'dir. C'yi değiştirin: F'nin grafiği yukarı aşağı kayar, ama her x'teki eğimi f(x)'e eşit kalır. Bu yüzden C sabiti keyfidir.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Belirli integral: Riemann toplamları

f, [a, b] aralığında sürekli olsun. Aralığı genişliği Δx = (b − a)/n olan n eşit parçaya bölelim, her parçada bir xᵢ* noktası seçelim ve Riemann toplamını ∑ f(xᵢ*) · Δx oluşturalım: n ince dikdörtgenin toplam alanı. n → ∞ iken toplamlar tek bir sayıya, yani belirli integrale yaklaşır. f ≥ 0 ise bu, grafiğin altındaki alandır; f < 0 olan yerlerde alan eksi işaretle sayılır (işaretli alan).

∫ₐᵇ f(x) dx = lim (n→∞) ∑ᵢ₌₁ⁿ f(xᵢ*) · ΔxΔx = (b − a)/n∫ₐᵇ f(x) dx = lim (n→∞) ∑ᵢ₌₁ⁿ f(xᵢ*) · ΔxΔx = (b − a)/n

Burada

a, b
integralin alt ve üst sınırları
xᵢ*
i. alt aralıkta seçilen nokta
Δx
her alt aralığın genişliği

Belirli integralin tanımı (Riemann). ∫ işareti “toplam” (summa) sözcüğünün uzatılmış S harfidir; dx ise Δx'i hatırlatır.

Dikdörtgenlerle alan

Problem

∫₀¹ x² dx integralini n = 4 dikdörtgenle, sağ ve sol uç noktaları kullanarak tahmin edin.

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

Δx = 1/4. Sağ uçlar 1/4, 1/2, 3/4, 1:
R₄ = (1/16 + 4/16 + 9/16 + 16/16) · 1/4 = 30/64 ≈ 0,469.
Sol uçlar 0, 1/4, 1/2, 3/4: L₄ = (0 + 1/16 + 4/16 + 9/16) · 1/4 = 14/64 ≈ 0,219.
Gerçek alan bu ikisinin arasındadır. n dikdörtgen için Rₙ = (n + 1)(2n + 1)/(6n²) → 2/6 = 1/3 (n → ∞).

Analizin temel teoremi

Milyonlarca dikdörtgeni toplamak yorucudur. Newton ve Leibniz'in büyük buluşu alanı ilkel fonksiyona bağlar. A(x) = ∫ₐˣ f(t) dt alan fonksiyonunu düşünelim. x'i h kadar artırınca genişliği h, yüksekliği yaklaşık f(x) olan ince bir şerit eklenir: A(x + h) − A(x) ≈ f(x) · h. h'ye bölüp h → 0 alırsak A′(x) = f(x) olur. Yani alan fonksiyonu, f'nin bir ilkel fonksiyonudur!

d/dx ∫ₐˣ f(t) dt = f(x)d/dx ∫ₐˣ f(t) dt = f(x)

Burada

∫ₐˣ f(t) dt
alan fonksiyonu A(x), üst sınırı değişken olan integral
t
integrasyon değişkeni (x ile karışmasın diye farklı harf)

Temel teorem, 1. kısım: türev almak integrali “geri alır”.

∫ₐᵇ f(x) dx = F(b) − F(a) = F(x) |ₐᵇ

Burada

F
f'nin herhangi bir ilkel fonksiyonu
F(x) |ₐᵇ
F(b) − F(a) farkının kısa gösterimi

Newton–Leibniz formülü (temel teoremin 2. kısmı). C sabiti farkta sadeleşir; bu yüzden herhangi bir ilkel fonksiyon kullanılabilir.

Etkileşimli

Simülasyon yükleniyor…
Taralı alan ∫₀ᵇ x² dx’tir. b’yi değiştir ve sağ üstteki değeri Newton–Leibniz formülüyle karşılaştır: b³/3. Örneğin b = 2 için 8/3 ≈ 2,667.

Newton–Leibniz ile hesaplama

Problem

a) ∫₀¹ x² dx b) ∫₀^π sin x dx c) ∫₁^e dx/x d) ∫₀² (3x² − 2x + 1) dx

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

a) [x³/3]₀¹ = 1/3 − 0 = 1/3; yukarıdaki Riemann toplamlarının limitiyle aynı.
b) [−cos x]₀^π = −cos π + cos 0 = 1 + 1 = 2. Sinüs eğrisinin bir “kemerinin” alanı 2'dir.
c) [ln x]₁^e = ln e − ln 1 = 1.
d) [x³ − x² + x]₀² = 8 − 4 + 2 = 6.
  • Sınırların yerini değiştirmek işareti değiştirir; ∫ₐᵃ f dx = 0.
  • Toplamsallık: her m için ∫ₐᵇ f dx = ∫ₐᵐ f dx + ∫ₘᵇ f dx.
  • Doğrusallık: ∫ₐᵇ (αf + βg) dx = α ∫ₐᵇ f dx + β ∫ₐᵇ g dx.
  • Karşılaştırma: [a, b]'de f(x) ≤ g(x) ise ∫ₐᵇ f dx ≤ ∫ₐᵇ g dx.
  • Simetri: tek f için ∫₋ₐᵃ f dx = 0, çift f için ∫₋ₐᵃ f dx = 2 ∫₀ᵃ f dx.

Eğriler arasındaki alan ve ortalama değer

S = ∫ₐᵇ (f(x) − g(x)) dx

Burada

f
üstteki eğri: [a, b]'de f(x) ≥ g(x)
g
alttaki eğri
a, b
genellikle eğrilerin kesişme noktalarının apsisleri

İki eğri arasındaki alan: “üstteki eksi alttaki”, sonra integral.

Doğru ile parabol arasındaki alan

Problem

y = x ve y = x² ile sınırlanan bölgenin alanını bulun.

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

Kesişme noktaları: x = x² ⇒ x(x − 1) = 0 ⇒ x = 0 ve x = 1.
[0, 1]'de x ≥ x²'dir (örneğin x = 1/2 için 1/2 > 1/4), yani doğru üsttedir.
S = ∫₀¹ (x − x²) dx = [x²/2 − x³/3]₀¹ = 1/2 − 1/3 = 1/6.
f̄ = 1/(b − a) · ∫ₐᵇ f(x) dxf̄ = 1/(b − a) · ∫ₐᵇ f(x) dx

Burada

f̄
f'nin [a, b] aralığındaki ortalama değeri
b − a
aralığın uzunluğu

İntegraller için ortalama değer teoremi: sürekli bir f, aralığın bir c noktasında tam olarak f̄ değerini alır. Yüksekliği f̄ olan dikdörtgenin alanı, grafiğin altındaki alana eşittir.

Ortalama değer ve ortalama hız

Problem

a) sin x'in [0, π] aralığındaki ortalama değerini bulun.
b) Bir cismin hızı v(t) = 3t² m/s'dir. 0 ≤ t ≤ 2 s arasında alınan yolu ve ortalama hızı bulun.

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

a) f̄ = (1/π) ∫₀^π sin x dx = 2/π ≈ 0,637 (en büyük değer olan 1'in yaklaşık %64'ü).
b) Yol: s = ∫₀² 3t² dt = [t³]₀² = 8 m.
Ortalama hız: 8/2 = 4 m/s. Kontrol: hız 0'dan 12 m/s'ye çıkar, ortalama bu ikisinin arasındadır.

Unutma

  • F′ = f ise F, f'nin ilkel fonksiyonudur ve ∫ f dx = F + C.
  • ∫ xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C (n ≠ −1), ∫ dx/x = ln|x| + C, ∫ eˣ dx = eˣ + C.
  • Belirli integral, Riemann toplamlarının limitidir: grafiğin altındaki işaretli alan.
  • Newton–Leibniz: ∫ₐᵇ f dx = F(b) − F(a); ayrıca d/dx ∫ₐˣ f(t) dt = f(x).
  • Eğriler arasındaki alan: ∫ₐᵇ (üstteki − alttaki) dx; ortalama değer: (1/(b − a)) ∫ₐᵇ f dx.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. ∫ (4x³ + 2x) dx nedir?