Murad uzunluğu 13 m olan nərdivanı divara söykəyir. Nərdivanın aşağı ucu divardan 5 m aralıdır. Nərdivanın yuxarı ucu divarın hansı hündürlüyünə çatacaq? Bunu ölçmədən, yalnız hesablamaqla tapmaq olar — iki min ildən çox tarixi olan Pifaqor teoremi sayəsində.
Düzbucaqlı üçbucaq və kvadrat kök
Katetlər və hipotenuzTərif
Düzbucaqlı üçbucaqda düz bucağın tərəfləri olan iki tərəfə katetlər (a və b), düz bucaq qarşısındakı tərəfə isə hipotenuz (c) deyilir. Hipotenuz həmişə ən uzun tərəfdir.
Hesabi kvadrat kökTərif
√a — kvadratı a-ya bərabər olan mənfi olmayan ədəd. Məsələn, √25 = 5, çünki 5² = 25; √144 = 12; √2 ≈ 1,41. Mənfi ədədin kvadrat kökü burada təyin olunmur.
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Teoremin ifadəsi
Düzbucaqlı üçbucaqda hipotenuzun kvadratı katetlərin kvadratları cəminə bərabərdir. Həndəsi dildə: hipotenuz üzərində qurulmuş kvadratın sahəsi katetlər üzərində qurulmuş kvadratların sahələri cəminə bərabərdir.
Burada
- a, b
- katetlər
- c
- hipotenuz
Buradan: c = √(a² + b²), a = √(c² − b²).
İnteraktiv
Hipotenuzu tapaq
Məsələ
Düzbucaqlı üçbucağın katetləri 6 sm və 8 sm-dir. Hipotenuzu tap.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
c = √100 = 10 sm.
Muradın nərdivanı
Məsələ
13 m-lik nərdivanın aşağı ucu divardan 5 m aralıdır. Nərdivan divarın hansı hündürlüyünə çatır?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
b² = c² − a² = 169 − 25 = 144.
b = √144 = 12 m.
Futbol meydançasının diaqonalı
Məsələ
Ölçüləri 105 m və 68 m olan futbol meydançasının bir küncündən qarşı küncünə qədər düz xətt boyunca məsafə nə qədərdir?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
d² = 105² + 68² = 11 025 + 4624 = 15 649.
d = √15 649 ≈ 125 m.
Tərs teorem: üçbucaq düzbucaqlıdırmı?
Əgər üçbucağın iki tərəfinin kvadratları cəmi üçüncü tərəfin kvadratına bərabərdirsə, bu üçbucaq düzbucaqlıdır. Tərəfləri 3, 4, 5 və ya 5, 12, 13 kimi natural ədədlər olan düzbucaqlı üçbucaqlara Pifaqor üçlükləri deyilir.
Yoxlayaq
Məsələ
Tərəfləri a) 7 sm, 24 sm, 25 sm; b) 6 sm, 7 sm, 9 sm olan üçbucaqlar düzbucaqlıdırmı?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
a) 7² + 24² = 49 + 576 = 625 = 25² — bəli, düzbucaqlıdır.
b) 6² + 7² = 36 + 49 = 85, 9² = 81, 85 ≠ 81 — xeyr.
Yadda saxla
- Düzbucaqlı üçbucaqda: a² + b² = c², burada c hipotenuzdur.
- Hipotenuz düz bucaq qarşısındakı ən uzun tərəfdir.
- Katet: a = √(c² − b²); hipotenuz: c = √(a² + b²).
- a² + b² = c² ödənirsə, üçbucaq düzbucaqlıdır (tərs teorem).